SOS για τις δασικές πυρκαγιές στη Μεσόγειο

Η Μεσόγειος φλέγεται (!). Κι αυτό δεν είναι σχήμα λόγου, αλλά η πραγματικότητα, αφού κάθε χρόνο χάνει το 0,6% των δασικών εκτάσεων εξαιτίας των πυρκαγιών.

Στην Ελλάδα, την Πορτογαλία, την Ισπανία, τη Γαλλία, την Ιταλία και την Τουρκία από το 2009 έως το 2018 ξεσπούν κάθε χρόνο περίπου 56.000 πυρκαγιές υπαίθρου και καίγονται 3.750.000 στρέμματα δασικών εκτάσεων. Μόνο το 2017 στη Μεσόγειο κάηκαν 9.000.000 στρέμματα, έκταση ίση με ολόκληρη την Κύπρο, που αποτελεί τη χειρότερη καταγραφή από το 1985.

Τα προαναφερόμενα στοιχεία παρουσιάζονται στην κοινή έκθεση που συνέταξαν έξι εθνικά γραφεία της περιβαλλοντικής οργάνωσης WWF (Ελλάδας, Ισπανίας, Πορτογαλίας, Γαλλίας, Ιταλίας και Τουρκίας) με τίτλο «Η Μεσόγειος φλέγεται».

Στην έκθεση παρουσιάζονται οι τάσεις των δασικών πυρκαγιών τις τέσσερις τελευταίες δεκαετίες και αναλύονται τα απολογιστικά στοιχεία για τις δασικές πυρκαγιές το διάστημα 2009-2018, τις ανθρώπινες απώλειες, αλλά και τις ζημιές που προκάλεσαν σε περιβάλλον και οικονομία.

Το πρόβλημα θα ενταθεί. Τα στοιχεία που παρουσιάζονται είναι ιδιαίτερα ανησυχητικά και, όπως όλα δείχνουν, οι δασικές πυρκαγιές είναι ένα περιβαλλοντικό πρόβλημα που τα επόμενα χρόνια θα ενταθεί ακόμη περισσότερο, απαιτώντας άμεσες πολιτικές παρεμβάσεις και συνέργειες.

Ηδη σοβαρά περιστατικά δασικών πυρκαγιών σημειώνονται και στη Βόρεια Ευρώπη, που παραδοσιακά εμφανίζει χαμηλά ποσοστά πυρκαγιών, ενώ στον ευρωπαϊκό Νότο, χρόνο με τον χρόνο, τα περιστατικά των δασικών πυρκαγιών γίνονται όλο και πιο έντονα και καταστροφικά.

Σύμφωνα με την έκθεση, οι χώρες της Μεσογείου, στις οποίες καταγράφεται το 80% των καμένων δασικών εκτάσεων της Ευρώπης, αντιμετωπίζουν παρόμοιους κινδύνους από τις δασικές πυρκαγιές, καθώς μοιράζονται μια σειρά από κοινά χαρακτηριστικά.

Ειδικότερα, πέρα από τα κοινά φυσικά και γεωμορφικά χαρακτηριστικά, όλες οι χώρες παρουσιάζουν αντίστοιχες τάσεις εγκατάλειψης της υπαίθρου, συσσώρευση καύσιμης ύλης, έχουν μια διαδεδομένη κοινή κουλτούρα ευρείας χρήσης της φωτιάς, ενώ χαρακτηρίζονται από έντονες, μόνιμες ή εποχικές, πιέσεις στον φυσικό χώρο.

Οι φωτιές πλήττουν προστατευόμενες περιοχές, βιότοπους υψηλής οικολογικής αξίας και σπάνια είδη, ενώ μειώνουν τη δυνατότητα των μεσογειακών δασών να απορροφήσουν το διοξείδιο του άνθρακα, επηρεάζουν την ποιότητα των υδάτων και εντείνουν τη διάβρωση του εδάφους.

Ανθρώπινες απώλειες. Κατά την έκθεση, μέσα σε 16 χρόνια (από το 2000 έως το 2016) 488 πυροσβέστες και πολίτες έχασαν τη ζωή τους στην Ευρώπη. Μόνο το 2017 και το 2018 – μέσα σε μόλις δύο χρόνια – 225 άνθρωποι απεβίωσαν εξαιτίας των δασικών πυρκαγιών μόνο στην Πορτογαλία, την Ισπανία και την Ελλάδα (στη χώρα μας πέρυσι από την πύρινη λαίλαπα στο Μάτι ο αριθμός των θυμάτων έφτασε τα 102). Και δυστυχώς, σύμφωνα με τους συντάκτες της έκθεσης, «οι σημερινές συνθήκες καθιστούν τις πυρκαγιές περισσότερο φονικές από ποτέ στην Ιστορία».

Το οικονομικό κόστος. Επιπλέον, κατά την έκθεση του WWF, το ετήσιο οικονομικό κόστος που συνδέεται με τις καταστροφές από τις δασικές πυρκαγιές υπολογίζεται, σε όλη την Ευρώπη, στα 3 δισ. ευρώ. Την ίδια ώρα, σύμφωνα με τα σενάρια αύξησης των εκπομπών των αερίων του θερμοκηπίου εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής, υπολογίζεται ότι οι οικονομικές επιπτώσεις των πυρκαγιών για την περίοδο 2070-2100 σε Ελλάδα, Ισπανία, Γαλλία, Ιταλία και Πορτογαλία μπορεί να ανέλθουν στα 5 δισ. ευρώ ανά έτος.

Σημειώνεται πως το κόστος διαχείρισης των δασικών πυρκαγιών στη Μεσόγειο ξεπερνά τα 2 δισ. ευρώ τον χρόνο, με το 80% από αυτά να χρησιμοποιείται στην καταστολή και μόνο το 20% στην πρόληψη.

Κι όλα αυτά αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη αξία εξαιτίας του γεγονότος πως το 96% των πυρκαγιών στη Μεσόγειο προκαλείται από ανθρωπογενή αίτια (!). Ειδικότερα, το 40% από αυτές προκαλείται από ανθρώπινη αμέλεια, ενώ το 26% από πρόθεση. Ωστόσο, η κινητήρια δύναμη για τις υπόλοιπες πυρκαγιές (28%) από ανθρωπογενή αίτια παραμένει άγνωστη, ποσοστό που στην Ελλάδα και την Πορτογαλία αγγίζει τα μισά περιστατικά.

«Σύμφωνα με την έκθεση, η Μεσόγειος θα αντιμετωπίσει τα επόμενα χρόνια σφοδρότερες και πιο εκτεταμένες δασικές πυρκαγιές εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής» επισημαίνει μεταξύ άλλων ο επικεφαλής περιβαλλοντικού προγράμματος του WWF Ελλάς Κωνσταντίνος Λιαρίκος. «Γι’ αυτό και είναι επιτακτική ανάγκη να μετακινηθεί η πολιτική και επιχειρησιακή προτεραιότητα από την καταστολή στην πρόληψη, προκειμένου να μη ζήσουμε άλλες φονικές πυρκαγιές, όπως αυτές που σημειώθηκαν το 2017 και το 2018 στην Πορτογαλία, την Ισπανία και την Ελλάδα».

Αύξηση 173% στους ακραίους καύσωνες

Στην ειδική έκθεση για τον περιορισμό της υπερθέρμανσης του πλανήτη στον 1,5 βαθμό Κελσίου (Special Report on Global Warming of 1,5 o C ) υπογραμμίζει την επιτακτική ανάγκη για άμεση δράση και προσαρμογή στις προκλήσεις της κλιματικής αλλαγής. Κι αυτό διότι, αν η παγκόσμια θερμοκρασία ανέβει κατά 1,5 βαθμό Κέλσιου, οι ακραίοι καύσωνες – που κανονικά εμφανίζονται μια φορά στα 20 χρόνια – θα αυξηθούν κατά 173% και οι περίοδοι ξηρασίας θα αυξηθούν κατά τρεις μήνες. Σύμφωνα με νέα μελέτη ισπανών και ιταλών επιστημόνων, μια τέτοια άνοδος της θερμοκρασίας μπορεί να προκαλέσει αύξηση κατά 40% των συνολικών καμένων εκτάσεων στη Μεσόγειο. Κι αυτό είναι το «αισιόδοξο» σενάριο…

Στο Μάτι. Η συσσώρευση καύσιμης ύλης, όπως αναφέρεται και στην έκθεση του WWF, είναι μία από τις αιτίες που προκαλούνται πυρκαγιές. Στο Μάτι είναι ήδη σε εξέλιξη ο καθαρισμός του οικοπέδου όπου είχαν τοποθετηθεί 20.000 τόνοι καμένων υλικών. Η επιχείρηση απομάκρυνσης των καμένων από το οικόπεδο «πυριτιδαποθήκη» που βρίσκεται στη Λεωφόρο Μαραθώνος, ξεκίνησε την Παρασκευή 26 Ιουλίου (ένα χρόνο μετά την καταστροφή στο Μάτι) και αναμένεται να ολοκληρωθεί στα μέσα του Αυγούστου.

Ο πιο ζεστός μήνας που καταγράφηκε παγκοσμίως

Ο φετινός Ιούλιος, στη διάρκεια του οποίου σημειώθηκε μεγάλο κύμα καύσωνα στην Ευρώπη, ήταν ο πιο ζεστός μήνας που έχει καταγραφεί ποτέ στον κόσμο, με θερμοκρασία οριακά μεγαλύτερη από εκείνη του Ιουλίου 2016, σύμφωνα με τα δεδομένα του ευρωπαϊκού προγράμματος Κοπέρνικος για την κλιματική αλλαγή.

Σύμφωνα με τα δεδομένα που καταγράφηκαν, ο υδράργυρος ανέβηκε τον Ιούλιο 0,04 βαθμούς Κελσίου πάνω από το προηγούμενο ρεκόρ του Ιουλίου 2016. Σύμφωνα με τον επικεφαλής του προγράμματος Ζαν – Νοέλ Τεπό, ο Ιούλιος είναι γενικά ο πιο ζεστός του έτους στον κόσμο, όμως, σύμφωνα με τα δεδομένα που καταγράφηκαν, ο Ιούλιος του 2019 είναι επίσης, με μικρή διαφορά, ο πιο ζεστός μήνας που έχει καταγραφεί ποτέ.

Σύμφωνα με το πρόγραμμα Κοπέρνικος, η θερμοκρασία τον Ιούλιο 2019 ήταν 0,56 βαθμοί Κελσίου μεγαλύτερη από τον μέσο όρο της περιόδου 1981-2000. Είναι σχεδόν 1,2 βαθμοί Κελσίου πάνω από το προβιομηχανικό επίπεδο, που αποτελεί τη βάση αναφοράς των εμπειρογνωμόνων του ΟΗΕ για το κλίμα.

Ωστόσο, μέχρι στιγμής, η αμερικανική αρμόδια υπηρεσία NOAA δεν έχει δημοσιοποιήσει τα συμπεράσματά της για τον μήνα Ιούλιο. Και επειδή η διαφορά αυτή είναι τόσο μικρή, είναι πιθανό άλλοι οργανισμοί αναφοράς, οι οποίοι συγκεντρώνουν και αναλύουν τα δεδομένα με λίγο διαφορετικό τρόπο, να μην καταλήξουν στο ίδιο συμπέρασμα. Πάντως ο Παγκόσμιος Οργανισμός Μετεωρολογίας εκτιμά πως το 2019 θα περιληφθεί στο τοπ 5 των πιο ζεστών ετών.

Το σίγουρο πάντως είναι πως οι ειδικοί ανησυχούν πως με τη συνέχιση των εκπομπών ρύπων που προκαλούν το φαινόμενο του θερμοκηπίου και τις επιπτώσεις τους στην παγκόσμια αύξηση των θερμοκρασιών τα ρεκόρ θα συνεχίσουν να καταρρίπτονται.

Στέρεψε ο Πηνειός

Στην περιοχή των Τρικάλων στέρεψε ο Πηνειός (!). Σύμφωνα με τα trikalavoice, η ροή του Πηνειού διακόπτεται λίγο μετά την Καλαμπάκα για να καλυφθούν οι ανάγκες του Θεσσαλικού κάμπου. Αυτό όμως έχει ως αποτέλεσμα το ποτάμι να στερεύει. O ποταμός… ξαναβρίσκει τα νερά του λίγα χιλιόμετρα πιο κάτω όπου στην κοίτη του χύνονται οι παραπόταμοι.

Ο Πηνειός δέχεται πιέσεις από κάθε είδους παραγωγικές δραστηριότητες των περιοχών που διασχίζει, καθώς το μείζον πρόβλημα είναι η μεγάλη μείωση της παροχής του κατά τους θερινούς μήνες, πράγμα που προκαλεί σημαντική επιβάρυνση της ποιότητας των νερών του. Το 2005 ο Πηνειός κατατάχθηκε δεύτερος σε λίστα με τους πιο μολυσμένους ποταμούς της Ευρώπης (πηγή Wikipedia).