Κόντε: «Είσαι οπορτουνιστής!» Σαλβίνι: «Δεν φοβάμαι τίποτα»

«Ο Ματέο Σαλβίνι έδρασε από προσωπικό και πολιτικό συμφέρον, θέτοντας σε κίνδυνο το γενικό συμφέρον. Οταν μια πολιτική δύναμη κάνει τις επιλογές της αποκλειστικά με βάση το εκλογικό της συμφέρον, δεν βλάπτει μόνο τον ευγενή χαρακτήρα της πολιτικής, αλλά και τα συμφέροντα της ίδιας της χώρας. Η απόφαση του Σαλβίνι συνιστά κίνδυνο γι’ αυτήν τη χώρα».

Με αυτά τα πολύ σκληρά λόγια για τον μέχρι τότε υπουργό Εσωτερικών και αντιπρόεδρο της κυβέρνησης υπέβαλε χθες την παραίτησή του ο Ματέο Κόντε ύστερα από δεκατέσσερις μήνες στην πρωθυπουργία. «Οι ενέργειες του Σαλβίνι συνιστούν πολιτικό οπορτουνισμό, ασέβεια προς το Κοινοβούλιο και οδηγούν τη χώρα σε έναν φαύλο κύκλο πολιτικής αβεβαιότητας και οικονομικής αστάθειας» τόνισε.

Ο Κόντε εξέφρασε επίσης την ανησυχία του για την απειλή του Σαλβίνι να βγάλει τον κόσμο στους δρόμους αν δεν πραγματοποιηθούν εκλογές, καθώς και για την απαίτησή του να αποκτήσει πλήρεις εξουσίες. «Δεν χρειαζόμαστε ανθρώπους με πλήρεις εξουσίες, αλλά ανθρώπους με θεσμική κουλτούρα και αίσθηση ευθύνης» τόνισε, κατηγορώντας ακόμη τον Σαλβίνι ότι εκμεταλλεύεται τα καθολικά σύμβολα στις συγκεντρώσεις του και ότι δεν απάντησε ποτέ στις κατηγορίες πως το κόμμα του επιδίωξε μυστική χρηματοδότηση από τη Ρωσία.

Ο Ματέο Σαλβίνι, που στην αρχή καθόταν δίπλα του και στη συνέχεια πήγε να καθίσει με τους γερουσιαστές της Λέγκας, απέρριψε τα σχόλια του Κόντε, υποστηρίζοντας ότι τα άλλα κόμματα φοβούνται τις εκλογές επειδή θα χάσουν τις δουλειές τους. Ο πολιτικός του στόχος, είπε, είναι να καταργήσει στην πράξη τους δημοσιονομικούς κανόνες της Ευρωπαϊκής Ενωσης που ευθύνονται για την οικονομική κατάσταση της χώρας του. «Δεν φοβάμαι» δήλωσε στην κατάμεστη αίθουσα της Γερουσίας. «Δεν θέλω η Ιταλία να είναι σκλάβος κανενός ούτε να την τραβάνε από το λουρί σαν να είναι σκυλί. Δεν θέλω καμιά αλυσίδα για τη χώρα μου».

Κι έτσι έλαβε τέλος «η πιο εθνικιστική, λαϊκιστική και δυσλειτουργική ιταλική κυβέρνηση των τελευταίων δεκαετιών», όπως έγραψε ο Τζέισον Χόροβιτς στους «New York Times». Το μπαλάκι βρίσκεται τώρα στα χέρια του προέδρου Ματαρέλα, ο οποίος θα αρχίσει διαβουλεύσεις με τους ηγέτες των πολιτικών κομμάτων για να διαπιστώσει αν μπορεί να υπάρξει μια νέα πλειοψηφία που θα οδηγήσει στον σχηματισμό μιας νέας ιταλικής κυβέρνησης. Σε αντίθετη περίπτωση θα διαλύσει το Κοινοβούλιο και θα προκηρύξει εκλογές για τα τέλη Οκτωβρίου ή τις αρχές Νοεμβρίου. Μέχρι πρόσφατα, ο Σαλβίνι επένδυε στο στοιχείο της έκπληξης, στο μικρό πολιτικό βάρος του Κινήματος των Πέντε Αστέρων και στο 36%-38% που δίνουν στο κόμμα του οι δημοσκοπήσεις, ένα ποσοστό διπλάσιο από αυτό που έλαβε στις εκλογές του 2018. Ο ισχυρός άνδρας της Ιταλίας, που τις τελευταίες μέρες όργωσε τις παραλίες προς αλίευση ψήφων, φαίνεται όμως πως υποτίμησε το ενδεχόμενο δημιουργίας νέων πολιτικών συμμαχιών.

Ηδη από τις 8 Αυγούστου, ο Κόντε είχε ανακαλέσει στην τάξη τον υπουργό του, ζητώντας του να εξηγήσει στο Κοινοβούλιο την απόφασή του να δώσει ένα βίαιο τέλος στην κυβέρνηση. Σε μια ανοιχτή του επιστολή προς τον πρωθυπουργό που δημοσιοποιήθηκε χθες το πρωί, ο αρχηγός των Πέντε Αστέρων Λουίτζι ντι Μάιο εξέφρασε τη θερμή υποστήριξή του προς τον Κόντε, χαρακτηρίζοντάς τον «σπάνιο μαργαριτάρι και έναν υπηρέτη του έθνους που η Ιταλία δεν πρέπει να χάσει».

Πριν από τη χθεσινή συνεδρίαση της Γερουσίας, διαδηλωτές είχαν ξεδιπλώσει ένα πανό που έγραφε «Κόντε, η Ιταλία σ’ αγαπά», ενώ όταν έφτασαν οι γερουσιαστές της Λέγκας τούς αποδοκίμασαν με συνθήματα όπως «Εξω η Μαφία».

Δύο πιθανές συμμαχίες μπορεί να συγκροτηθούν στη συνέχεια ώστε να αποτραπούν οι εκλογές. Η μία προτάθηκε απροσδόκητα από τον πρώην πρωθυπουργό Ματέο Ρέντσι, που μέχρι πρόσφατα ήταν μαύρο πρόβατο τόσο για τον Σαλβίνι όσο και για τα Πέντε Αστέρια: μια «θεσμική» κυβερνητική συμμαχία ανάμεσα στο Δημοκρατικό Κόμμα (PD) και τα Πέντε Αστέρια (M5S), που θα συντάξει τον προϋπολογισμό του 2020 και θα εμποδίσει την αύξηση του ΦΠΑ, η οποία θα ισχύσει αυτομάτως από τον ερχόμενο Ιανουάριο αν δεν ληφθούν μέτρα για να κλείσει μια τρύπα 23 δισεκατομμυρίων στα δημόσια ταμεία.

Η δεύτερη πιθανή συμμαχία προτάθηκε από τον πρώην πρωθυπουργό και πρώην πρόεδρο της Κομισιόν Ρομάνο Πρόντι: μια φιλευρωπαϊκή κυβέρνηση με το όνομα Ούρσουλα (από τη νέα πρόεδρο της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν), η οποία εκτός από το PD και το M5S θα περιλαμβάνει ακόμη το Φόρτσα Ιτάλια του Μπερλουσκόνι. Με τον τρόπο αυτόν, υποστηρίζει ο Πρόντι, η Ιταλία θα ξαναγίνει ενεργό μέλος της Ευρωπαϊκής Ενωσης.

Θεωρητικά υπάρχει κι ένα τρίτο σενάριο, που υποστήριξε χθες ο Σαλβίνι: να διατηρηθεί στη ζωή η σημερινή κυβέρνηση, ώστε να ψηφίσει τον προϋπολογισμό του 2020 και τη μείωση του αριθμού των βουλευτών, ένα πάγιο αίτημα των Πέντε Αστέρων. Κάτι τέτοιο θεωρείται όμως πολύ δύσκολο μετά τις βαριές κατηγορίες που έχουν ανταλλαγεί ανάμεσα στους μέχρι πρότινος κυβερνητικούς εταίρους.

«Να συμπεριφερθούν ως υπεύθυνο κράτος»
Οι Βρυξέλλες παρατηρούν από μακριά και περιμένουν από τους Ιταλούς να λύσουν οι ίδιοι το πρόβλημα
H Eυρωπαϊκή Ενωση υπήρξε πολλές φορές στόχος του Ματέο Σαλβίνι τα τελευταία χρόνια. Ισως γι’ αυτόν τον λόγο αποφεύγει να τοποθετηθεί επισήμως για την κρίση στην οποία έχει βυθιστεί η χώρα. «Είναι λίγο σαν το Brexit με τη Βρετανία», σχολιάζει ευρωπαϊκή διπλωματική πηγή. «Οι Βρυξέλλες παρατηρούν από μακριά και περιμένουν από τους Ιταλούς να λύσουν οι ίδιοι το πρόβλημα».
Η Ιταλία βέβαια είναι ιδρυτικό μέλος της Ενωσης και η τρίτη οικονομία της ευρωζώνης. «Μπορεί να μην είναι δική μας δουλειά να πούμε στους Ιταλούς τι να κάνουν» αναγνωρίζει ένας άλλος διπλωμάτης, «περιμένουμε όμως μια οργανωμένη διαδικασία και την ψήφιση του προϋπολογισμού σε πνεύμα συνεργασίας. Με άλλα λόγια, περιμένουμε από την Ιταλία να συμπεριφερθεί ως ιδρυτικό μέλος της Ενωσης και ως υπεύθυνο κράτος».
Οπως γράφει η Σοφί Πετιζάν στη «Monde», αυτό που φοβούνται οι Ευρωπαίοι είναι η πολιτική κρίση να επιδεινώσει ακόμη περισσότερο την οικονομική κατάσταση στην Ιταλία (το δημόσιο χρέος της οποίας ξεπερνά το 134% του ΑΕΠ), με συνέπειες στο σύνολο της ευρωζώνης. Η Ιταλία απέφυγε τις κυρώσεις για τον προϋπολογισμό του 2019. Ο προϋπολογισμός του 2020, όμως, μπορεί να αποδειχθεί πιο μπερδεμένος, αφού η Ρώμη έχει δεσμευτεί από τη μια πλευρά να βρει πάνω από 30 δισεκατομμύρια ευρώ κι από την άλλη να μη ζητήσει από τους Ιταλούς καμιά επιπλέον προσπάθεια.
Η περίπτωση να διαδεχθεί τον Τζουζέπε Κόντε ο αρχηγός ενός ακροδεξιού κόμματος ανησυχεί πολύ τις Βρυξέλλες. Για τον Ζαν-Ιβ Καμί, διευθυντή του Παρατηρητηρίου Πολιτικών Ριζοσπαστικοτήτων στο Ιδρυμα Ζαν-Ζορές, κάτι τέτοιο θα αποτελούσε «συμβολική καταιγίδα», ιδιαίτερα βέβαια αν ο Σαλβίνι πραγματοποιούσε την απειλή του να αμφισβητήσει το ευρώ.
Στο διεθνές πεδίο, συνεχίζει ο Καμί, ο Σαλβίνι θα συσπείρωνε σε αυτή την περίπτωση γύρω του όλα τα κόμματα που βρίσκονται ιδεολογικά κοντά του, ιδιαίτερα στα ζητήματα της μετανάστευσης και της ταυτότητας. «Θα κατάφερνε έτσι να πραγματοποιήσει μια ρήξη στην ευρωπαϊκή συναίνεση».
Το τελευταίο πράγμα που χρειάζεται σήμερα η Ευρώπη, επισημαίνει ευρωπαίος διπλωμάτης, είναι η αβεβαιότητα και οι δυσκολίες συνεργασίας που θα δημιουργήσει η τυχόν ανάληψη της εξουσίας από τον Σαλβίνι. Αν προστεθούν αυτά στην επιβράδυνση της οικονομίας, τις διεθνείς εμπορικές εντάσεις, το Brexit και τη μεταβατική κατάσταση που σηματοδοτεί η ανάληψη των καθηκόντων από τη νέα Κομισιόν, η εικόνα που προκύπτει δεν είναι ακριβώς ρόδινη.
Το μόνο καλό νέο για την Ευρωπαϊκή Ενωση είναι ότι μετά την παραίτηση της ιταλικής κυβέρνησης θα βγουν πιθανότατα από το παιχνίδι τα δύο ονόματα που είχαν προταθεί από την κυβέρνηση Κόντε για τη θέση του επιτρόπου. Ηταν και οι δύο μέλη της Λέγκας και αποτελούσαν πονοκέφαλο για την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν που πρέπει να ολοκληρώσει την ομάδα της μέχρι τις 26 Αυγούστου.