Χαμένος στη μετάφραση της εξουσίας

Η Αλίκη στην προσπάθειά της να βγει από τη Χώρα των Θαυμάτων, όταν έφθασε σε ένα σταυροδρόμι, ρώτησε τη γάτα του Τσέσαϊρ ποιον δρόμο από τους δυο να πάρει. Η γάτα τής είπε ότι αυτό εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το πού θέλει να πάει. Η Αλίκη της απάντησε ότι δεν την ένοιαζε και πάρα πολύ προς τα πού θα πήγαινε. «Τότε δεν έχει σημασία ποιον δρόμο θα πάρεις» της είπε χαμογελαστή η γάτα.

Το συγκεκριμένο παράδειγμα είναι ένα από τα πολλά που κάνει χρήση ο Ken Blanchard – ένας εκ των γκουρού στα θέματα ηγεσίας, όταν αναφέρεται στη δύναμη του οράματος σε συνδυασμό με τον τρόπο που κινείται ένα ηγέτης. Το βιβλίο του Blanchard, εκ των κορυφαίων σε πωλήσεις συγγραφέα σύμφωνα με τους «New York Times», καθώς τα βιβλία του έχουν περισσότερες από 18 εκατ. πωλήσεις, περιγράφει την ηγεσία σε υψηλότερο επίπεδο και εάν δει κανείς το πώς διοίκησε ο Αλέξης Τσίπρας επί τεσσεράμισι χρόνια στο Μέγαρο Μαξίμου, θα διαπιστώσει ότι δεν κινήθηκε σχεδόν με καμία από τις γνωστές νόρμες των σχολών διοίκησης.

Πολλές φορές η διακυβέρνηση Τσίπρα έδειχνε ότι δεν την ένοιαζε και πάρα πολύ προς τα πού θα πήγαινε και αν υπήρχε η γάτα του Τσέσαϊρ θα έλεγε στον πρώην πρωθυπουργό και πρόεδρο του ΣΥΡΙΖΑ «τότε δεν έχει σημασία ποιον δρόμο θα πάρεις». Και αυτό πολλές φορές ήταν εμφανές κατά την πορεία της πρωθυπουργίας του Τσίπρα, καθώς έδινε την εντύπωση η κυβέρνηση ότι δεν είχε σαφή πυξίδα.

Η ΧΕΙΡΟΤΕΡΗ ΤΑΚΤΙΚΗ ΤΟΥ 2015. Ακόμα και η πορεία της κυβέρνησής του το πρώτο δραματικό εξάμηνο του 2015 αξιολογήθηκε πολύ αρνητικά από τη Νομική Σχολή και το Πρόγραμμα για τη Διαπραγμάτευση του Πανεπιστημίου του Χάρβαρντ και μάλιστα την κατέταξε στην πρώτη θέση σε λίστα με τις χειρότερες διαπραγματευτικές τακτικές εκείνο το έτος.

Τότε, στη σχετική περιγραφή του Χάρβαρντ γινόταν αναφορά στον «πολεμικό τόνο» που υιοθετήθηκε από την τότε κυβέρνηση, στο δημοψήφισμα και στο τελικό αποτέλεσμα που ήταν «ο κ. Τσίπρας και η ομάδα του να αναγκαστούν να αποδεχθούν ένα ακόμα χειρότερο πακέτο από την Ευρώπη». Μεταξύ άλλων σημειωνόταν: «Το μάθημα; Ενας συγκαταβατικός τόνος θα βοηθήσει πολύ περισσότερο στα επικίνδυνα παιχνίδια και στις μπλόφες, όταν έχεις υπερβολικές απαιτήσεις».

Επί της ουσίας, ο τρόπος που κινήθηκε το πρώτο εξάμηνο του 2015 στο πεδίο της διαπραγμάτευσης επηρέασε και σε πολύ μεγάλο βαθμό και το ύφος της ηγεσίας που ασκήθηκε στην πορεία. Βέβαια τα παθήματα έγιναν μαθήματα και μεταλλάχθηκε πλήρως η τότε κυβέρνηση και προσωπικά ο πρωθυπουργός, εφαρμόζοντας απαρέγκλιτα το τρίτο Μνημόνιο, σε σημείο που πανηγύρισε πέρυσι τέτοιες ημέρες στην Ιθάκη την έξοδο από τον μνημονιακό λαθύρινθο.

Σύμφωνα με το Webster’s Dictionary, «a leader is someone who shows the way by going before», δηλαδή «ηγέτης είναι αυτός ο οποίος δείχνει το δρόμο πηγαίνοντας πριν». Αυτό στην πορεία του Τσίπρα δεν υπήρξε και μάλιστα, όπως λένε και οι κορυφαίοι εκ των καθηγητών ηγεσίας, αναφερόμενοι στη σημασία των οργανωσιακών δεξιοτήτων, «το όραμα δίχως την υλοποίηση δεν συνιστά ηγεσία αλλά αναποτελεσματικότητα».

ΧΑΟΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. Ο πρώην πρωθυπουργός δεν είχε συγκεντρωτικό σύστημα ηγεσίας και αυτό συμβαίνει και σήμερα κατά τη διάρκεια της πρώτης περιόδου της αντιπολίτευσης. Κυρίως το σύστημα ήταν «χαοτικό» πολλές φορές, όπως το περιέγραφαν διάφορα πρόσωπα με καλή εικόνα των εσωτερικών συσκέψεων στο Μαξίμου, καθώς υπήρξε πανσπερμία απόψεων που πολλές φορές οδηγούσε σε μη ορθές αποφάσεις.

Το μεγάλο πρόβλημα του Τσίπρα ήταν και είναι η προσήλωση στις συλλογικότητες και η αποκέντρωση των εξουσιών που μόνο στην περίπτωση του ΣΥΡΙΖΑ δεν λειτούργησε ικανοποιητικά. Αυτό φάνηκε πολλές φορές κατά τη διάρκεια της πρωθυπουργίας του, όπου ο Τσίπρας επέλεξε να εκχωρήσει αρμοδιότητες γεγονός που πολλές φορές έπληξε και την ηγεσία του και το ηγετικό του προφίλ.

Ακόμα και σήμερα με αφορμή την εσωκομματική αναστάτωση στον ΣΥΡΙΖΑ με τη διεύρυνση, ο Τσίπρας εμμένει στη συλλογικότητα στη λήψη των αποφάσεων, κάτι που φαίνεται και στη διαδικασία διεύρυνσης και μετασχηματισμού του κόμματος.

Επί της ουσίας η ηγεσία του είχε διαχειριστική διάσταση, που έχει και εκ της θεωρίας δυο βασικούς πυλώνες: α) στόχο τη μακροημέρευση στην εξουσία ή αυτήν ως αυτοσκοπό και β) προσήλωση στη σταθερότητα και όχι στη δημιουργική ανατροπή.

Βέβαια, πολλές φορές έδινε την αίσθηση της «ήρεμης δύναμης» και μάλιστα πριν από τις εκλογές φάνηκε ότι συνειδητοποίησε πλήρως μια άλλη κλασική παραδοχή από τη θεωρία της ηγεσίας, ότι δηλαδή οι ηγέτες ξέρουν ότι δεν μπορούν να κερδίζουν πάντα και πως η νίκη δεν είναι πάντα ο στόχος.

Επίσης, μια άλλη παραδοχή της ηγεσίας είναι ότι οι ηγέτες, αναλαμβάνουν πρωτοβουλίες, κινούνται και δρουν ανεξάρτητα και δεν επηρεάζονται από άλλους. Μόνο που στην περίπτωση του Τσίπρα αυτό δεν ίσχυσε πολλές φορές, καθώς και πριν και σήμερα, πολλές κινήσεις του επηρεάζονται από εσωκομματικούς συσχετισμούς.

Και επειδή συζητάνε αρκετά στον ΣΥΡΙΖΑ για την επόμενη μέρα και το εάν θα «πασοκοποιηθεί» ή όχι το κόμμα, ο ιδρυτής του ΠΑΣΟΚ Ανδρέας Παπανδρέου έλεγε: η ηγεσία δεν είναι συλλογική διαδικασία.