«Ζητούμενο η νέα κανονικότητα»

Υπέρ της μείωσης των στόχων για τα πρωτογενή πλεονάσματα τάσσεται με τη συνέντευξή του στα «ΝΕΑ Σαββατοκύριακο» ο επικεφαλής του Γραφείου Προϋπολογισμού του Κράτους στη Βουλή Φραγκίσκος Κουτεντάκης. Σημειώνει με νόημα όμως πως «σε κάθε περίπτωση οι όποιοι στόχοι συμφωνηθούν θα πρέπει να τηρηθούν στο ακέραιο προκειμένου να διαφυλαχθεί η αξιοπιστία της χώρας».

Ο Κουτεντάκης εμφανίζεται συγκρατημένα αισιόδοξος αναφορικά με την επίτευξη του στόχου 3,5% του ΑΕΠ για το φετινό πρωτογενές πλεόνασμα, ανήσυχος σχετικά με τις επιπτώσεις στην ελληνική οικονομία εάν η διεθνής επιβράδυνση μετατραπεί σε ύφεση και επιφυλακτικός όταν τίθεται το ερώτημα πότε θα μπορούσαμε να δούμε ρυθμό ανάπτυξης 4% στην ελληνική οικονομία. Σχολιάζοντας τη δραστική αποκλιμάκωση του κόστους δανεισμού του ελληνικού Δημοσίου, υπογραμμίζει πως ζητούμενο δεν είναι η επιστροφή στην «κανονικότητα» του παρελθόντος αλλά μια «νέα κανονικότητα».

Μια σειρά κινδύνων από το εξωτερικό μέτωπο απειλούν (και) την ελληνική οικονομία. Brexit, πολιτική αναταραχή στην Ιταλία, επιβράδυνση – αν όχι ύφεση – στην παγκόσμια οικονομία… Πόσο θωρακισμένη είναι η ελληνική οικονομία;

Καταρχήν, καμία εθνική οικονομία δεν είναι θωρακισμένη απέναντι σε μεγάλες διεθνείς αναταράξεις. Ολες οι χώρες που συμμετέχουν στο διεθνές οικονομικό σύστημα είναι εκ των πραγμάτων συνδεδεμένες τόσο μέσω εμπορίου όσο και μέσω χρηματοοικονομικών συναλλαγών. Συνεπώς κάθε διαταραχή μεταδίδεται περισσότερο ή λιγότερο σε κάθε εθνική οικονομία.

Οσον αφορά την Ελλάδα, η διεθνής επιβράδυνση – και ιδιαίτερα της ευρωζώνης – αναμένεται να επηρεάσει αρνητικά τις εξαγωγές, πράγμα που συμβαίνει ήδη, αλλά σε περιορισμένη έκταση. Αν η επιβράδυνση αυτή παραταθεί για μεγάλο χρονικό διάστημα ή αν – ακόμα χειρότερα – μετατραπεί σε ύφεση, τότε θα πρέπει να ανησυχήσουμε.

Από την άλλη μεριά, εξελίξεις που εντείνουν την αβεβαιότητα, όπως το Brexit και η πολιτική αστάθεια στην Ιταλία, ενεργοποιούν την αποστροφή κινδύνου και αυξάνουν τα επιτόκια. Αυτό το φαινόμενο δεν έχει εκδηλωθεί στο σύνολο της ευρωζώνης, εν μέρει λόγω των διεθνών συνθηκών κι εν μέρει λόγω της πολιτικής της ΕΚΤ.

Στο εσωτερικό μέτωπο, οι δημοσιονομικές προκλήσεις παραμένουν παραπάνω από αισθητές. Υπάρχει δημοσιονομικός χώρος για πρόσθετες φοροελαφρύνσεις το 2020;

Για το 2020 είναι δύσκολο να σχηματίσει κανείς ασφαλή πρόβλεψη. Αφενός έχουν ληφθεί επεκτατικά μέτρα εντός του έτους που τροποποιούν τις προηγούμενες προβλέψεις του Προγράμματος Σταθερότητας και αφετέρου υπάρχουν ανοιχτά ζητήματα, όπως ο ρυθμός μεγέθυνσης και η πλήρης έκταση των νέων επεκτατικών μέτρων που σχεδιάζονται. Περισσότερα στοιχεία θα έχουμε με την κατάθεση του προϋπολογισμού το φθινόπωρο.

Πρέπει επίσης να λάβουμε υπόψη τη συζήτηση που έχει ήδη ξεκινήσει για τους δημοσιονομικούς στόχους από το 2020 και μετά. Μια ενδεχόμενη μείωσή τους θα διευκολύνει τον προϋπολογισμό αλλά και θα βελτιώσει τις προοπτικές μεγέθυνσης της χώρας λειτουργώντας ως αντιστάθμισμα στη διεθνή επιβράδυνση. Σε κάθε περίπτωση οι όποιοι στόχοι συμφωνηθούν θα πρέπει να τηρηθούν στο ακέραιο προκειμένου να διαφυλαχθεί η αξιοπιστία της χώρας.

Σύμφωνα με τις τελευταίες εκτιμήσεις του Γραφείου Προϋπολογισμού του Κράτους στη Βουλή, το πρώτο εξάμηνο του έτους το πρωτογενές πλεόνασμα, συγκρινόμενο με τις αντίστοιχες περσινές επιδόσεις, είναι χαμηλότερο κατά 2 δισ. ευρώ. Κινδυνεύει ο στόχος για πρωτογενές πλεόνασμα 3,5% του ΑΕΠ φέτος;

Πράγματι, από τον Απρίλιο παρατηρείται μια δημοσιονομική επιδείνωση σε σχέση με το προηγούμενο έτος, που τον Ιούνιο έχει ξεπεράσει τα 2 δισ. ευρώ. Αυτή οφείλεται εν μέρει σε συγκυριακούς παράγοντες και εν μέρει στα επεκτατικά μέτρα που νομοθετήθηκαν.

Ωστόσο, το πρωτογενές πλεόνασμα του 2018, αν προσαρμοστεί για τις εφάπαξ παροχές του κοινωνικού μερίσματος και των αναδρομικών στα ειδικά μισθολόγια, υπερβαίνει το 5%. Συνεπώς η εν λόγω επιδείνωση, εφόσον δεν διευρυνθεί σημαντικά στο δεύτερο εξάμηνο, είναι συμβατή με την επίτευξη πρωτογενούς πλεονάσματος 3,5% για το 2019.

Η νέα κυβέρνηση επιδιώκει, όπως υποστηρίζει, δραστική επιτάχυνση του ρυθμού ανάπτυξης της ελληνικής οικονομίας. Πόσο εύκολο το στοίχημα για ρυθμό ανάπτυξης διπλάσιο σε σχέση με τον σημερινό και πόσος χρόνος απαιτείται;

Η Ελλάδα το 2018 κατέγραψε ρυθμό μεγέθυνσης 1,9%, ίσο με τον μέσο όρο της ευρωζώνης, ενώ τα επόμενα δύο χρόνια η μεγέθυνση προβλέπεται λίγο πάνω από το 2%, δηλαδή αισθητά υψηλότερα από τον μέσο όρο της ευρωζώνης. Σίγουρα θα ήταν ευχής έργο να δούμε τελικά διπλάσιους ρυθμούς από τους προβλεπόμενους. Αλλωστε, οι υψηλοί ρυθμοί μεγέθυνσης, η αύξηση της απασχόλησης και των εισοδημάτων και γενικότερα η βελτίωση της ευημερίας των πολιτών είναι ο αυτονόητος σκοπός κάθε κυβέρνησης.

Ομως ο ρυθμός μεγέθυνσης εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, όπως οι τιμές, οι προσδοκίες, η ρευστότητα, το διεθνές περιβάλλον κ.λπ. Κάποιοι από αυτούς μπορεί να επηρεαστούν άμεσα από τα εργαλεία που διαθέτει η κυβέρνηση, ενώ κάποιοι άλλοι βρίσκονται έξω από την άμεση επιρροή της.

Πρόσφατα το ελληνικό Δημόσιο δανείστηκε με κόστος 0,095% μέσω της δημοπρασίας έντοκων γραμματίων του ελληνικού Δημοσίου και ορισμένοι αναλυτές δεν αποκλείουν να δούμε αρνητικά επιτόκια ακόμα και στην Ελλάδα. Είναι δείγμα επιστροφής στην κανονικότητα ή εστία ανησυχίας;

Η συστηματική αποκλιμάκωση του κόστους δανεισμού του Δημοσίου είναι μια ευνοϊκή εξέλιξη που συνδέεται με την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης στο ελληνικό κράτος. Το κρίσιμο επόμενο βήμα είναι η μετάδοση του μειωμένου κόστους δανεισμού και στον ιδιωτικό τομέα, προκειμένου να βελτιωθούν η ρευστότητα και η οικονομική δραστηριότητα. Γι’ αυτό ένα μεγάλο ζητούμενο είναι να αποκτήσουν οι τίτλοι του ελληνικού Δημοσίου επενδυτική βαθμίδα ώστε να είναι επιλέξιμοι από την ΕΚΤ και να επιταχυνθεί η μείωση των επιτοκίων.

Οσον αφορά την κανονικότητα, είναι καλύτερα να μιλάμε για τη δημιουργία μιας νέας κανονικότητας, παρά για επιστροφή σε εκείνη του παρελθόντος που μας οδήγησε στην κρίση. Σημαντικό στοιχείο αυτής της νέας κανονικότητας πρέπει να είναι η παγιωμένη δημοσιονομική υπευθυνότητα και η διαφάνεια και λογοδοσία στη διαχείριση του δημόσιου χρήματος. Το Γραφείο Προϋπολογισμού του Κράτους στη Βουλή έχει θεσμική αποστολή να συνεισφέρει σε αυτή την προσπάθεια.