«Σέβομαι {LF}την Επίδαυρο, αλλά προτιμώ {LF}τη βάρκα μου»

Η καλοκαιρινή μεσημεριανή μπόρα στάθηκε αιτία να καθυστερήσω στο ραντεβού μας. Πλησιάζοντας το τραπέζι όπου καθόταν ο Σπύρος Παπαδόπουλος, χωμένος πίσω από την αθλητική εφημερίδα του – δηλωμένος Ολυμπιακάκιας -, είχα την εντύπωση ότι ο χώρος τριγύρω μεταμορφωνόταν από ένα σύγχρονο στέκι του Νέου Ψυχικού, σε εκείνα τα καφενεία της επαρχίας που έχει αριστουργηματικά περιγράψει ο Μάνος Ελευθερίου. Αλλωστε ο δημοφιλής ηθοποιός – με τον λόγο και τις εκπομπές του – προκαλεί συνειρμούς με τη νοσταλγία. Οχι ως αναπόληση του παρελθόντος, αλλά ως «συμπλήρωμα διατροφής» του παρόντος.

Συμφωνούμε ότι δεν πεινάμε για κανονικό φαγητό. Είμαστε και οι δύο άνθρωποι με ξεχειλωμένα επαγγελματικά ωράρια οπότε η μία το μεσημέρι μοιάζει με αργοπορημένο πρωινό. Περιοριζόμαστε λοιπόν σε συνοδευτικά του καφέ και ξεκινάμε την κουβέντα θίγοντας το θέμα του χρόνου. Του θυμίζω μια συνέντευξη που μου είχε δώσει πριν από είκοσι, περίπου, χρόνια, την εποχή που το «Θέλεις να γίνεις εκατομμυριούχος», το τηλεπαιχνίδι που παρουσίαζε, χτυπούσε «ταβάνια» τηλεθέασης. Μέσα σε αυτήν την εικοσαετία, η χώρα διήνυσε τη διαδρομή από το ζενίθ στο ναδίρ.

Προτιμά την Ελλάδα τού τότε ή του σήμερα; «Κυρίως προτιμώ τον εαυτό μου είκοσι χρόνια νεότερο. Αλλά αν είχα ένα κουμπί που, με το πάτημά του, θα μπορούσα να διαλέξω μια εποχή, θα πήγαινα πολύ πιο πίσω. Τότε που οι μπακάληδες και οι μαραγκοί είχαν το μολύβι πίσω από το αφτί. Πάσχω από παρελθοντολαγνεία. Είμαι κολλημένος στη δεκαετία του 1960».

Εκφράζω την επιφύλαξή μου ως προς τον νοσταλγικό εξωραϊσμό μιας εποχής που κουβαλούσε φτώχεια και αποκλεισμό μεγάλης μερίδας του πληθυσμού. Ο ίδιος άλλωστε μεγάλωσε στην Κοκκινιά των «πέτρινων» χρόνων. «Εγώ όμως αποζητώ εκείνη την Ελλάδα και εκείνους τους Ελληνες. Δεν σημαίνει αυτό ότι δεν πρέπει να προχωράμε, να βελτιώνεται η οικονομική κατάσταση των ανθρώπων και να εξελίσσεται η κοινωνία. Ημασταν λίγο “ούγκα ούγκα” τότε. Περνούσε αυτοκίνητο από τη γειτονιά κάθε τρεις μέρες και τρέχαμε οι πιτσιρικάδες από πίσω για να το αγγίξουμε». Η σκηνή θυμίζει παλιά ελληνική ταινία. Εχει παίξει και με μπάλα φτιαγμένη από κουρέλια; …Να ‘ταν μόνο αυτό; Μου λέει ότι μια γειτόνισσα που τον έστελνε να της αγοράσει τσιγάρα, επειδή δεν μπορούσε να του πάρει δώρο, μάζευε τα αλουμινόχαρτα από τα κουτιά των τσιγάρων και του έφτιαχνε μία μπάλα. «Με αυτήν την μπάλα έπαιζα».

«…Αυτοσχεδιασμοί. Πολλοί αυτοσχεδιασμοί. Γενικώς αυτοσχεδιάζαμε για να ζήσουμε. Δεν μπορούσες να κάνεις πρόγραμμα όχι για τη ζωή σου, αλλά ούτε για την επόμενη μέρα. Δεν ήξερες αν αύριο θα έπιαναν τον πατέρα σου επειδή ήταν αριστερός, αν θα είχε δουλειά… Αυτός ο αυτοσχεδιασμός όμως είχε μία γοητεία». Σήμερα ο 25χρονος γιος του τελειώνει το Πολυτεχνείο. Του μιλάει, ως γραφικός πατέρας, για εκείνη την εποχή; «Βέβαια. Και δεν πρόκειται περί γραφικότητας. Θέλω να ξέρει και από πού ξεκίνησα εγώ, αλλά, κυρίως, πώς ήταν η Ελλάδα τότε». Και ο γιος πώς το ακούει όλο αυτό; «Εξωτικό. Οπως διαβάζαμε εμείς “Μικρό Ηρωα”».

Ενας πελάτης που μπαίνει στο κατάστημα τον αναγνωρίζει – παρά τη «σωματική εσωστρέφεια» και τη συστολή που χαρακτηρίζει την κίνηση και τη στάση του Σπύρου Παπαδόπουλου όταν βρίσκεται εκτός πλατό ή σκηνής – και πλησιάζει για να του μιλήσει. Δεν αναφέρεται στο «Στην υγειά μας», όπως θα περίμενα, αλλά σε κάποια παλαιότερη παράστασή του. Δίνοντάς μας έτσι την πάσα για να περάσουμε στα επαγγελματικά του. Ενας από τους πιο δημοφιλείς ηθοποιούς μας – κι αυτό ανεξαρτήτως της επιτυχίας των τηλεοπτικών εκπομπών του – καταγεγραμμένος απόλυτα και ξεκάθαρα στη συνείδηση του κοινού που, ωστόσο, μοιάζει κάπως αποστασιοποιημένος σε σχέση με αυτό που συνηθίσαμε να ερμηνεύουμε ως θεατρική καριέρα. Δεν πολυκυκλοφορεί στη θεατρική πιάτσα, γενικώς δεν πολυκυκλοφορεί. «Κοίτα, επειδή έχω δουλέψει πάρα πολύ στη ζωή μου, από μικρό παιδί, κάποια στιγμή είπα ότι πρέπει να παίρνω και ανάσες. Κυρίως για να βλέπω περισσότερο τον γιο μου. Και να μπορώ, εδώ και είκοσι χρόνια, τα καλοκαίρια να εξαφανίζομαι με τη βάρκα μου. Φέτος έκανα εξαίρεση που δούλεψα καλοκαίρι». Και τα συνήθη όνειρα κάθε ηθοποιού, να παίξει στην Επίδαυρο για παράδειγμα, δεν τα είχε ποτέ; «Μου έχουν κάνει πολλές προτάσεις. Αυτό που συνήθως λέω είναι ότι υπάρχουν τόσοι συνάδελφοί μου που παίζουν το ίδιο καλά. …Είμαι λίγο παράξενος, αντιδρώ σε ό,τι, γενικώς, θεωρείται σημαντικό και πρέπον. Τη σέβομαι πολύ την Επίδαυρο και την έχω πολύ ψηλά, αλλά, ναι, τα καλοκαίρια προτιμώ τη βάρκα μου».

«Αφήνω τη ζωή
να κάνει παιχνίδι»

Ο τρόπος που μιλάει, ο τόνος της φωνής του, δεν αφήνει περιθώρια στον συνομιλητή του να προσάψει έπαρση σε αυτήν την άποψή του. «Δεν με νοιάζει να έχω στο βιογραφικό μου πολλές παραστάσεις. Μάλιστα, επειδή τα τελευταία χρόνια ό,τι έργο ανεβάσω το παίζω τρεις και τέσσερις σεζόν (σ.σ.: όπως τον “Τυχαίο θάνατο ενός αναρχικού” και το “Δείπνο ηλιθίων”) έχω έναν φίλο που λέει πως, όταν πεθάνω, το “πλούσιο” βιογραφικό μου θα έχει τις εξής πέντε παραστάσεις». Στην τελική, αυτό που του έτυχε ήταν μεγαλύτερο από αυτό που ονειρεύτηκε, που επεδίωξε; «Φυσικά. Αλλά, γενικά, δεν ονειρευόμουν και δεν ονειρεύομαι. Είναι κατάλοιπο του αυτοσχεδιασμού όπου σου έλεγα ότι καταφεύγαμε πιτσιρικάδες για να επιβιώσουμε. Εχω μάθει να μην ασχολούμαι με το μέλλον. Διαχειρίζομαι το παρόν, την πραγματικότητα και – όσο και αν ακούγεται μοιρολατρικό – αφήνω τη ζωή να κάνει παιχνίδι. Ποντάρει η ζωή κι εγώ λέω “μέσα” ή “πάσο”».

Θεωρεί λοιπόν κινητήρια δύναμη όχι τα όνειρα όπως οι περισσότεροι, αλλά τη δουλειά. «Οι άνθρωποι της δικής μου γενιάς δουλέψαμε σκληρά από μικρά παιδιά. Και το να μάθεις να δουλεύεις και να βάζεις στον εαυτό σου δύσκολα είναι μεγάλη προίκα ζωής. Πλέον, από δυο κουβέντες, μπορώ να καταλάβω αν κάποιος έχει δουλέψει πολύ. Οι άνθρωποι που έχουν δουλέψει πολύ και σκληρά έχουν μια άλλη ματιά, μια άλλη γενναιότητα. Δεν τους περισσεύει χρόνος για να φοβηθούν». Παραδέχεται ωστόσο ότι αυτές οι εμπειρίες είχαν ως αποτέλεσμα οι γονείς της γενιάς του να γίνουν υπερπροστατευτικοί με τα δικά τους παιδιά, τους σημερινούς νέους δηλαδή. «Κάναμε το λάθος, ακριβώς επειδή εμείς τραβήξαμε όλα αυτά, να κλείσουμε τα παιδιά σε ένα σελοφάν. Αλλά, εκεί έξω, ο στίβος δεν είναι έτσι. Θέλει τρέξιμο».

«Αριστερά και εξουσία
είναι ασύμβατα»

Δεν μπορεί σε αυτό το σημείο της κουβέντας και αφού μου έχει μιλήσει για τέτοια βιώματα να μην μπει στην κουβέντα η Αριστερά. Με την οποία, όπως μου λέει, έχει ρομαντική σχέση. Είναι μάλιστα χαρακτηριστικό ότι στον λόγο του χρησιμοποιεί πρώτο πληθυντικό, σαν να αποτυπώνει μια αντίληψη συλλογικότητας. «Η Αριστερά ήταν για εμάς κάτι που, ακριβώς επειδή δεν μπορούσε να πραγματωθεί, αποτελούσε ιδανικό. Δεν τη θέλαμε στην εξουσία. Τη θέλαμε απ’ έξω για να δίνει όραμα. Το οποίο μπορεί να μην πραγματοποιηθεί ποτέ, αλλά, όταν είσαι νέος, δεν γίνεται να μην έχεις όραμα. Βέβαια, το “ποτάμι” εδώ και χρόνια έχει πάρει μια άλλη ροή. Ωστόσο αυτό που για τη γενιά μου αλλά και για νεότερους σημαίνει Αριστερά είναι κάτι εξιδανικευμένο και καλά θα κάνουμε να το αφήσουμε εκεί που βρίσκεται. Αριστερά και εξουσία είναι ασύμβατα. Το έχει αποδείξει η Ιστορία. …Κατά τη γνώμη μου η Αριστερά μπορεί να επιβιώσει μόνο με ένα καινούργιο ένδυμα και μέσα από μικρές “συνωμοσίες” των μεγάλων παρεών. Είμαστε δηλαδή δέκα, τριάντα, πενήντα άτομα που μιλάμε την ίδια γλώσσα και ονειρευόμαστε τα ίδια πράγματα. …Χρειάζεται να το δούμε από την αρχή. Να εξαλειφθούν οι επικίνδυνες απλουστεύσεις του τύπου ο αριστερός είναι καλός και ο δεξιός κακός. Και, επειδή θέλω να είμαι ειλικρινής, δεν πιστεύω ότι η Δεξιά είναι ο μπαμπούλας που φοβόμασταν στα 25 μας. Τότε που όταν γνωρίζαμε κανέναν ωραίο τύπο και διαπιστώναμε ότι ήταν δεξιός, αναρωτιόμασταν μήπως του λείπει κανένα ένζυμο».

Μιλώντας για το πώς διακινούνται σήμερα, μέσω Διαδικτύου, οι ιδεολογίες και οι ιδέες, μου φαίνεται ότι «φορτώνει». «Εχουμε φτάσει πλέον να είναι η πραγματικότητά μας τα σόσιαλ μίντια». Ο ίδιος όχι μόνο δεν ασχολείται με αυτά αλλά στέκεται συνειδητά απέναντι. «Γίνομαι έξαλλος όταν φίλοι μου μού λένε ότι ο τάδε είπε κάτι που μπορεί να είναι σωστό αλλά τον έκραξαν στο Facebook. Ποιοι είναι αυτοί που τον έκραξαν; Και πόσοι; Πενήντα; Εκατό; Χίλιοι; Και τα υπόλοιπα εκατομμύρια που δεν έκραξαν; Ολο αυτό είναι μια ψευδής πραγματικότητα, κάτι σαν τα bitcoins. Ωστόσο κερδίζει τις εντυπώσεις και διαμορφώνει κατάσταση. Χωρίς να έχει καμιά ουσία».

Οσο και να θέλεις να αποφύγεις τη δημοσιογραφική γραφικότητα, είναι πολύ δύσκολο να μιλάς με τον Σπύρο Παπαδόπουλο και να μην κάνεις συνειρμούς με τους «Απαράδεκτους». Είναι κοινή διαπίστωση άλλωστε ότι παιδιά που δεν είχαν καν γεννηθεί όταν προβάλλονταν, βλέποντας τα παλιά επεισόδια στο YouTube, χρησιμοποιούν ατάκες και φράσεις από το αγαπημένο σίριαλ. «Ερχονται στο θέατρο και μου λένε ότι μαθαίνουν απ’ έξω ολόκληρα επεισόδια και τα παίζουν στο σπίτι τους μοιράζοντας μεταξύ τους τούς ρόλους». Αλλου είδους εκπομπή, με άλλο ίσως κοινό αλλά με αντίστοιχη επιτυχία και διαμόρφωση τηλεοπτικών ηθών, το «Στην υγειά μας» έβαλε τον Σπύρο στο μέσο ελληνικό σπίτι, του έκανε θέση στον καναπέ για να καθίσει δίπλα στον μέσο Ελληνα. Ούτε ο ίδιος δεν φανταζόταν αυτό που θα συνέβαινε. «Οταν τέλειωσε η πρώτη χρονιά στην ΕΡΤ και μου είπαν να συνεχίσουμε ήμουν αρνητικός. Πίστευα ότι δεν θα μπορούσα να έχω άλλες θεματικές ιδέες. Δεν ξέρω πώς με έπεισαν και, τελικά, είμαστε τόσα χρόνια στον αέρα. Συνειδητοποίησα ότι τα τραγούδια του Τσιτσάνη ή του Ζαμπέτα, για παράδειγμα, μπορείς και θέλεις να τα ακούς και να τα ξανακούς». Αναφέρομαι στο ότι η εκπομπή έχει αποδειχθεί και ένα πολύ δυνατό διαφημιστικό «όχημα». Ενα μουσικό ή θεατρικό σχήμα που θα παρουσιάσει στο «Στην υγειά μας» έχει εξασφαλισμένη την προσέλευση του κοινού. «Ε, αυτό με κάνει να νιώθω μια υπερηφάνεια, διότι σημαίνει ότι ο κόσμος με εμπιστεύεται».

Ενα κατσίκι για μία κασέτα τού «Στην υγεία μας»

Μου διηγείται πως όταν είχε πάει κάποτε να ξεκουραστεί σε κάποιο χωριό, ένας παππούς τού ζήτησε μία κασέτα από την εκπομπή και, επειδή δεν είχε τι άλλο να του δώσει, επέμενε να του χαρίσει ένα κατσίκι. …Εχει σκεφτεί ποτέ να σταματήσει το «Στην υγειά μας»; «Και να περνούσε απ’ το μυαλό μου, τώρα πια δεν με παίρνει».

Φέτος το καλοκαίρι, ύστερα από πολλά χρόνια όπως μου έχει πει προηγουμένως, κάνει απιστία στη… βάρκα του και είναι επικεφαλής της παράστασης «Το δικό μας σινεμά» των Ρέππα και Παπαθανασίου, η οποία παίζεται στο Αλσος με επιτυχία και προσέλευση θεατών που φαίνεται ότι θα καταγραφεί ως ιστορική στα σύγχρονα θεατρικά χρονικά. Τι τον έκανε να πάρει την απόφαση; «Οταν με φώναξε ο Ηλίας Μαροσούλης και μου το πρότεινε ήταν συγκινητικά ειλικρινής. Μου είπε ότι, στην ηλικία του, θέλει να κάνει μια δουλειά, μια μεγάλη παραγωγή που ύστερα από χρόνια θα λένε: “Θυμάσαι τι είχε κάνει τότε ο Μαροσούλης;”. Αυτόν τον καημό του, αυτήν τη ματαιοδοξία του τη βρήκα πολύ τρυφερή. Γι’ αυτό είπα “μέσα”. Αν άρχιζε να μου μιλάει για αμοιβές και τέτοια, δεν υπήρχε περίπτωση να δεχθώ. Απο κει και πέρα, έχει κάνει έναν χώρο μαγικό όπου θέλει κάποιος να έρθει, να πληρώσει εισιτήριο έστω και για να πιει καφέ. Και μετά είναι και αυτή καθαυτή η παράσταση που αναφέρεται σε όλα αυτά για τα οποία μιλήσαμε. Στη δεκαετία του 1960 και σε ανθρώπους που ήξεραν να δουλεύουν».

Η παρέα από το διπλανό τραπέζι που περιμένει διακριτικά να τελειώσουμε τη συζήτηση για να του μιλήσει με κάνει να συνειδητοποιήσω ότι έχει έρθει η ώρα να κλείσω το μαγνητόφωνο. Εξω η καλοκαιρινή βροχή έχει δώσει τη θέση της σε έναν λαμπερό ήλιο.