Οδηγός επιβίωσης από τον Εγκέλαδο

Οι επεμβάσεις στα κτίρια χωρίς να έχει προηγηθεί η απαιτούμενη μελέτη στατικής επάρκειας είναι κίνδυνος – θάνατος στην περίπτωση ενός σεισμού, προειδοποιούν οι ειδικοί. Το αυθαίρετο γκρέμισμα των τοίχων για να δημιουργηθούν μεγαλύτερα ανοίγματα ή περισσότερα δωμάτια αλλά και τα κινητά χωρίσματα είναι μερικές μόνο από τις παρεμβάσεις που μπορούν να θέσουν σε κίνδυνο τη ζωή όσων ζουν και εργάζονται σε κτίρια που έχουν υποστεί τέτοιου είδους μετατροπές.

Η Ελλάδα είναι η πιο σεισμογενής χώρα της Ευρώπης. Αλλά, όπως συνηθίζουν να λένε οι ειδικοί, ύστερα από κάθε χτύπημα του Εγκέλαδου «τα κτίρια σκοτώνουν και όχι οι σεισμοί». Προχειρότητα και δομημένο περιβάλλον είναι δύο έννοιες εκ διαμέτρου αντίθετες.

«ΤΑ ΝΕΑ» παρουσιάζουν έναν οδηγό επιβίωσης με συμβουλές για τη σεισμική προστασία – και όχι μόνο – με τη βοήθεια του ακαδημαϊκού, μέλους της Ευρωπαϊκής Ακαδημίας Επιστημών και Τεχνών, ομότιμου καθηγητή στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο (ΕΜΠ) και καθηγητή Αντισεισμικών Κατασκευών Παναγιώτη Καρύδη, τις οποίες πρέπει να λάβουν υπόψη τόσο η πολιτεία όσο και οι μηχανικοί, οι κατασκευαστές αλλά και οι ιδιοκτήτες – ένοικοι.

Πλέον, στο κάδρο με τα μέτρα προστασίας πρέπει να μπουν και οι επιπτώσεις από την κλιματική αλλαγή. Και αυτό επειδή δεν είναι μόνο οι σεισμοί που προκαλούν ζημιές και «πληγώνουν» τα κτίρια. Ωστόσο, όπως επισημαίνει, ο Παναγιώτης Καρύδης, πάντα υπάρχει η περίπτωση να ακολουθούμε όλους τους κτιριοδομικούς κανονισμούς (και τις προδιαγραφές υλικών) για να έχουμε ανθεκτικότερες κατασκευές, αλλά να μην καταφέρνουμε να εξαλειφθεί ο κίνδυνος. Στη διεθνή βιβλιογραφία το φαινόμενο αυτό αναφέρεται ως «τεχνολογικό παράδοξο» (technological paradox).

Και επειδή κανείς δεν μπορεί να προβλέψει πότε θα γίνει ένας σεισμός, θα πρέπει, όπως ο ίδιος λέει, πάντα να έχουμε στο μυαλό μας και τις επόμενες γενιές. «Μερικές φορές σκέφτομαι ότι ροκανίζουμε το κλαδί πάνω στο οποίο στηριζόμαστε. Με την προχειρότητα που πολλές φορές μας διακρίνει, αφήνουμε τους απογόνους μας να υποστούν τις συνέπειες της αβελτηρίας μας» συμπληρώνει.

ΟΙ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΟΥΣ ΤΟΙΧΟΥΣ. Εξειδικεύοντας τα μέτρα, ο έμπειρος καθηγητής Αντισεισμικών Κατασκευών θεωρεί ότι είναι πολύ επικίνδυνο αυτό που παρατηρείται τα τελευταία χρόνια σε κτίρια που βρίσκονται σε παλιά κέντρα οικιστικών περιοχών με αυξανόμενο τουριστικό ενδιαφέρον. Ποιο; Να ρίχνονται, όπως προαναφέρθηκε, τοίχοι για να δημιουργηθούν μεγαλύτερα ανοίγματα, αίθουσες εστίασης κ.ά.

Παρόμοιο πρόβλημα παρουσιάζεται και στις περιπτώσεις όπου για να δημιουργηθούν περισσότερα δωμάτια καθαιρούνται τοίχοι και σε άλλες θέσεις τοποθετούνται κινητά χωρίσματα, ανάλογα με τις χρηστικές απαιτήσεις. Σημειώνεται πως όταν γίνονται τέτοιου είδους παρεμβάσεις ο κίνδυνος σε περίπτωση σεισμού είναι μικρότερος όταν πρόκειται για κτίρια που έχουν κατασκευαστεί μετά το 1995, όταν και εφαρμόζεται ο νέος Αντισεισμικός Κανονισμός.

Προσεισμικός έλεγχος και ασφάλιση. Κατά τον Παναγιώτη Καρύδη, είναι απαραίτητα ο προσεισμικός έλεγχος και η τεκμηρίωση του κάθε κτιρίου (ιδιαίτερα αυτών που συγκεντρώνουν πολλά άτομα). Ο έλεγχος θα πρέπει να επαναλαμβάνεται ανά τακτά χρονικά διαστήματα (π.χ. ανά 10-15 χρόνια) και έπειτα από κάθε σεισμικό γεγονός, το όποιο, ενδεχομένως, να έχει προκαλέσει κάποια νέα ή σωρευτική βλάβη στο κτίριο.

Για τον λόγο αυτόν είναι απαραίτητες, όπως αναφέρει, η συγκρότηση και διατήρηση του «φωσφορίζοντος κουτιού» σε έντυπη και του περιεχομένου του σε ηλεκτρονική μορφή, της λεγόμενης ταυτότητας του κάθε κτιρίου, όπου θα μπορεί κανείς να βρει τις μελέτες και τα σχέδια, όπως το κτίριο κατασκευάστηκε αρχικά, με τις όποιες τροποποιήσεις του, βλάβες και επεμβάσεις που έχουν γίνει μέχρι σήμερα.

Ο ομότιμος καθηγητής στο ΕΜΠ πιστεύει ότι μια υποχρεωτική καθολική ασφάλιση των ιδιωτικών και δημόσιων κτιρίων, όπως και των λοιπών κατασκευών, μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στη μείωση της «επαπειλούμενης διακινδύνευσης τόσο έναντι των σεισμών όσο και λοιπών επικίνδυνων φυσικών φαινομένων». Οπως υποστηρίζει, «έτσι θα μπορεί αφενός μεν να μειωθεί το ασφάλιστρο, αφετέρου δε να μειωθεί η τρωτότητα των κατασκευών». Πώς; Με την υποχρέωση που θα έχει ο κάθε ιδιοκτήτης να πληροί τους όρους που θέτουν οι ασφαλιστικές εταιρείες προκειμένου να συνταχθεί το ανάλογο συμβόλαιο.

Θερμοπρόσοψη και ψευδοροφές. Ο Παναγιώτης Καρύδης είναι ιδιαίτερα επιφυλακτικός ως προς την κατασκευαζόμενη θερμοπρόσοψη των κτιρίων και τις επενδύσεις που γίνονται σε τοίχους παλιών και νέων νοσοκομείων.

Σημειώνεται πως ιδίως στα παλιά νοσοκομεία καλύπτονται οι τοίχοι με πλαστικό υλικό, το οποίο όμως εμποδίζει τον μηχανικό να δει τις ενδεχόμενες ρωγμές έπειτα από έναν σεισμό. Γι’ αυτό και προτείνει τα φέροντα στοιχεία (δηλαδή δοκάρια, τοίχοι κ.ά.) να καλύπτονται από κουμπωτά υλικά, τα οποία να βγαίνουν γρήγορα και να υπάρχει έτσι άμεση δυνατότητα επιθεώρησης από τους μηχανικούς.

Οπως λέει, το ίδιο πρόβλημα, εξίσου σημαντικό με αυτό των νοσοκομείων, άρχισε να παρουσιάζεται προσφάτως και σε κτίρια όπου εφαρμόζεται το σύστημα της θερμοπρόσοψης. «Το πρόβλημα οφείλεται στο γεγονός ότι οι εν λόγω επενδύσεις είναι ελαστικές – παραμορφώσιμες και επομένως δεν μπορούν να εμφανίσουν μια ρωγμή ή κάποια άλλη βλάβη των όποιων φερόντων ή μη φερόντων στοιχείων του κτιρίου» συμπληρώνει.

Και τι προτείνει; Να εγκαταλειφθεί η σημερινή μέθοδος του τυλίγματος του κτιρίου προκειμένου να γίνει η θερμοπρόσοψη και να τοποθετηθεί και εδώ κουμπωτά. Ετσι, όπως λέει, με λίγη προσπάθεια ο μηχανικός μπορεί με μια ματιά να δει αν το κτίριο υπέστη σοβαρές ζημιές ύστερα από έναν σεισμό.

Κίνδυνος στα νοσοκομεία για νοσηλευτικό προσωπικό και ασθενείς είναι οι ψευδοροφές. «Πέρα από την πιθανότητα κατάρρευσης, ο μηχανικός που θα κάνει την αυτοψία δεν θα μπορεί να την κάνει άμεσα, με συνέπεια την εκκένωση του κτιρίου και μια νοσοκομειακή μονάδα να τεθεί εκτός λειτουργίας. Το ίδιο μπορεί να συμβεί και σε κτίρια όπου έχουν εφαρμοστεί θερμοπροσόψεις» εξηγεί.

Επιπλέον, κατά τον ίδιο, στην εσωτερική επιφάνεια των εξωτερικών τοίχων των κτιρίων (κατοικιών) συνήθως τοποθετούνται διάφορα μεγάλα και βαριά έπιπλα που καλύπτουν μερικώς ή ολικώς τον τοίχο ή οι επιφάνειες είναι επενδεδυμένες με εξίσου παραμορφώσιμα υλικά (π.χ. wallpapers).

Οπως σημειώνει, όταν ένα δομικό στοιχείο είναι συμπαγές και ομοιόμορφο στη διατομή του, οι όποιες ρωγμές ξεκινούν πάντοτε από την εξωτερική επιφάνεια του στοιχείου και όχι από το εσωτερικό του προς τα έξω, οπότε «αφανείς» ρωγμές σε τέτοιου είδους στοιχεία δεν μπορεί να υπάρχουν.

Οι έξοδοι κινδύνου.Ωστόσο, υπάρχουν και άλλα πράγματα που μπορούν να γίνουν για περισσότερη ασφάλεια. Ειδικά, κατά τον Παναγιώτη Καρύδη, σε χώρους όπου συγκεντρώνονται πολλοί άνθρωποι είναι πολύ σημαντικό να υπάρχουν οδηγίες για τις εξόδους ασφαλούς διαφυγής (που θα οδηγούν σε εξόδους με ισχυρά προστεγάσματα ικανού μήκους ανάλογα με το ύψος του κτιρίου). Αυτές θα πρέπει να υπάρχουν πίσω από τις πόρτες των δωματίων – ιδίως των ξενοδοχείων – και σε καίριες θέσεις κατάλληλα φωτιζόμενες, με επαναφορτιζόμενες μπαταρίες.