Ηχοδύναμα

Ullmann, Krása, Schulhoff, Haas: Κουαρτέτα εγχόρδων, Κουαρτέτο Bennewitz, Supraphon

Η «τσέχικη σχολή» στο κουαρτέτο εγχόρδων είναι αδιαμφισβήτητα μία από τις πιο σημαντικές στην ιστορία της μουσικής, δυσανάλογη ίσως με το μέγεθος της χώρας, αλλά απολύτως εναρμονισμένη με το επίπεδο της μουσικής στην Τσεχία: είναι άλλωστε η χώρα που ο ίδιος ο Μότσαρτ θεωρούσε ότι οι άνθρωποι κατανοούν και ερμηνεύουν τη μουσική του καλύτερα από ό,τι στην ίδια τη Βιέννη. Επιπλέον, η «τσέχικη σχολή» όχι απλώς έχει μακρότατη ιστορία, αλλά διατηρείται στο υψηλότερο και πιο πλούσιο δυνατό επίπεδο και σήμερα – κάτι που λ.χ. δεν συμβαίνει στον ίδιο βαθμό με άλλες αντίστοιχες ιστορικές σχολές, όπως εκείνη του Βελγίου. Σήμερα μία σειρά από κουαρτέτα εγχόρδων από την Τσεχία πρωταγωνιστούν στη διεθνή σκηνή, όπως λ.χ. το Κουαρτέτο Βίχαν, ενώ συνεχώς εμφανίζονται νέα σχήματα που εντυπωσιάζουν με τη μουσική αρτιότητά τους, την τεχνική αλλά και την ωριμότητα στο παίξιμό τους. Πολλά από αυτά, όπως είναι φυσικό, περνούν στη δισκογραφία μέσα από μία από τις πιο σημαντικές δισκογραφικές εταιρείες, την επίσης ιστορική τσέχικη Supraphon. Το Κουαρτέτο Bennewitz είναι ένα από αυτά τα σχήματα και σε αυτόν τον δίσκο ηχογραφεί έργα κορυφαίων συνθετών που το κύριο κοινό χαρακτηριστικό τους είναι ότι έφυγαν από τη ζωή μέσα στην ανείπωτη θηριωδία του Ολοκαυτώματος, κλεισμένοι στα γερμανικά στρατόπεδα συγκέντρωσης. Μεγάλοι συνθέτες του 20ού αιώνα, που η απώλειά τους υπήρξε δραματική όχι μόνον σε ανθρώπινο επίπεδο, αλλά και σε αυτό της εξέλιξης της μουσικής και που τα πιο δημιουργικά τους χρόνια ήταν εκείνα που πέρασαν στον Μεσοπόλεμο στην Πράγα. Ο Ullmann, ο Krása, ο Schulhoff και ο Haas έφυγαν από τη ζωή στα στρατόπεδα συγκέντρωσης και η απώλειά τους επηρέασε την πορεία της μουσικής ίσως όσο καμία άλλη συνθετών του περασμένου αιώνα. Εξαιρετικά έργα, εξαιρετικά ερμηνευμένα, από ένα σύνολο που θα αφήσει βαθύ αποτύπωμα στη μουσική ιστορία του δικού μας αιώνα.

Kovarovic: Κουαρτέτα εγχόρδων, Κουαρτέτο Stamic, Supraphon

Μία τέτοια παράδοση δεν χτίζεται φυσικά στα πλαίσια μιας ή δύο γενεών. Απαιτεί μεγάλο βάθος και, πριν από καθετί άλλο, απαιτεί πρωτογενή παραγωγή έργων που θα πυροδοτήσουν την ανάπτυξη συνόλων που θα τα ερμηνεύουν, όπως και πολύ υψηλό επίπεδο μουσικής εκπαίδευσης. Ολα αυτά υπήρχαν και υπάρχουν ακόμα στην Τσεχία. Και ένας από τους μεγάλους αυτής της παράδοσης ήταν και ο Kavarovic, που το έργο του είναι συγκριτικά «αδικημένο» στη διεθνή μουσική συνείδηση της εποχής μας. Το Κουαρτέτο Stamic που ήδη μετρά αρκετές δεκαετίες ισχυρής παρουσίας, ηχογραφεί τώρα τα έργα ενός από τους ανθρώπους με τη μεγαλύτερη επιρροή στη μουσική ζωή της χώρας του στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνα, ίσως όχι τόσο ως συνθέτης αλλά σίγουρα ως διευθυντής της Εθνικής Οπερας της Πράγας. Οπως και ο, επίσης Τσέχος, Μάλερ που γεννήθηκε δύο χρόνια πριν από τον Karel Kavarovic, και ο δεύτερος μοίραζε τον χρόνο του ανάμεσα στις υποχρεώσεις του στην Οπερα και στη σύνθεση, κάτι που ωφέλησε τη μουσική ζωή της χώρας του, αλλά έβλαψε τη φήμη του ως συνθέτη για την οποία η παρούσα έκδοση συνιστά ένα σημαντικό σκαλί μιας δίκαιης και, κυρίως, χρήσιμης αποκατάστασης. Τα έργα αυτά δεν είναι φυσικά «αντίστοιχα» των μεγάλων τελευταίων κουαρτέτων του Ντβόρζακ (στον οποίο είναι αφιερωμένο το Δεύτερο Κουαρτέτο του Kavarovic. Ισως δεν είναι αντίστοιχα ούτε εκείνων των άλλων μεγάλων τσέχων συνθετών, του Σμέτανα, του Γιάνατσεκ ή του Μαρτινού. Ομως, τέτοιου είδους συγκρίσεις λειτουργούν πάνω από οτιδήποτε άλλο ως παγίδες που, τελικά, στερούν τη μουσική συνείδηση από τη γνώση έργων και συνθετών που χωρίς να ανήκουν στο «πάνθεον» των «μεγάλων», προσέφεραν πολλά στη μουσική και, κυρίως, το έργο τους περιλαμβάνει χαμένα «διαμάντια» όπως αυτά που ηχογραφούνται εδώ από το Stamic. Ενα σύνολο με μακρά πορεία, η αξία του οποίου δεν αλλοιώθηκε ούτε στο ελάχιστο από τις αλλαγές που έφερε ο χρόνος.