Κυπριακό: η «μη λύση» και οι υδρογονάνθρακες

Εδώ και χρόνια, ως πλέον πιθανή προοπτική του Κυπριακού προέβαλλε η «μη λύση», δηλαδή η διαιώνιση της παρούσας καταστάσεως. Η Τουρκία θεωρούσε ότι με την εισβολή του 1974 και την κατοχή του 37% του εδάφους του νησιού είχε λύσει κατ’ ουσίαν το Κυπριακό. Η συμμετοχή στις διαπραγματεύσεις ήταν σε γενικές γραμμές προσχηματική. Μοναδική εξαίρεση ήταν η περίοδος του Σχεδίου Ανάν. Η ένταξη της Κύπρου στην ΕΕ απειλούσε να ανατρέψει την υπέρ της Τουρκίας κατάσταση στο Κυπριακό. Ο Ερντογάν υποχρεώθηκε να διαπραγματευθεί. Η μεθόδευση γύρω από το Σχέδιο Ανάν, τα νήματα του οποίου κινούσαν Βρετανοί και Αμερικανοί, διασφάλιζε ότι η στάση του ήταν ασφαλής. Είτε οι Ελληνοκύπριοι θα αποδέχονταν ένα εξαιρετικά ευνοϊκό για την Τουρκία σχέδιο είτε θα έφεραν το βάρος της απορρίψεώς του. Συνέβη το δεύτερο. Εκτοτε η Τουρκία συνέχισε να προκρίνει ως «λύση» τη «μη λύση».

Αυτό στην πράξη σήμαινε δύο πράγματα. Αφενός δεν θα γινόταν ποτέ αποδεκτή de jure η τουρκική εισβολή και τα αποτελέσματά της και η Τουρκία θα έβρισκε ως συνεχές εμπόδιο μπροστά της την εισβολή και κατοχή σε κράτος-μέλος του ΟΗΕ. Αφετέρου τα Κατεχόμενα θα συνέχιζαν να αποτελούν μαύρη τρύπα στον χάρτη. Δεν αναγνωρίζονται από κανέναν, δεν έχουν απευθείας επικοινωνία με το εξωτερικό, γενικώς, είναι σαν να μην υπάρχουν. Η Τουρκία όμως δεν ενοχλείτο από την παραβίαση του διεθνούς δικαίου. Αντιστοίχως ευελπιστούσε ότι η «μη λύση» μπορούσε να διολισθήσει προς σταδιακή (αν και όχι πλήρη) νομιμοποίηση της «ΤΔΒΚ». Επιπλέον, είχε τη δυνατότητα να μεταφέρει στο νησί και άλλους εποίκους, αλλάζοντας σημαντικά εις βάθος χρόνου τις πληθυσμιακές αναλογίες.

Η τουρκική στάση έχει αλλάξει μετά την ανακάλυψη υδρογονανθράκων στο νότιο τμήμα του νησιού. Η Τουρκία δεν είναι πια ικανοποιημένη από τη «μη λύση» διότι την απομακρύνει από τους δύο καινούργιους στόχους της: να έχει άμεση εμπλοκή στον έλεγχο των ενεργειακών αποθεμάτων νοτίως της Κύπρου και να μεταφέρει το αέριο της ευρύτερης περιοχής μέσω του εδάφους της. Επομένως, οι υδρογονάνθρακες είναι πλέον αναπόσπαστο τμήμα των συζητήσεων για το Κυπριακό. Για την ακρίβεια η Τουρκία θεωρεί ότι είναι το μόνο θέμα συζητήσεως γύρω από το Κυπριακό. Η συζήτηση για το αέριο, όμως, δεν οδηγεί υποχρεωτικά σε επίλυση του Κυπριακού. Μπορεί να περιοριστεί στη συμμετοχή της Τουρκίας στην εκμετάλλευση και διαχείριση των υδρογονανθράκων. Εάν το επιτύχει, θα ξαναγυρίσει στην αντίληψη ότι «λύση» συνιστά η «μη λύση».

Ο Αγγελος Συρίγος είναι αν. καθηγητής Διεθνούς Δικαίου και Εξωτερικής Πολιτικής. Βουλευτής της ΝΔ στην Α΄ Αθηνών