Εορτασμός για όλους, χωρίς εργαλειοποίηση

Αξίζουν λίγα ιστορικά στοιχεία πριν από το βασικό ερώτημα. Αξίζει να θυμηθούμε ότι η Εθνοσυνέλευση του 1843 αποφάσισε πάνω στη διαμάχη αυτοχθόνων και ετεροχθόνων: για το δικαίωμα, δηλαδή, ή όχι των Ελλήνων – που έμεναν εκτός των ορίων του νεότευκτου ελληνικού κράτους –  να είναι πολίτες του και κατά συνέπεια να έχουν ανάλογα δικαιώματα. Αν και οι αυτόχθονες κέρδισαν το ψήφισμα της «αποκλειστικότητας» του έλληνα πολίτη, η απόφαση δεν εφαρμόσθηκε ποτέ αφού οι τρεις σημαντικοί πολιτικοί αρχηγοί της εποχής, Μαυροκορδάτος, Κωλέττης και Μεταξάς, ήταν ετερόχθονες.  Η εφαρμογή μιας τέτοιας απόφασης θα τους απέκλειε από την πολιτική ζωή του τόπου.

Σε μια από τις πιο συγκινητικές στιγμές εκείνης της Εθνοσυνέλευσης, εξάλλου, τον λόγο πήρε ο πληρεξούσιος Σέρβων, Βούλγαρων και Θρακών, ο εμβληματικός Χατζή Χρήστος (Κρίστε) Ντάγκοβιτς, ο οποίος στις ελληνικές πηγές αναφέρεται συχνά ως Χατζή Χρήστος Βούλγαρης.  Σέρβος ή Βούλγαρος – αν επιχειρούσαμε να ανιχνεύσουμε την εθνική του ταυτότητα –  σε μια εποχή ρευστότητας, υπήρξε επικεφαλής δικού του στρατιωτικού σώματος και πολέμησε με απίστευτη γενναιότητα σε όλες τις γνωστές μάχες του 1821, όπως στην Τρίπολη και στα Δερβενάκια. Παίρνοντας τον λόγο για να μιλήσει υπέρ των ετεροχθόνων δεν τα κατάφερε, καθώς δεν μπορούσε να μιλήσει στα ελληνικά.  Αρχισε, λοιπόν, να φωνάζει τα ονόματα των συμπολεμιστών του και κατέβηκε από το βήμα κλαίγοντας.

Υστερα από δύο αιώνες  το δημιούργημα και ο «κληρονόμος» του 1821 , το σύγχρονο ελληνικό κράτος, έχει την ευκαιρία να τιμήσει την ιδρυτική πράξη της διακήρυξής του. Είναι ένα χρέος στην ιστορική αυτογνωσία και αλήθεια. Στη σφυρηλάτηση μιας νέας εθνικής ενότητας που περιλαμβάνει το σύνολο του νέου κοινωνικού σώματος, που αποτελεί τη σύγχρονη Ελλάδα.

Ο εορτασμός αυτός οφείλει να σταθεί με σοβαρότητα και υπευθυνότητα ανάμεσα στην ισοπεδωτική απαξίωση του σύγχρονου έθνους – κράτους και στην εργαλειοποίηση της εθνικής ταυτότητας από ακραίες πολιτικές φωνές.

Το 1821 ήταν η απαρχή για τη μεταβολή του χάρτη των ευρωπαϊκών συνόρων, που θα ολοκληρωθεί έναν αιώνα μετά. Κυρίως, όμως, είναι η εκκίνηση για τη μετάβαση σε μια νέα δομή πιο δημοκρατική, πιο συμμετοχική, μιας οντότητας που εντός των συνόρων της οι πολίτες (ο λαός) έχουν το δικαίωμα να αποφασίζουν μέσω των εκλεγμένων αντιπροσώπων τους.

Το 2021 μπορεί να είναι ένας μεγάλος εορτασμός του 1821, μια στιγμή δίκαιης υπερηφάνειας για εκείνους που πάλεψαν στο παρελθόν και για όσους θέλουν να συμμετέχουν στο σήμερα. Το 2021 μπορεί να είναι μια γιορτή για την επαρχία της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας που μετασχηματίστηκε δυο  αιώνες αργότερα σε ένα ισότιμο κράτος μέλος της Ευρωπαϊκής Ενωσης.

Ο Στέφανος Καβαλλιεράκης είναι δρ Μεσογειακών και Ανατολικών Σπουδών του Πανεπιστημίου του Στρασβούργου