Πώς θα αποφύγουμετη νέα κρίση;

Η χώρα έχει, ως φαίνεται, επιστρέψει σε μια κανονικότητα, όσο δύσκολο κι αν είναι να ορίσει κάποιος την κανονικότητα σήμερα, τόσο για την Ελλάδα όσο και για την Ευρώπη ή και τον κόσμο ευρύτερα. (Ποιο αλήθεια είναι το πρότυπο της «κανονικής» χώρας – μέλους της Ευρωπαϊκής Ενωσης σήμερα με τα όσα συμβαίνουν σε Ιταλία, ΗΒ, χώρες πρώην Αν. Ευρώπης ή ακόμη σε Γερμανία και άλλες, και με ηγέτες στην εξουσία όπως οι Μ. Σαλβίνι, Μπ. Τζόνσον, Β. Ορμπαν κ.ά.;) Εστω. Επιστροφή στην κανονικότητα δεν σημαίνει βέβαια επιστροφή στην προ κρίσης κατάσταση, η οποία εξέθρεψε την κρίση. Σημαίνει το πέρασμα σε μια νέα ισορροπία, πιο σύνθετη, δημοκρατικής σταθερότητας, προβλεπτικότητας και εφαρμογής διάφανων κανόνων και διαδικασιών που επιτρέπουν στη χώρα να προωθεί κεντρικούς στρατηγικούς στόχους, όπως αυτοί της εμβάθυνσης της δημοκρατίας, ευημερίας, ανάπτυξης, κοινωνικής δικαιοσύνης, αλλά και ταυτόχρονα να λειτουργεί σύμφωνα με τους γενικά αποδεκτούς καταστατικούς κανόνες της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Από την άποψη αυτή το πολιτικό σύστημα αλλά και η κοινωνία εμφανίζονται να έχουν καταγράψει βήματα ανάπτυξης, ωρίμασης, προόδου. Και αυτό θα μπορούσε να υποστηριχθεί ότι είναι το αποτέλεσμα της δεκαετούς κρίσης. Οι κατά κάποιο τρόπο ευεργετικές συνέπειες της πολύπλευρης κρίσης.

Ετσι φαίνεται να επιβεβαιώνεται ένας κανόνας που ισχύει τόσο για την Ελλάδα όσο και για την Ευρωπαϊκή Ενωση, ότι δηλαδή οι διαδοχικές κρίσεις και η επίλυση – υπέρβασή τους οδηγούν σε ένα νέο καθεστώς πολιτικής και θεσμικής ανάπτυξης. Η τελευταία κρίση π.χ. αποτέλεσε τον παράγοντα για να αποκτήσει η Ευρωπαϊκή Ενωση νέους θεσμούς, όργανα και κανόνες, όπως ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Σταθερότητας (ESM), η ημιτελής τραπεζική ένωση, το ενιαίο σύστημα εποπτείας του τραπεζικού συστήματος κ.λπ. Στην Ελλάδα η κρίση «επέτρεψε» το πέρασμα στη νέα κανονικότητα. Το κρίσιμο ερώτημα παρά ταύτα παραμένει. Μπορεί η Ελλάδα να μην επαναλάβει τον εαυτό της; Η αισιόδοξη απάντηση είναι ότι όντως μπορεί τώρα να αποφύγει την επανάληψη του παρελθόντος.

Πέρα από τη βαθύτερη αυτογνωσία που αποκτήσαμε ως κοινωνία, οι μεταρρυθμιστικές τομές που έγιναν ως αποτέλεσμα των… Μνημονίων και αυτές που προωθούνται αποτελούν ισχυρό φραγμό για επανάληψη της κρίσης. Ιδιαίτερα οι μεταρρυθμίσεις στο κράτος και στη διοίκηση. (Αν και ειδικά σε ό,τι αφορά τη διοίκηση θα πρέπει να τονιστεί ότι, πέρα από τις θεσμικές, οργανωτικές καινοτομίες και εκσυγχρονισμό, επιβάλλεται και ο εκσυγχρονισμός της διάχυτης διοικητικής κουλτούρας, κουλτούρας που δεν είναι στραμμένη προς την κατεύθυνση της επίλυσης προβλημάτων – problem solving). Από την άλλη μεριά, και η Ευρωπαϊκή Ενωση έγινε σοφότερη, εφοδιασμένη με ένα πιο αυστηρό πλαίσιο κανόνων που αποτρέπει τον εκτροχιασμό μιας χώρας – μέλους, όπως έγινε στην Ελλάδα την περίοδο 2004-2009. Αλλά κανείς βεβαίως δεν μπορεί να προεξοφλήσει την πορεία της Ιστορίας…

Ο Π.Κ. Ιωακειμίδης είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών