Οι Ελληνοτουρκικές Σχέσεις και το Κυπριακό

Η επίσκεψη του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη στην Κύπρο έχει την συμβολική της σημασία ως πρώτη επίσκεψη του νεοεκλεγέντος πρωθυπουργού στο εξωτερικό και επιβεβαιώνει τους στενούς δεσμούς μεταξύ Ελλάδος και Κύπρου. Γίνεται όμως και σε μια στιγμή κατά την οποία οι εξελίξεις στο Κυπριακό έχουν όχι μόνον πάρει αρνητική τροπή, αλλά ενδέχεται να αποσταθεροποιήσουν και τις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Οι έρευνες της Τουρκίας εντός της κυπριακής αποκλειστικής οικονομικής ζώνης (ΑΟΖ) προσβάλλουν προφανώς το διεθνές δίκαιο και συνάδουν προς μια εξωτερική πολιτική αυτονομημένη από τις αποφάσεις διεθνών οργανισμών. Δεν πρέπει να λησμονείται ότι η εξέλιξη της υποθέσεως των πυραύλων S-400 και η απουσία κυρώσεων κατά της Τουρκίας ενίσχυσαν την τουρκική αυτοπεποίθηση καθώς υπογραμμίζουν ότι η τουρκική κυβέρνηση διατηρεί αξιοσημείωτη επιρροή επί του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ και του κύκλου των στενών συνεργατών του.

Η στάση της Τουρκίας, ωστόσο, εκμεταλλεύεται και μια ακατανόητη στασιμότητα στις ειρηνευτικές συνομιλίες για το Κυπριακό. Μετά την προ διετίας διάσκεψη του Κραν Μοντανά όπου κατά κοινή εκτίμηση τα μέρη έφθασαν κοντύτερα παρά ποτέ στην λύση του Κυπριακού, οι ειρηνευτικές συνομιλίες δεν έχουν συνεχισθεί. Σε αυτήν την διαδικασία φυσικός επισπεύδων δεν είναι προφανώς η Τουρκία. Αντιθέτως θα όφειλαν να είναι οι Ελληνοκύπριοι και οι Τουρκοκύπριοι. Αντ’ αυτού παρατηρήθηκε μια αδράνεια, η οποία όχι μόνον θέτει σε κίνδυνο το κεκτημένο των συνομιλιών όπως διατυπώθηκε στο «Πλαίσιο Γκουτέρες», αλλά δίνει και την ευκαιρία στην Τουρκία να επικαλείται τα δικαιώματα των Τουρκοκυπρίων για τις δραστηριότητές της.

Οσο υποκριτική είναι η δήλωση της Τουρκίας ότι λειτουργεί και ως εντολοδόχος των Τουρκοκυπρίων κατά τις ερευνητικές δραστηριότητές της στην ανατολική Μεσόγειο, άλλο τόσο προβληματική ενώπιον της διεθνούς κοινότητος είναι η άρνηση ή αδυναμία της κυπριακής κυβερνήσεως να βρει τρόπο πρόσφορης εκπροσωπήσεως των Τουρκοκυπρίων στις διαδικασίες αξιοποιήσεως του ενεργειακού πλούτου της Κύπρου.

Αυτή ενισχύει και σενάρια περί ανομολογήτων επιδιώξεων επαναπροσδιορισμού της ειρηνευτικής διαδικασίας του Κυπριακού επί τη βάσει συνομοσπονδίας ή και διχοτομήσεως. Μια τέτοια εξέλιξη δεν θα ακύρωνε απλώς ένα κεκτημένο που προκύπτει από δεκαετίες διαπραγματεύσεων και έχει καλύψει σχεδόν όλες τις πτυχές του προβλήματος. Ουδέν προδικάζει ότι οι διαπραγματεύσεις περί διχοτομήσεως ή συνομοσπονδίας θα είναι απλούστερες. Αρκεί να σκεφθεί κανείς το ζήτημα των δικαιωμάτων των Τουρκοκυπρίων που έχουν ήδη γίνει πολίτες της Κυπριακής Δημοκρατίας. Αν εγκαταλειφθεί το υπάρχον κεκτημένο για λύση διζωνικής δικοινοτικής ομοσπονδίας (ΔΔΟ), το πιθανότερο μεσοπρόθεσμο σενάριο είναι να ολοκληρωθεί η ήδη συντελουμένη αφομοίωση των Τουρκοκυπρίων από τους Τούρκους εποίκους και η προσάρτηση των κατεχομένων στην Τουρκία με ό,τι αυτό συνεπάγεται για την δημογραφική και στρατιωτική ισορροπία στην Κύπρο.

Η ανακάλυψη κοιτασμάτων φυσικού αερίου εντός της κυπριακής ΑΟΖ θα μπορούσε να αποτελέσει καταλύτη για την λύση του Κυπριακού, δεδομένης της ανάγκης πόρων για την κάλυψη του κόστους της λύσεως, αλλά και της οικοδομήσεως κοινών και αλληλοεξαρτωμένων οικονομικών συμφερόντων. Αντιθέτως η προσπάθεια εκμεταλλεύσεως των ενεργειακών πόρων αγνοώντας το Κυπριακό θέτει σε κίνδυνο την ίδια την οικονομική βιωσιμότητα του εγχειρήματος. Τα ήδη περιορισμένα – δεδομένου του υψηλού κόστους παραγωγής-  περιθώρια κερδοφορίας της επενδύσεως μικραίνουν ακόμη περισσότερο, αν οι δραστηριότητες προχωρήσουν υπό συνθήκες υψηλού πολιτικού ρίσκου και διαρκών αντιπαραθέσεων.

Τούτων δεδομένων η συνάντηση Αναστασιάδη – Ακιντζή στις 9 Αυγούστου αποτελεί σπάνια ευκαιρία να αποφευχθεί η περαιτέρω κλιμάκωση στην Ανατολική Μεσόγειο και να επανεκκινηθεί η ειρηνευτική διαδικασία στο Κυπριακό. Η ελληνική πλευρά οφείλει να διαμηνύσει στην κυπριακή πλευρά ότι η επανέναρξη και η ολοκλήρωση των ειρηνευτικών συνομιλιών αποτελεί προτεραιότητα της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής.

Ο Ιωάννης Ν. Γρηγοριάδης είναι αναπληρωτής καθηγητής του Τμήματος Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης του Πανεπιστημίου Μπίλκεντ στην Αγκυρα και επιστημονικός συνεργάτης του ΕΛΙΑΜΕΠ