Ο μονοκομματισμός μέσα μας και η φυλή των Γιάχου

Ο κ. Μητσοτάκης λέει αυτονόητα πράγματα με θριαμβευτικό τρόπο (ίσως και με κάποια αμηχανία), λες και εκφράζει τολμηρές αλήθειες και ρηξικέλευθες προθέσεις. Ομως, τέτοια είναι η χώρα μας: την κατοικούμε εμείς, η σύγχρονη φυλή των μικρόνοων Γιάχου, που συνάντησε ο Γκιούλιβερ σ’ ένα από τα ταξίδια του. Αίφνης, το 2019, αρχίζουμε να αντιλαμβανόμαστε τα αυτονόητα – από τη δημόσια τάξη και τον αντικαπνιστικό νόμο μέχρι την επιχειρηματικότητα και την ευρωπαϊκή ενότητα. Ολες οι κινήσεις της νέας κυβέρνησης φαίνονται αυτονόητες – και σωστές: αν και μεγάλο μέρος των ψηφοφόρων συμπεριφέρεται με αυτοκαταστροφικό συντηρητισμό και κακεντρέχεια, πολλοί από μας νιώθουμε σαν να ξεμυτίζουμε από μια πινακοθήκη τεράτων.

Μένει να δούμε τι απ’ όσα ελπίζουμε θα πραγματοποιηθεί. Υπάρχουν τρία βασικά εμπόδια. Το πρώτο είναι αντικειμενικό: αν, για παράδειγμα, οι φορολογικές ελαφρύνσεις δεν θα φτωχύνουν ακόμα περισσότερο τους μηχανισμούς· αν βρεθούν νόμιμοι και έξυπνοι τρόποι να τροφοδοτούνται τα δημόσια ταμεία χωρίς το «ξεζούμισμα των εργαζομένων» για το οποίο η Αριστερά μιλάει, με τους ίδιους ακριβώς όρους, επί δύο αιώνες. Το δεύτερο, δυνάμει, εμπόδιο αφορά το κυβερνών κόμμα: αν συνεχίσει την αξιέπαινη (και ταυτοχρόνως, επαναλαμβάνω, αυτονόητη) προσπάθεια εξομάλυνσης, τόσο στη χώρα, όσο και στο εσωτερικό του· αν αντισταθεί στους γνώριμους πειρασμούς της εξουσίας κι αν απομονώσει εκείνους που ίσως υποκύψουν στα ήθη και στα έθιμα της χώρας όπου ανθεί η φαιδρά πορτοκαλέα. Θέλω να πιστεύω ότι, ύστερα από δέκα χρόνια στο τρελοκομείο – πτώχευση, διχασμό, αριστερίλα, άγνοια και χοντροκοπιά των προαναφερθέντων Γιάχου – λίγοι επιθυμούν επιστροφή στις παλιές πολιτικές μας συνήθειες. Αλλά, θα δείξει.

Το τρίτο εμπόδιο είναι η αντιπολίτευση. Ο ΣΥΡΙΖΑ, το ΚΚΕ και Σία μπορούν να μας ταλαιπωρούν· έχουν πείρα στη βασανιστική αντιπολίτευση και καμιά διάθεση, καμιά όμως, συμφιλίωσης με τον σύγχρονο κόσμο. Ο ΣΥΡΙΖΑ δεν θα μετεξελιχθεί σε σοσιαλδημοκρατικό κόμμα και το ΚΚΕ θα παραμείνει το λείψανο του σοσιαλφασισμού. Κι επειδή έχει παρέλθει η εποχή όπου η Αριστερά εξισορροπούσε τη δράση χουντικών και κουφιοκέφαλων βασιλοφρόνων, αυτό που κάνει σήμερα είναι να εντείνει την πόλωση προβάλλοντας ιδεολογικό εξτρεμισμό, μισαλλοδοξία και στενοκεφαλιά που εξοβελίζει τη λογική. Σ’ αυτή την κατάσταση πόλωσης, οι γνώμες υπαγορεύονται από ιδεολογικά δόγματα και αποτελούν στοιχεία πενιχρής, ελλειμματικής, ατομικότητας. Οσο πιο αυταρχικό είναι το δόγμα, όπως συμβαίνει με τον μαρξισμό – λενινισμό και τα σκουπίδια που σέρνει πίσω του, τόσο πιο απλοϊκή και μονολιθική είναι η γνώμη: έτσι εξασφαλίζεται η συνοχή και η ομοιογένεια της πολιτικής ομάδας – στα αυταρχικά κόμματα και καθεστώτα, οι ζηλωτές παίρνουν τις αποφάσεις ομοφώνως.

Οταν μιλάμε για πόλωση, μιλάμε για ιδεολογίες με όλα τα χαρακτηριστικά των θρησκειών: υπακοή τους ηγέτες, πίστη στις γραφές, εικονολατρία, φερσίματα ποιμνίου. Σε ό,τι αφορά τον ΣΥΡΙΖΑ, με τους θεαματικούς πολιτικούς όρκους και την άρνηση του σταυροκοπήματος, η απουσία θρησκείας επιβεβαιώνει την πίστη σε μια άλλη θρησκεία στην οποία κλίνουν το γόνυ «ορθόδοξοι» και «αιρετικοί» αριστεροί – οι οποίοι, παρά τις διχογνωμίες, συμφωνούν στο ότι ο φιλελευθερισμός δεν είναι μόνο εχθρός του αριστερού δόγματος αλλά και της ανθρώπινης καλοσύνης. Ετσι, η κ. Γεννηματά υποδύεται τη Ρόζα Λούξεμπουργκ και ο κ. Βαρουφάκης, με περισσότερο μπρίο, τον Καρλ Λίμπκνεχτ.

Σε χώρες με μακροβιότερη δημοκρατική παράδοση, η στήριξη ενός κόμματος δεν είναι ούτε κληρονομική, ούτε ταυτοτική· και δεν απαιτεί ορκοδοσία. Η ορκοδοσία γίνεται απαραίτητη μόνο στην περίπτωση της αφοσίωσης σε «ανώτερο» σκοπό όπως είναι η εισδοχή στον παράδεισο, επίγειο ή ουράνιο. Ο δημοκρατικός πολίτης δεν σκέφτεται έτσι: δεν ακολουθεί ηγέτες χωρίς αξία μόνο και μόνο επειδή εκπροσωπούν το κόμμα των προγόνων του, ούτε αφοσιώνεται σε ένα κόμμα ως οπαδός ή ως διαπρύσιος κήρυκας. Τέτοιου τύπου αφοσίωση επισύρει διαδικασίες ευμένειας, δυσμένειας, προδοσίας, αποστασίας και τα τοιαύτα. Και καταλήγει σε σεχταρισμό. Σημειώνω εδώ ότι ελευθερία του πολίτη να επιλέγει από τη δημοκρατική ποικιλία έχει διαφορετικό περιεχόμενο από το φαινόμενο επαγγελματιών της πολιτικής που αλλάζουν συχνά πολιτική στέγη: σε τέτοιες περιπτώσεις, εφόσον υπεισέρχονται παράγοντες προσωπικών συμφερόντων και φιλοδοξιών, έχουμε δίκιο να είμαστε καχύποπτοι.

Ο δικομματισμός είναι μια καλή προοπτική αν και οι περισσότεροι άνθρωποι ταυτίζουν τη δημοκρατία με τον πολυκομματισμό. Και σχεδόν 10% των ψηφοφόρων, φρονούν ότι το «αυθεντικό» λαϊκό καθεστώς μπορεί να είναι μονοκομματικό. Ομως, ο υπάρχων πολυκομματισμός δεν είναι παρά πολωμένος πλουραλισμός που ενθαρρύνει συγγενικά πολιτικά σχήματα να σφάζονται μεταξύ τους. Στον συλλογικό ναρκισσισμό («είμαστε οι πρωταθλητές της Ιστορίας») προστίθεται ο ναρκισσισμός των μικρών διαφορών – κάτι που επίσης θυμίζει τις θρησκείες όπου οι διαφορετικές εκκλησίες τσακώνονται (συχνά με αιματοχυσίες) για ασήμαντα ζητήματα· για υποσημειώσεις των δήθεν εξ αποκαλύψεως αληθειών. Η κομματικότητα – ένας όρος που ανέσυρε το 1895 ο Λένιν για να περιγράψει τη στράτευση στο κόμμα του προλεταριάτου – είναι η μεταφορά αυτής της αντίληψης στον χώρο της πολιτικής: το Κόμμα, ως αντικείμενο λατρείας, γράφεται με Κ κεφαλαίο· είναι «αλάθητο» (αν και τα μέλη του μπορούν να σφάλλουν)· δεν διεκδικεί μόνο την αφοσίωση των οπαδών του αλλά και τη ζωή τους.

Η πασοκοποίηση της Ελλάδας, που υπέστη πλήγμα το 1989, συνεχίστηκε μέχρι χθες. Ως διαδικασία μονοκομματικοποίησης περιελάμβανε «δεξιά» στοιχεία (εθνολαϊκισμό) καθώς και ακροαριστερά (τριτοκοσμισμό, αντίσταση στη «Δύση») μειώνοντας τις πολιτικές μας επιλογές. Ακόμα και το παραδοσιακά συντηρητικό ή φιλελεύθερο κόμμα πασοκοποιήθηκε και η σοσιαλδημοκρατία έγινε, αν όχι το μοναδικό, σίγουρα το by default πολιτικοκοινωνικό σύστημα. Ο μονοκομματισμός δεν επετεύχθη, αλλά, επί πολλά χρόνια, επικρατούσε μια μορφή ασθενικού δικομματισμού: τα δύο μεγάλα κόμματα συμφωνούσαν λίγο – πολύ στην οικονομική πολιτική που μας έφερε στο σημείο θραύσης. Τώρα πρέπει να αντιμετωπίσουμε τις συνέπειες της πολυδιάσπασης και της κομματικότητας (κωλυσιεργίες στη νομοθέτηση, διάβρωση της δικαιοσύνης και των μέσων ενημέρωσης) καθώς και την αντιπολίτευση των Γιάχου, ο εξευγενισμός των οποίων είναι ένα ακόμη αυτονόητο αίτημα.