Η Τόνι Μόρισον στη μικρή και τη μεγάλη οθόνη

Η υποδοχή την περασμένη άνοιξη στο ντοκιμαντέρ του Τίμοθι Γκρίνφιλντ Σάντερς στο φεστιβάλ Σάντανς «Toni Morrison: The Pieces I Am» ήταν θερμή αλλά και η συνέχειά του στις αίθουσες αν κρίνει κανείς από τα νούμερα απολύτως ικανοποιητική: 48.050 δολάρια σε 4 αίθουσες την πρώτη μέρα. Ισχυρό το δέλεαρ να δει κανείς να μιλούν για το ίνδαλμά τους – εκτός από την ίδια τη νομπελίστρια – ο βραβευμένος με Πούλιτζερ Χίλτον Αλς, η Οπρα Γουίνφρι, ο Ράσελ Μπανκς, η πολιτική ακτιβίστρια, ακαδημαϊκός και συγγραφέας Αντζελα Ντέιβις, ο Ρόμπερτ Γκότλιμπ ή ο μυθιστοριογράφος Γουόλτερ Μόσλεϊ. Η μαγεία της σπουδαίας μορφής της αμερικανικής λογοτεχνίας, άγγιξε τον καθένα ξεχωριστά μέσα από τον τρόπο που χρησιμοποίησε η σπουδαία δημιουργός λέξεις καθημερινότητας: φόβου, πόνου, αγάπης, χαράς, ντροπής και λαγνείας. Αλλά κυρίως την αλήθεια της. Οποιος είχε την ευκαιρία να το παρακολουθήσει θα απόλαυσε την ίδια τη Μόρισον να κοιτάζει κατάματα την κάμερα και να λέει την ιστορία της, χωρίς παροξυσμούς, λυρισμούς, υπερβολές, ακρότητες.

Στο ντοκιμαντέρ, τα πρόσωπα που μιλούν δεν παραλείπουν να εξηγήσουν τα ανυπέρβλητα εμπόδια που αντιμετώπισε η Μόρισον στην πορεία της. Δεν δίστασαν να συμπεριλάβουν στην εξιστόρησή τους το λογοτεχνικό κατεστημένο, το οποίο αντιμετώπισε με καχυποψία της ικανότητές της, αλλά και το γεγονός ότι η Μόρισον ήταν ανύπαντρη μητέρα. Εχει ενδιαφέρον όμως άλλη μια νύξη που γίνεται μέσα από την αφήγηση των καλεσμένων που μιλούν για τη νομπελίστρια συγγραφέα: τον ισχυρισμό των λευκών κριτικών για την επιμονή της συγγραφέως στις εμπειρίες που απέκτησε ως μαύρη. Αναφέρουν μάλιστα και το αλησμόνητο κομμάτι των «New York Times», με αφορμή το δεύτερό της βιβλίο «Sula» που επέμεινε ότι η Μόρισον είναι μια πολύ ταλαντούχα συγγραφέας, αλλά για την καταγραφή της επαρχιακής ζωής των μαύρων. Η σπουδαία συγγραφέας δεν σταματά να διατυπώνει μπροστά στον φακό, ξανά και ξανά, άγρια ερωτήματα και να εξηγεί με την υπομονή δασκάλου τις δυσκολίες που χρειάστηκε να αντιμετωπίσει.

Δεν είναι το μοναδικό ντοκιμαντέρ που κυκλοφόρησε για τη μεγάλη κυρία της αμερικανικής λογοτεχνίας. Το 2014 προβλήθηκε – κυρίως σε διάφορα φεστιβάλ – το «The foreigner’s home» και έναν χρόνο αργότερα το «Morrison Remembers».

Στις κινηματογραφικές γραφές για την Κλόι Αρντίλια Γουόφορντ, όπως είναι το πραγματικό όνομα της Μόρισον, υπάρχει και κάτι ακόμη. Το 1998 είδε το βιβλίο της «Beloved» (Αγαπημένη) – το οποίο σημείωσε τεράστια επιτυχία και κέρδισε το βραβείο Πούλιτζερ (1988 ) – να βρίσκει τον δρόμο για τη μεγάλη οθόνη. Επρόκειτο για την αληθινή ιστορία της Αφροαμερικανίδας Margaret Garner με ευθείες αναφορές στη Μήδεια ή τη Φραγκογιαννού του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη.

Η νεαρή σκλάβα Σιθ, παντρεμένη με τον επίσης νεαρό μαύρο σκλάβο Χαλ, από το ίδιο σπίτι, δραπετεύει από αυτό ενώ ήταν ετοιμόγεννη, για να πάει να συναντήσει τα τρία της παιδιά, τα οποία είχε φυγαδεύσει στο σπίτι της πεθεράς της. Ο λόγος της διαφυγής της ήταν το νέο βίαιο αφεντικό του σπιτιού. Τα βάσανά της δεν τελειώνουν με την απόδρασή της, αφού την εντοπίζουν οι κυνηγοί σκλάβων. Μπροστά στην προοπτική να ζήσουν και τα παιδιά της τη βαναυσότητα της δουλείας, προκειμένου να τα προστατεύσει, προσπαθεί να τα σκοτώσει.

Καταλήγει να ζει με τις εικόνες από το τραυματικό παρελθόν, με την έφηβη κόρη της σ’ ένα στοιχειωμένο σπίτι στο Σινσινάτι. Εκεί εγκαθίστανται ένας παλιός της φίλος και μια περίεργη κοπέλα, η οποία είναι η μετενσάρκωση του μωρού που σκότωσε για να το γλιτώσει από τη σκλαβιά. Στην ταινία όπου διαποτίζεται όλη η σκοτεινή και απεχθής σκληρότητα των λευκών, στους Αφροαμερικανούς, πρωταγωνιστούν οι Οπρα Γουίνφρι, Ντάνι Γκλόβερ, Κίμπερλι Ελίζ και Θάντι Νιούτον.