Η ώρα της «Μαντάμ Ευρώπης»

Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν είναι συνηθισμένη στις πρωτιές. Ηταν η πρώτη γυναίκα υπουργός Αμυνας της Γερμανίας. Τώρα είναι και η πρώτη γυναίκα πρόεδρος της Κομισιόν. Τελευταίος Γερμανός στη θέση αυτή ήταν ο Βάλτερ Χάλσταϊν από το 1958-1967. Πενήντα και πλέον χρόνια μετά η προεδρία της Κομισιόν ξαναπερνάει στη Γερμανία χωρίς να ανοίξει μύτη για «γερμανοποίηση» της Ευρώπης. Ισως γιατί η Φον ντερ Λάιεν δεν είναι μόνο Γερμανίδα. Είναι βαθιά Ευρωπαία. Κουβαλάει την ευρωπαϊκή ταυτότητα από τα γεννοφάσκια της.

Οι Βρυξέλλες, όπου θα μετακομίσει η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν από την 1η Νοεμβρίου του τρέχοντος έτους, είναι η πόλη που γεννήθηκε το 1958, εκεί πήγε τα πρώτα χρόνια σχολείο μέχρι το 1971. Είναι γιατρός στο επάγγελμα, αλλά και με σπουδές Οικονομικών και Πολιτικών Επιστημών. Με το διδακτορικό της, κατηγορήθηκε για λογοκλοπή, αλλά παρά τα «σαφή ελλείμματα» στη χρήση τσιτάτων, η Ιατρική Σχολή Αννοβέρου έκρινε ότι μπορεί να διατηρήσει τον τίτλο.

Με την πολιτική είναι εξοικειωμένη εξ απαλών ονύχων. Κόρη του Ερνστ Αλμπρεχτ, τοπικού πρωθυπουργού στην Κάτω Σαξονία, εντάχθηκε το 1990 στο Χριστιανοδημοκρατικό Κόμμα CDU, ανέλαβε το 2003 το πρώτο κυβερνητικό πόστο ως υπουργός Οικογένειας, Υγείας και Γυναικών στο κρατίδιο της Κάτω Σαξονίας.Το 2005 έγινε υπουργός Οικογένειας στην πρώτη κυβέρνηση της Μέρκελ, πέρασε το 2009 στο υπουργείο Εργασίας και από το 2013 ήταν η πρώτη γυναίκα υπουργός Αμυνας της Γερμανίας. Χρεώθηκε αδυναμίες των Ενόπλων Δυνάμεων εξαιτίας της χρόνιας υποχρηματοδότησής τους και έκανε πολλούς εχθρούς όταν καυτηρίασε τη στάση της ηγεσίας του στρατεύματος σε ακροδεξιές συμπεριφορές υφισταμένων. Φορτώθηκε επίσης μια υπόθεση εξωτερικών συμβούλων που προσέλαβε για τη μεταρρύθμιση του στρατεύματος και ερευνάται από εξεταστική επιτροπή του Μπούντεσταγκ.

Παλαιότερα το όνομά της είχε συζητηθεί και για τη διαδοχή της Μέρκελ. Αλλά η Φον ντερ Λάιεν είχε την αυτογνωσία και τη σύνεση να μην μπει στην κούρσα διαδοχής «Η γενιά μου ανέδειξε γυναίκα καγκελάριο, την Ανγκελα Μέρκελ», είχε πει τότε κλείνοντας τη συζήτηση για την ίδια. Η 60χρονη Φον ντερ Λάιεν μιλάει άπταιστα γαλλικά και αγγλικά, σημαντικό εργαλείο στο νέο αξίωμα, το χρησιμοποίησε ήδη στην εμφάνισή της στην Ευρωβουλή. Ταυτόχρονα, η μητέρα εφτά παιδιών, είναι προσωποποίηση του σύγχρονου «συντηρητικού φεμινισμού» που θέλει να παντρέψει την καριέρα και την προώθηση γυναικών σε ηγετικές θέσεις με τις παραδοσιακές αξίες της οικογένειας.

Η εκλογή της ήταν οριακή. Τουλάχιστον 60 ευρωβουλευτές κυρίως από την ομάδα των Σοσιαλδημοκρατών και Σοσιαλιστών και των Φιλελευθέρων δεν ψήφισαν την υποψήφια του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος. Η άρνηση των γερμανών Σοσιαλδημοκρατών να στηρίξουν την εκλογή της προκάλεσε έντονες κυβερνητικές τριβές στο Βερολίνο. Αλλά στο Παρίσι, ο πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν άνοιγε σαμπάνιες. Δική του πρόταση ήταν η υποψηφιότητα της Γερμανίδας προέδρου, μέρος του γενικότερου «παζαριού» για τη μοιρασιά των κορυφαίων θέσεων της ΕΕ. Στο ευρωπαϊκό αυτό «παζάρι» ο Μακρόν έδειξε αξιοσημείωτη στοχοπροσήλωση, ακολουθώντας τη γραμμή: Είτε ένας Γερμανός και ένας Γάλλος – είτε κανένας από τους δύο. Το αποτέλεσμα ήταν να πάει η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν στην Κομισιόν και η Κριστίν Λαγκάρντ στην Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα. Σύμβουλος του Μακρόν έλεγε στην εφημερίδα ότι μετά την εκλογή του Ζακ Ντελόρ προέδρου της Κομισιόν το 1985 ήταν «ένα πραγματικό γαλλο-γερμανικό ντιλ σε ανώτατο επίπεδο και όχι στον ελάχιστο κοινό παρονομαστή».

Παρ’ όλα αυτά, η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν δεν θα είναι πρόεδρος μόνον του γαλλογερμανικού άξονα. Γνωρίζει ότι η ΕΕ έχει πολλές πτυχές και ιδιαιτερότητες για να στηριχτεί αποκλειστικά στο δίπολο Βερολίνου – Παρισιού. Την εκλογή της διασφάλισε ο πολωνικής καταγωγής, γραμματέας του CDU, Πάουλ Τσέμιακ, με τις διασυνδέσεις του με το υπερσυντηρητικό κόμμα της Πολωνίας PIS. Μιλά τώρα για «πραγματισμό» στην αντιμετώπιση των ανατολικοευρωπαϊκών χωρών, αλλά δεν κάνει εκπτώσεις στις αξιώσεις της ΕΕ σε ζητήματα κράτους δικαίου και λειτουργίας των θεσμών, για την παραβίαση των οποίων ελέγχεται ήδη η Πολωνία.

Η Φον ντερ Λάιεν δεν θέλει να είναι η πρόεδρος των Κατσίνσκι και Ορμπαν, αντίθετα προτάσσει θέματα πρώτης προτεραιότητας των Πρασίνων και Σοσιαλδημοκρατών: κλιματική αλλαγή, κοινωνική πολιτική, κατώτατος μισθός στην ΕΕ. Από την υπουργική της εμπειρία γνωρίζει καλά τα θέματα της Αμυνας, υπερασπίζεται ένθερμα την ευρωπαϊκή ενοποίηση στον τομέα της Ασφάλειας με δομές συμπληρωματικές στο ΝΑΤΟ.

Την Ελλάδα επισκέφθηκε τελευταία φορά τον περασμένο Μάρτιο, γνωρίζει από πρώτο χέρι τα προβλήματα φύλαξης των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ, υπό γερμανική διοίκηση ξεκίνησαν οι περιπολίες της ευρωπαϊκής δύναμης στο Αιγαίο στο αποκορύφωμα της προσφυγικής κρίσης. Το Προσφυγικό θα συνεχίσει να απασχολεί την ΕΕ για πολλές δεκαετίες, η Φον ντερ Λάιεν θέλει αλλαγή του σημερινού συστήματος Δουβλίνου που επιβάλλει την επιστροφή των προσφύγων στην πρώτη χώρα εισόδου τους στην ΕΕ. Αυτό θέλει η Ελλάδα και οι άλλες χώρες του ευρωπαϊκού Νότου που είναι η πύλη εισόδου των προσφύγων στην Ευρώπη.

Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν είναι φιλική στις επαφές της, όχι τόσο διαχυτική όσο ο απερχόμενος πρόεδρος Γιούνκερ. Στην ελληνική κρίση δεν είχε ιδιαίτερη ανάμειξη και παρέμεινε στο πλαίσιο της γνωστής γερμανικής αυστηρότητας. Ως πρόεδρος της Κομισιόν θα ακολουθήσει την πεπατημένη των θεσμών που διαχειρίζονται τη μεταμνημονιακή επιτήρηση της Ελλάδας.