Οταν ο Μπαλενσιάγκα συνάντησε τον Ελ Γκρέκο

Είναι δύσκολο να βρει πού να εστιάσει το βλέμμα μέσα στη βαμμένη σε μαύρο χρώμα αίθουσα του ισπανικού μουσείου Τίσεν – Μπορνεμίτσα της Μαδρίτης: στο σε φλογερό κόκκινο μάξι φόρεμα με το ασορτί ζακετάκι ή στην επιβλητική μορφή του καρδιναλίου Λουίς Μαρία ντε Μπορμπόν ι Βαγιαμπρίγκα όπως αποδίδεται σε πορτρέτο διά χειρός του Ελ Γκρέκο; Στον εντυπωσιακό μπλε μανδύα της Παναγίας στο έργο του Μουρίγιο «Αμωμος σύλληψη» ή μήπως στο κομψό βραδινό σύνολο με το καπέλο στους ίδιους τόνους του μπλε που «στέκεται» σε μια κούκλα λίγα μόλις μέτρα πιο μακριά;

Κι αυτά είναι μόλις δύο από τα διλήμματα που καλούνται να αντιμετωπίσουν οι επισκέπτες στην πρώτη μεγάλη έκθεση – αφιέρωμα που πραγματοποιείται τα τελευταία 50 χρόνια στην ισπανική πρωτεύουσα για έναν από τους σημαντικότερους σχεδιαστές στην Ιστορία της Μόδας, τον Κριστόμπαλ Μπαλενσιάγκα και την πρώτη που επιχειρεί να διερευνήσει την επιρροή που δέχτηκε από την ισπανική ζωγραφική από τον 16ο έως και τον 20ό αι.

Σχέση που ξεκίνησε από τα παιδικά του χρόνια, όταν ακολουθούσε τη μοδίστρα μητέρα του στις επισκέψεις της στην ήταν περίφημη Βίστα Ονα, ένα παλάτι, όπου περνούσε τα καλοκαίρια της η Μαρκισία ντε Κάζα Τόρες, στην κωμόπολη Γετάρια. Επισκέψεις που όχι μόνο του άνοιξαν τον δρόμο για να γνωρίσει σπουδαία έργα τα οποία κοσμούσαν το παλάτι, όπως των Γκόγια, Βελάσκεθ και Ελ Γκρέκο, αλλά και να τολμήσει να δοκιμαστεί στην τέχνη της μόδας, καθώς σε ηλικία μόλις 12 ετών, τόλμησε να προτείνει στη Μαρκησία να της ράψει ένα φόρεμα τόσο όμορφο όσο εκείνο που φορούσε εκείνη την ημέρα και αποτελούσε δημιουργία παρισινού οίκου. Εκείνη ανταποκρίθηκε στην πρόκληση, του προσέφερε ύφασμα και το αποτέλεσμα την ικανοποίησε τόσο ώστε εμφανίστηκε την επόμενη Κυριακή με το φόρεμα του νεαρού Κριστόμπαλ στην εκκλησία, ενώ φρόντισε να συνεχίσει την εκπαίδευσή του δίπλα σε κάποιον μόδιστρο που έντυνε την βασιλική οικογένεια.

90 ΦΟΡΕΜΑΤΑ, 55 ΠΙΝΑΚΕΣ. Για τη δημιουργία του διαλόγου αυτού επιστρατεύτηκαν από τον επιμελητή της έκθεσης Ελόι Μαρτίνεζ ντε λα Πέρα 90 δημιουργίες του βασκικής καταγωγής δημιουργού – τον οποίο η Κοκό Σανέλ χαρακτήριζε τον μοναδικό ως δημιουργό υψηλής ραπτικής με την πιο ουσιαστική έννοια του όρου, θεωρώντας όλους τους υπολοίπους απλώς σχεδιαστές μόδας – συνδιαλέγονται με 55 έργα τέχνης, τα οποία φέρουν υπογραφές ζωγράφων που έχουν γράψει με χρυσά γράμματα το όνομά τους στην Ιστορία της Τέχνης της Ισπανίας.

Το νήμα της ιδιαίτερης αυτής διαδρομής που διηγείται πως ο γιος του ψαρά και της μοδίστρας από το χωριό Γετάρια έφτασε όχι μόνο να γνωρίσει και να μάθει να εκτιμά, αλλά και να επηρεάζεται στις δημιουργίες του από τα αριστουργήματα της τέχνης ξεκινά από τον Δομήνικο Θεοτοκόπουλο. Εκεί, στην πρώτη αίθουσα, το βραδινό παλτό από μαύρο βελούδο με τον πτυχωτό γιακά παραπέμπει απευθείας στο ένδυμα που φορά ο ευγενής στο πορτρέτο που έχει την υπογραφή του κρητικής καταγωγής ζωγράφου, ενώ πιο δίπλα μια σειρά από θρησκευτικά έργα συνδυάζεται με μια πλειάδα φορεμάτων σε ροζ, κίτρινες, πράσινες και μπλε αποχρώσεις, ανάλογες με εκείνες που ο Γκρέκο έντυνε αγίους, αγγέλους και παρθένες, κι ενώ οι φόρμες και οι όγκοι των ρούχων που διακρίνονται από κίνηση και φως βρίσκουν τις αντιστοιχίες τους στις μορφές επί των καμβάδων.

Λίγο πιο πέρα κυριαρχεί η μορφή του Φρανθίσκο ντε Γκόγια που φέρεται να έπαιξε καθοριστικό ρόλο στον τρόπο σκέψης του Μπαλενσιάγκα. Αρκεί να δει κοιτάξει κάποιος το βραδινό φόρεμα από πράσινο σατέν με τα μαργαριτάρια και τις χάντρες, που μοιάζει σα να έχει αποδοθεί στην τρίτη διάσταση το ρούχο που φορά η βασίλισσα Μαρία Λουίζα στο πορτρέτο που της φιλοτέχνησε ο ζωγράφος, ενώ οι αναφορές στο έργο του είναι προφανείς τόσο στο γενικότερο αυτοκρατορικό στυλ που υιοθέτησε ο Μπαλενσιάγκα όσο και στις λεπτομέρειες των αξεσουάρ του.

Οι νυφικές δημιουργίες του εκ των κορυφαίων της υψηλής ραπτικής είναι εκείνες που αναδεικνύουν τη σχέση του με τα έργα του Φρανθίσκο ντε Ζουρμπαράν, έναν ζωγράφο – μαέστρο στον τρόπο που απέδιδε την υφή και την κίνηση των υφασμάτων, εξού και θεωρείται από ορισμένους ως ένας από τους πρώτους σχεδιαστές μόδας. Και οι δύο αντιμετωπίζουν τα ρούχα ως γλυπτά με τον Μπαλενσιάγκα να επιστρατεύει άκαμπτα υφάσματα ώστε να δημιουργήσει νέα σχήματα, σχεδόν γεωμετρικά με άξονα πάντα τη γυναικεία φιγούρα.

INFO

H έκθεση «Ο Μπαλενσιάγκα και η Ισπανική Ζωγραφική» έως τις 22 Σεπτεμβρίου στο Μουσείο Τίσεν – Μπορνεμίτσα της Μαδρίτης.