Προετοιμασίες για νέο γύρο διαπραγμάτευσης

Μια άσκηση λεπτών ισορροπιών ήταν η επίσημη επίσκεψη του Κυριάκου Μητσοτάκη στη Λευκωσία, η πρώτη του ως Πρωθυπουργού. Το ταξίδι αυτό είναι συνήθως εθιμοτυπικό, αλλά η συγκυρία εμπόδιζε την παραδοσιακή χαλαρότητα στις συζητήσεις των δύο αντιπροσωπειών. Με την προγραμματισμένη συνάντηση του Νίκου Αναστασιάδη με τον τουρκοκύπριο ηγέτη Μουσταφά Ακιντζί να απέχει μόλις δέκα ημέρες (στις 9 Αυγούστου) και με την ατζέντα των συναντήσεων του Μητσοτάκη στη γενική συνέλευση του ΟΗΕ, το τελευταίο δεκαήμερο του Σεπτεμβρίου στη Νέα Υόρκη, υπό διαμόρφωση, ο συντονισμός Αθήνας και Λευκωσίας ήταν εκ των πραγμάτων αναγκαίος.

Ο Νίκος Αναστασιάδης υποδέχθηκε τον έλληνα Πρωθυπουργό στο κεφαλόσκαλο της εισόδου του Προεδρικού Μεγάρου στηριγμένος σε ένα δεκανίκι εξαιτίας πρόσφατου ατυχήματος. Το δεκανίκι επέλεξε ως σύμβολο στη δήλωση καλωσορίσματος, προκειμένου να τονίσει τη στήριξη που επιζητεί η Κύπρος από την Ελλάδα σε αυτή την περίπλοκη συγκυρία. «Οταν η Ελλάδα είναι ισχυρή, είναι ισχυρή και η Κύπρος και ολόκληρος ο ελληνισμός» απάντησε ο  Μητσοτάκης, προσθέτοντας ότι η Ελλάδα και η Κύπρος έχουν αρραγές μέτωπο απέναντι στις σημαντικές προκλήσεις που αντιμετωπίζουν.

Ομως το τοπίο στο Κυπριακό είναι ομιχλώδες καθώς εντείνονται οι πιέσεις για την έναρξη νέου γύρου διαπραγματεύσεων, αρχής γενομένης από τη συνάντηση Αναστασιάδη – Ακιντζί. Οι συνομιλίες των δύο πλευρών στο Κραν Μοντανά της Ελβετίας ρίχνουν ακόμα βαριά σκιά, καθώς ένα κομμάτι τους καλύπτεται ακόμα από σκοτάδι. Η πρόσφατη δήλωση του Μεβλούτ Τσαβούσογλου ότι ο Αναστασιάδης τού έθεσε την ιδέα είτε για λύση δύο κρατών είτε για χαλαρή ομοσπονδία δεν βοηθά να δημιουργηθεί κλίμα εμπιστοσύνης – η Λευκωσία, όπως ήταν αναμενόμενο, διέψευσε τον τούρκο υπουργό Εξωτερικών. Ομοίως συμβάλλουν αρνητικά η τουρκική προκλητικότητα στην κυπριακή ΑΟΖ και η τουρκοκυπριακή στην Αμμόχωστο. Επιπλέον, ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες, εκτιμώντας ότι σε αυτή τη φάση δεν υπάρχει ειλικρινής πρόθεση για ουσιαστικές συνομιλίες, συμφώνησε με τους δύο ηγέτες να πραγματοποιηθεί τριμερής συνάντησή τους τον Σεπτέμβριο στη Νέα Υόρκη, προκειμένου να διαγνώσει ο ίδιος τις προθέσεις τους. Κατά την εκτίμηση της Αθήνας, η σύγκληση άτυπης πενταμερούς διάσκεψης με τη συμμετοχή των εγγυητριών δυνάμεων στο περιθώριο της ΓΣ του ΟΗΕ φαντάζει ως ένα μακρινό ενδεχόμενο.

ΔΗΛΩΣΗ ΜΕ ΝΟΗΜΑ. Σε αυτό το περιβάλλον πραγματοποιήθηκε η επίσκεψη Μητσοτάκη στην Κύπρο και ήταν μια αδιάκοπη προσπάθεια αφενός να παροτρυνθεί η Λευκωσία να προχωρήσει στις διαπραγματεύσεις και αφετέρου να μη δοθεί η εντύπωση ότι Ελλάδα και Κύπρος υπαναχωρούν από τις πάγιες διαπραγματευτικές θέσεις τους. Γι’ αυτό έχει τη σημασία της η δήλωση του έλληνα Πρωθυπουργού ότι «για την Ελλάδα δεν νοείται λύση του Κυπριακού χωρίς την πλήρη κατάργηση των παντελώς αναχρονιστικών εγγυήσεων, χωρίς την αποχώρηση των κατοχικών στρατευμάτων από το νησί». Επίσης, έβαλε στο κάδρο και την ΕΕ, επισημαίνοντας ότι το ζήτημα δεν αφορά μόνο τα κυριαρχικά δικαιώματα ενός κράτους-μέλους της, αλλά και την ίδια την ενεργειακή πολιτική της Ευρωπαϊκής Ενωσης ως προς την ανάγκη να διαφοροποιήσει τις πηγές ενέργειας στη λεκάνη της Ανατολικής Μεσογείου. Πίσω από τις γραμμές των δηλώσεων Μητσοτάκη – Αναστασιάδη διακρίνεται ο προβληματισμός τους για το πόσο μπορούν τα ευρωπαϊκά περιοριστικά μέτρα να αλλάξουν τη στάση της Τουρκίας και να αμβλύνουν την προκλητική συμπεριφορά της. Και κάτι ακόμα πιο βαθύ: Το ζήτημα της ενέργειας έχει μεταβάλει πλήρως το τοπίο των διαπραγματεύσεων και η στάση της Τουρκίας έχει φέρει τον Αναστασιάδη σε μια άβολη θέση. Ενώ αρχικά έθετε ως όρο να αποχωρήσουν τα τουρκικά γεωτρύπανα από την κυπριακή ΑΟΖ προκειμένου να αρχίσουν εκ νέου οι συζητήσεις με την τουρκοκυπριακή πλευρά, τώρα αντιλαμβάνεται ότι αυτό ίσως δεν είναι απαραίτητο να συμβεί πριν από την έναρξη των διαπραγματεύσεων.

Ο ΚΩΣΤΗΣ ΧΑΤΖΗΔΑΚΗΣ. Η συμμετοχή του υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας Κωστή Χατζηδάκη στο κυβερνητικό κλιμάκιο που συνόδευε τον Πρωθυπουργό έστελνε το δικό της αυτόνομο μήνυμα. Τα ενεργειακά αποτέλεσαν σημαντικό κομμάτι των συζητήσεων στη Λευκωσία. Επί τάπητος τέθηκαν όλα τα θέματα που αφορούν τα ενεργειακά αποθέματα της ΝΑ Μεσογείου, όπως και τα υπό μελέτη ή σχεδιασμό δίκτυα του φυσικού αερίου και της ηλεκτρικής ενέργειας. Συμφωνήθηκε, ακόμα, η ενδυνάμωση της διμερούς συνεργασίας Ελλάδας –  Κύπρου, αλλά και η συνεργασία των δύο χωρών με όμορες χώρες οι οποίες ενδιαφέρονται να αξιοποιήσουν τα ίδια δίκτυα. Από την πλευρά τους, Μητσοτάκης και Αναστασιάδης συμφώνησαν να αναμείνουν το αποτέλεσμα της συνάντησης του κύπριου προέδρου με τον ηγέτη της τουρκοκυπριακής πλευράς, προκειμένου να καθορίσουν τη στάση τους, και τόνισαν ότι η Τουρκία πρέπει αμέσως και εμπράκτως να δείξει δείγματα γραφής αναστέλλοντας τις έκνομες ενέργειές της εντός της κυπριακής ΑΟΖ.

Η Αθήνα παρακολουθεί προσεκτικά τις τουρκικές κινήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο, με έμφαση στο Καστελλόριζο, και παρότι αποφεύγει να τροφοδοτήσει την ένταση με την Αγκυρα, προασπιζόμενη όμως τα κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδας, αναγνωρίζει ότι συνολικά η κατάσταση είναι πολύ πιο επιβαρημένη από ό,τι δύο χρόνια πριν, όταν ναυάγησαν οι διαπραγματεύσεις στην Ελβετία. Ο Κυριακος Μητσοτάκης δήλωσε ότι, μολονότι δεν αναμένει κάτι άμεσο, αποτελεί επιδίωξή του η εξεύρεση τρόπων που θα καταστήσουν εφικτή μια γενναία επανεκκίνηση στις ελληνοτουρκικές σχέσεις. «Αυτές οι κινήσεις δεν γίνονται εν κενώ» τόνισε, προσθέτοντας ότι απαιτείται χρόνος και οικοδόμηση εμπιστοσύνης.