Ο λαϊκισμός στην αντιπολίτευση

Πιο βιαστικά από όσο δικαιολογούν οι συνθήκες, η αξιωματική αντιπολίτευση πέρασε σε μια «αντεπίθεση» που μόνο στόχο έχει να μην αφήσει τον τόπο να γυρίσει σελίδα. Ο «πολιτικός πολιτισμός», δηλαδή η υιοθέτηση τόνου αντιπαράθεσης που ταιριάζει στη δημοκρατία, φαίνεται ότι υπήρξε μια σύντομη παρένθεση, η οποία συνέπεσε με τις προγραμματικές δηλώσεις της νέας κυβέρνησης και την αντιμετώπιση του ιλίγγου της ήττας από την αξιωματική αντιπολίτευση και ιδίως τον αρχηγό της. Με τα πρώτα, εν μέσω θέρους, νομοσχέδια, ο ΣΥΡΙΖΑ συναντά τον εαυτό του, δηλαδή τον λαϊκισμό.

Το «επιτελικό κράτος» έδωσε αφορμή για αιτιάσεις περί «κομματικοποίησης», «αυθαιρεσίας», «υπερσυγκεντρωτισμού». Η όχι, όπως συχνά λέγεται, «κατάργηση», απλώς ορθολογική διαρρύθμιση του πανεπιστημιακού ασύλου επικρίθηκε ως «αντιδημοκρατική» και «οπισθοδρομική». Οι προσπάθειες εξισορρόπησης των συνειδητών τραυμάτων που επιφέρει η απλή αναλογική στην αυτοδιοίκηση χαρακτηρίστηκαν «νόθευση της λαϊκής εντολής». Και το δυναμικό κι ελπιδοφόρο ξεκίνημα της νέας κυβέρνησης κρίθηκε, με τα γυαλιά της πικρίας και της ιδεοληψίας, ως «κακή αρχή της κυβέρνησης της Δεξιάς». Για να δικαιώσει προφανώς τον Βολταίρο – «θα κάνω το παν για να μπορείς να με χτυπάς με τα όπλα του ελεύθερου λόγου που σου παρέχω εγώ» -, η εφημερίδα που κρατάτε στα χέρια σας έχει φιλοξενήσει από τις στήλες της όλους τους παραπάνω χαρακτηρισμούς.

Η αλήθεια είναι άλλη και νομίζω ότι τη βλέπει ή τη νιώθει κάθε λογικός πολίτης: η κυβέρνηση δεν τα έχει κάνει όλα τέλεια – εξάλλου δημοκρατία και τελειότητα είναι έννοιες ασύμβατες – αλλά έχει ήδη εμφυσήσει ένα άλλο πνεύμα στους θεσμούς και τη δημόσια ζωή. Για να το πω με λόγια που καταλαβαίνει εξ ιδίας πείρας η αξιωματική αντιπολίτευση, το πνεύμα αυτό είναι της μη ήσσονος προσπάθειας, του μη διχασμού και της μη ιδεολογικής διαχείρισης της αποτελεσματικότητας. Το νομοσχέδιο για το επιτελικό κράτος έχει τεχνικά προβλήματα και αντινομίες αλλά κινείται προς τη σωστή κατεύθυνση, από τη ρύθμιση για το άσυλο μπορεί να λείπει ένα «και» ή ένα κόμμα αλλά κατοχυρώνει το ακαδημαϊκώς και πολιτικώς αυτονόητο, η προσπάθεια να κυβερνηθούν οι δήμοι είναι αναγκαία. Ο λαϊκισμός της αξιωματικής αντιπολίτευσης, όπως διαγράφεται μέσα από την πρώιμη κριτική της, βασίζεται στο τρίπτυχο «χρησιμοποιώ χαρακτηρισμούς αντί για επιχειρήματα» – «καμώνομαι ότι δεν κυβέρνησα ποτέ» – «θεωρώ ότι μόνο εγώ ξέρω τι είναι δημοκρατία». Η κριτική αυτή, εκτός από ανιστόρητη είναι και χοντροκομμένη – και γι’ αυτό απαντήθηκε άκοπα και αποτελεσματικά, κυρίως από τον υπουργό Επικρατείας και την υπουργό Παιδείας.

Ακόμα και σε δυο ζητήματα τα οποία η κυβέρνηση χειρίστηκε με όχι άψογο θεσμικά τρόπο, θα μπορούσε ο καλόπιστος παρατηρητής να δείξει κατανόηση. Πράγματι η ρύθμιση για τις ηγεσίες των ανεξάρτητων αρχών είχε στοιχεία «φωτογραφικότητας» – αλλά πώς θα μπορούσε άραγε η κυβέρνηση να εμπιστεύεται την κυρία Θάνου, υπόδειγμα φανατικής αντιθεσμικότητας εκ μέρους της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑΝΕΛ, και να ξεχνά πόσο η ίδια εκείνη κυβέρνηση χειρίστηκε τις ανεξάρτητες αρχές ως τσιφλίκι της (ο γράφων, εξαναγκασθείς σε παραίτηση από την Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς, αποτελεί παράδειγμα αυτής της συμπεριφοράς). Στο δε ζήτημα των γενικών γραμματέων και γενικώς επιτελικών στελεχών των υπουργείων, οι εγκάθετοι της προηγούμενης κυβέρνησης ήταν τόσο πολλοί και τόσο φανεροί που δεν άφηναν δυνατότητα για συναινετικότητα.

Υπομονή λοιπόν. Η δημοκρατία είναι μαραθώνιος κι όχι κατοστάρι, οι αιτίες για εποικοδομητική, σκληρή αλλά δίκαια, κριτική σίγουρα δεν θα λείψουν. Η δημοκρατία είναι κυρίως μνήμη και μέτρο. Η βιασύνη της ως χτες αποτυχημένης κυβέρνησης να τα βρει όλα στραβά, μόνο την ίδια εκθέτει.