Επιστημονικό μάτι στους αλιευτικούς πόρους

Η αλιεία είναι για την Ελλάδα ένα ισχυρό χαρτί στην οικονομική παρτίδα για την ανάπτυξή της, αλλά και ένας τομέας με στρατηγική σημασία. Και αυτό το ξέρουν στο Ελληνικό Κέντρο Θαλάσσιων Ερευνών και στο εργαστήριο του Θανάση Μαχιά, όπου όμως οι επιστήμονες εκτός από τους «αριθμούς» ενδιαφέρονται και για το περιβάλλον! Ετσι, εκεί κατασκευάζονται οικολογικά και οικοσυστημικά μοντέλα, αλλά και παρακολουθούνται όλες οι αλιευτικές δραστηριότητες στη χώρα και τα αποτελέσματά τους. Εργο τιτάνιο δηλαδή, να επιχειρείς να καθίσεις στη θέση του «Ποσειδώνα» και να διαχειριστείς την «κληρονομιά» του.

«Το Εθνικό Πρόγραμμα Συλλογής Αλιευτικών Δεδομένων (ΕΠΣΑΔ) είναι μια ερευνητική δραστηριότητα που στοχεύει στην παρακολούθηση όλων των αλιευτικών δραστηριοτήτων, με βάση ένα κοινό πρωτόκολλο για όλα τα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ενωσης, για τη χάραξη της ευρωπαϊκής και αλιευτικής πολιτικής» λέει ο κ. Μαχιάς μιλώντας στα «ΝΕΑ». «Στο πλαίσιο αυτής της έρευνας παρακολουθούνται τα αλιεύματα, οι απορρίψεις, γίνεται εκτίμηση των βιολογικών παραμέτρων καθώς και συλλογή κοινωνικοοικονομικών δεδομένων. Με τον τρόπο αυτόν γίνεται κάθε χρόνο πιστοποίηση της κατάστασης των αποθεμάτων με βάση την επιστημονική τεκμηρίωση και με στόχο τη βελτίωση της απόδοσης της αλιείας» εξηγεί.

Στο πρόγραμμα αυτό γίνεται εκτίμηση της μηνιαίας αλιευτικής προσπάθειας (ημέρες αλιείας) και των εκφορτώσεων (βάρος σε κιλά των ειδών που αλιεύονται) σε όλους τους τύπους αλιείας.

Πώς τα καταφέρνουν ο ίδιος και οι επιστήμονές του; Οπως εξηγεί ο κ. Μαχιάς, από συνεργάτες του προγράμματος σε 12 περιοχές που καλύπτουν το σύνολο των ελληνικών θαλασσών την Ελλάδα, γίνεται επιτόπια παρακολούθηση των αλιευτικών δραστηριοτήτων που περιλαμβάνει τακτικές επιβιβάσεις σε αλιευτικά σκάφη που χρησιμοποιούν διαφόρους τύπους αλιευτικών εργαλείων.

Παράλληλα, δείγματα ψαριών στέλνονται στο εργαστήριο ώστε να γίνει ανάλυση της δημογραφικής σύστασης των αλιευμάτων, δηλαδή της σύνθεσης του αλιεύματος σε ηλικία, φύλο, αναπαραγωγικό στάδιο καθώς και της διατροφής του κάθε είδους.

ΜΕΤΡΗΣΕΙΣ. Η έρευνα συμπληρώνεται, λέει ο κ. Μαχιάς, με δύο μεγάλου μεγέθους ερευνητικούς πλόες που εκτελούν πειραματικές δειγματοληψίες για την αποτύπωση και μελέτη της κατάστασης και της πυκνότητας των αλιευμάτων με απευθείας μετρήσεις στη θάλασσα.

Στην πρώτη, με το διεθνές ακρωνύμιο MEDITS (Mediterranean International Trawl Survey), γίνονται καταγραφές της αφθονίας και της δημογραφικής σύνθεσης των αλιευμάτων που ζουν κοντά στον βυθό (π.χ. κουτσομούρες, μπακαλιάροι, καλαμάρια, γαρίδες κ.ο.κ.).

Στη δεύτερη, με το διεθνές ακρωνύμιο MEDIAS (Mediterranean International Acoustic Survey), γίνεται καταγραφή των ψαριών που ζουν στη στήλη του νερού (πελαγικά ψάρια). Στο πλαίσιο αυτής της δράσης γίνεται εκτίμηση της αφθονίας και της δημογραφικής σύνθεσης των διαφόρων ειδών ψαριών στη στήλη του νερού (γαύρος, σαρδέλα, κολιός κ.ο.κ.), χρησιμοποιώντας «ηχοβολισμό» υπερήχων, κατά μήκος συγκεκριμένων στατιστικά σχεδιασμένων διαδρομών με το ερευνητικό σκάφος «Φιλία» του ΕΛΚΕΘΕ.

Τι τα κάνουμε όλα αυτά; Ο κ. Μαχιάς λέει ότι η συγκέντρωση και η επεξεργασία όλων των παραπάνω στοιχείων επιτρέπει την εκτίμηση της κατάστασης των αποθεμάτων ώστε να δοθεί η αναγκαία επιστημονική συμβουλή για τη λήψη διαχειριστικών μέτρων για τις περιπτώσεις που διαπιστώνεται κακή κατάσταση των αποθεμάτων, υπεραλίευσή τους, κ.ο.κ.

Ετσι, έχουν εκπονηθεί διαχειριστικά σχέδια για τα αλιεύματα, όπου έχουν προσδιοριστεί τα απαραίτητα σημεία αναφοράς για τα βασικά αλιεύματα. Δηλαδή τα «καμπανάκια κινδύνου» που σηματοδοτούν τα όρια πέρα από τα οποία η κατάσταση των αποθεμάτων είναι τέτοια που θα πρέπει να ληφθούν μέτρα.

«Δυστυχώς στην Ελλάδα, αν και έχουμε έναν από τους μεγαλύτερους αλιευτικούς στόλους, εκτεταμένη ακτογραμμή, νησιά και αλιευτική έρευνα, δεν έχουμε παράδοση στην παρακολούθηση των αλιευτικών μας αποθεμάτων» αναφέρει ο κ. Μαχιάς. «Η ολοκληρωμένη παρακολούθηση των αλιευτικών πόρων ξεκίνησε το 2003 και γίνεται με μεγάλες δυστυχώς διακοπές, αν και χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ενωση. Τα μεγάλα κενά που υπάρχουν όμως προκαλούν μεγάλες επισφάλειες στις εκτιμήσεις, που γίνονται πάντα με όσα στοιχεία είναι διαθέσιμα» καταλήγει.

Γλωσσάρι
Οικοσυστημική Προσέγγιση στην Αλιεία
{ARXS}Αποτελεί μια διαδικασία διαχειριστικών σχεδίων με στόχο την αειφόρο ανάπτυξη της αλιείας, όπου λαμβάνεται υπόψη κατά κύριο λόγο το περιβάλλον ως σύνολο, όσον αφορά τις οικολογικές και περιβαλλοντικές παραμέτρους, αλλά και τις ανθρώπινες και κοινωνικές συνιστώσες.

Αλιευτική διαχείριση
Η λήψη μέτρων με στόχο να διασφαλιστούν μακροπρόθεσμες βιώσιμες αλιευτικές αποδόσεις και η πλήρης εξάλειψη των ανεπιθύμητων αλιευμάτων και των σπάταλων πρακτικών.

Κοινή αλιευτική πολιτική
Ενα σύνολο κανόνων για τη διαχείριση των ευρωπαϊκών αλιευτικών στόλων και τη διατήρηση των αλιευτικών αποθεμάτων και της πρόσβασης σε όλους τους ευρωπαϊκούς αλιευτικούς στόλους στα ύδατα και τις αλιευτικές ζώνες της ΕΕ, διασφαλίζοντας τον υγιή ανταγωνισμό μεταξύ αλιέων.

Τι λέει η «νέα γενιά»
Κατερίνα Σταμούλη
Το Εθνικό Πρόγραμμα Συλλογής Αλιευτικών Δεδομένων, μέσα από τις πειραματικές δειγματοληψίες που διενεργούνται, μου έδωσε τη δυνατότητα να εκπονήσω στην Ελλάδα το διδακτορικό μου σχετικά με τις βενθικές κοινότητες των αλιευτικών πεδίων των ελληνικών θαλασσών (αλιευμάτων που ζουν κοντά στον βυθό).
Η Κατερίνα Σταμούλη είναι υποψήφια διδάκτωρ

Σταυρούλα Τσουκάλη
Οι ερευνητικές δραστηριότητες της ομάδας, μέσω του προγράμματός μας, μου έδωσε την ευκαιρία, μετά από τέσσερα χρόνια διδακτορικών σπουδών στο εξωτερικό, να επιστρέψω στην Ελλάδα. Ετσι έχω την ευκαιρία να αξιοποιήσω γνώσεις που απέκτησα κατά τις σπουδές μου στο εξωτερικό, να τις εφαρμόσω και να τις εξελίξω μελετώντας τους ιχθυοπληθυσμούς στις ελληνικές θάλασσες.
Η Σταυρούλα Τσουκάλη είναι μεταδιδακτορική ερευνήτρια