Πάλης ξεκίνημα, παλιοί αγώνες

Στο πανηγύρι των Αγίων Αποστόλων στον Σοχό Λαγκαδά, έξω από τη Θεσσαλονίκη. Και αρχές Αυγούστου στην περιοχή Χίλια στην ορεινή Ροδόπη (κοντά στο Μ. Δέρειο). Δεν είναι η πρώτη φορά που ο φωτογράφος Τάσος Βρεττός επισκέπτεται τις δύο περιοχές, διανύοντας χιλιόμετρα με συγκεκριμένο σκοπό. Είναι χρόνια τώρα που ανεβαίνει στη Βόρεια Ελλάδα για να φωτογραφίσει τους αγώνες πάλης με λάδι. Οι πεχλιβάνηδες και το μακραίωνο έθιμό τους, κατά το οποίο αλείφονται με ελαιόλαδο, αποτελούν το υλικό της έρευνάς του για το νέο εκθεσιακό εγχείρημα που θα παρουσιάσει σύντομα στο Μουσείο Μπενάκη.

«Είδα πολλή τεχνική και όχι βία. Αυτό που μου προκάλεσε το ενδιαφέρον και επανήλθα ως παρατηρητής φωτογράφος των διοργανώσεων ήταν το υπερρεαλιστικό σκηνικό που αντίκριζα, στη μέση του πουθενά. Σε μια γυμνή πεδιάδα έβλεπα να συγκεντρώνονται αγρότες από γύρω περιοχές για να παλέψουν μεταξύ τους τιμώντας ένα έθιμο και στοχεύοντας σε ένα έπαθλο που σε εμάς τους κατοίκους των πόλεων δεν σημαίνει και ιδιαίτερα πράγματα. Αλλοτε είναι χρήματα, άλλοτε κάποια δώρα συμβολικά, όπως μια χρυσή ζώνη. Φέτος το έπαθλο ήταν ένας τράγος. Τον πήρε ο πιο ρωμαλέος και ικανός παλαιστής. Εκείνος που αναδείχτηκε έπειτα από πέντε ώρες πάλης και κατόρθωσε να ακουμπήσει την πλάτη του αντιπάλου του στο χώμα. Στιγμή τέλους και νίκης». Ο φωτογράφος θυμάται τα φευγαλέα στιγμιότυπα που κατάφερε να αποτυπώσει ο φακός του, στην ιδανική εκείνη απόσταση μεταξύ «επαγγελματικής» φωτογράφισης και ελεύθερης αποκαλυπτικής στιγμής. Στον Σοχό, όπου συμμετέχουν παλαιστές από την Ελλάδα, την Τουρκία και τα Βαλκάνια, αλλά και στα Χίλια, όπου ο αγώνας συσχετίζεται με την πάλη kurash των Ουζμπέκων. Καθ’ όλη τη διάρκεια της διαδικασίας λαϊκοί οργανοπαίκτες παίζουν μουσική που κορυφώνεται σε διαφορετικά σημεία, ανάλογα με την έκβαση της πάλης.

«Η τελετουργία που συνοδεύει τους παλαιστές, τους λεγόμενους πεχλιβάνηδες, έχει έναν ρυθμό. Οι άντρες συγκεντρώνονται στο μέρος όπου διεξάγονται οι αγώνες, τους οποίους χρηματοδοτεί ο αγάς στην περιοχή. Υπάρχουν τρεις κατηγορίες πεχλιβανήδων. Οι πιο λεπτοί και αδύναμοι, οι μεσαίοι και η δυνατή, “βαριά” κατηγορία. Ολοι τους ξεκινάνε να φορέσουν τα στενά παντελόνια τους, χειροποίητα, φτιαγμένα από δέρμα ζώων (βουβαλιών ή μοσχαριών), τα λεγόμενα κιουσπέτια. Μόλις τα φορέσουν και μείνουν γυμνοί από τη μέση και πάνω, ρίχνουν πάνω τους λάδι. Αυτό είναι που κάνει το σώμα να ξεφεύγει από τις λαβές του αντιπάλου και γλιστρώντας να αποφεύγει την πτώση. Είναι όμως και η μουσική. Αυτός ο ήχος ο επαναλαμβανόμενος από νταούλια και ζουρνάδες που άλλοτε σιγεί και άλλοτε δυναμώνει ακολουθώντας την προσπάθεια των παλαιστών να καταρρίψουν ο ένας τον άλλον. Εως τη στιγμή που θα μείνει μόνο ένας, ο πεχλιβάνης. Ο ήρωας της σύναξης».