Πολιτική προστασία: ανάγκη για {LF}ένα νέο μοντέλο

Στη χώρα μας, όπως φάνηκε τα προηγούμενα χρόνια, τα κενά στην πρόληψη και την προετοιμασία, οι ελλείψεις σε προσωπικό και μηχανήματα, η αδυναμία συντονισμού, η έλλειψη έγκαιρης προειδοποίησης, οι αστοχίες στη διαδικασία εκκένωσης και η αδυναμία ενσωμάτωσης επιστημονικών εργαλείων σε όλες τις φάσεις της διαδικασίας είχαν οδυνηρές συνέπειες. Το μοντέλο πολιτικής προστασίας σήμερα βασίζεται σε εγκυκλίους κεντρικών υπηρεσιών, οι οποίες παραπέμπουν στον εκτελεστικό βραχίονα περιφερειακών και δημοτικών υπηρεσιών οι οποίες είναι υποστελεχωμένες, χωρίς πόρους και σε αρκετές περιπτώσεις με μη εκπαιδευμένο προσωπικό. Ενα μοντέλο που, ενώ περιλαμβάνει – περιστασιακά – τους επιστημονικούς φορείς ως ομοτράπεζους, δεν διαθέτει τα σημεία διάδρασης που θα καταστήσουν εύκολη την απορρόφηση, κατανόηση και σωστή χρήση της επιστημονικής γνώσης. Ενα μοντέλο που εδράζεται στον κεντρικό ρόλο του κράτους, ερήμην της κοινωνίας, ενώ αναμένει από αυτή πράξεις, χωρίς να έχει μεριμνήσει να την εκπαιδεύσει και να της προσφέρει τα απαιτούμενα εργαλεία. Ενα μοντέλο διαχείρισης που έχει δημιουργηθεί σε διαφορετικές οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες, σε μια διαφορετική Ελλάδα.

Η ανάγκη για επανασχεδιασμό είναι πλέον περισσότερο επίκαιρη από ποτέ. Το νέο μοντέλο πολιτικής προστασίας πρέπει να είναι ευέλικτο, μη γραφειοκρατικό, ρεαλιστικό και εφαρμόσιμο. Απαιτεί τη συνεργασία όλων των εμπλεκόμενων φορέων και πρέπει να προκύψει μέσα από ειλικρινή διαβούλευση και συνεννόηση μακριά από μικροσυμφέροντα εξουσίας και θα έχει ως μοναδικό στόχο την προστασία και την ασφάλεια των πολιτών. Πρέπει να περιορίζει το δημοσιονομικό κόστος και να θέτει το κράτος ως συντονιστή καθιστώντας ταυτόχρονα τον πολίτη, μέσα από τη σωστή εκπαίδευση, συμμέτοχο και συνυπεύθυνο για το μέλλον του και στο μέλλον των παιδιών του.

Το νέο μοντέλο πολιτικής προστασίας είναι ανάγκη να εστιάζει στην προετοιμασία και την πρόληψη και προϋποθέτει την ενεργό και οργανωμένη συμμετοχή της κοινωνίας. Είναι απαραίτητη η συμμετοχή των πολιτών στην εκτέλεση βασικών εργασιών προετοιμασίας και εκτίμησης του κινδύνου σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο. Προϋποθέτει δε την κατάρτιση Εθνικού Σχεδίου Εκπαίδευσης για την Κλιματική Αλλαγή με έμφαση στην προσαρμογή και αντιμετώπιση των συνεπειών της και με σκοπό τη μεσομακροπρόθεσμη δημιουργία της λεγόμενης «κουλτούρας ασφάλειας / κινδύνου» και τη μετατροπή της κοινωνίας σε «ανθεκτική κοινωνία» (resilient society).

Η νέα κυβέρνηση έχει όλες τις δυνατότητες να δημιουργήσει το νέο σύγχρονο μοντέλο πολιτικής προστασίας στο πλαίσιο μιας κουλτούρας διαχείρισης κρίσεων. Οι φυσικές καταστροφές και η πολιτική προστασία μπορούν να αποτελέσουν τελικά την ευκαιρία για έναν ευρύτερο κοινωνικό μετασχηματισμό, αλλά και μελλοντική κοινωνική επένδυση που μόνο ευεργετικές συνέπειες μπορεί να έχει για τη χώρα και τους πολίτες.

Ο Γιώργος Μπούστρας είναι καθηγητής Εκτίμησης Κινδύνου και διευθυντής του Ερευνητικού Κέντρου για την Ασφάλεια και τον Κίνδυνο και τη Λήψη Αποφάσεων του Ευρωπαϊκού Πανεπιστημίου Κύπρου
Ο Βασίλης Τοκάκης είναι διδάκτωρ Πανεπιστημίου Πατρών για θέματα Διαχείρισης Κρίσεων