Τα 10 λεπτά που έσπειραν τον θάνατο

Δέκα λεπτά ήταν αρκετά για να απλωθεί ο θάνατος στη Χαλκιδική. Τι συνέβη, όμως, σε τόσο σύντομο χρονικό διάστημα; Και πώς προέκυψε αυτό το σφοδρό κύμα κακοκαιρίας που ξεκίνησε από την Αδριατική, σάρωσε τη Χαλκιδική και μέσα σε σχεδόν έξι ώρες είχε φτάσει στην Τουρκία;

Οι επιστήμονες αποδίδουν την τρομερή καταστροφή που συντελέστηκε το βράδυ της Τετάρτης στη βίαιη σύγκρουση των νοτιάδων που επικράτησαν τις προηγούμενες ημέρες στη χώρα μας με τις ψυχρές αέριες μάζες που κατέβαιναν απότομα από τα Βαλκάνια. Ισχυρές καταιγίδες και ανεμοθύελλα ήταν το αποτέλεσμα της σύγκρουσης. Οι καταιγίδες ήταν τέτοιας έντασης ώστε εντάσσονται στην κατηγορία «υπερκύτταρο» (super-cell), η οποία αποτελεί και τη μεγαλύτερη βαθμίδα του φαινομένου. Εντυπωσιακό είναι, άλλωστε, το γεγονός ότι η κορυφή της καταιγίδας ξεπέρασε το επίπεδο της Τροπόπαυσης, καθώς βρισκόταν σε ύψος 12,5 χιλιομέτρων από την επιφάνεια της Γης… Οι ριπές των ανέμων που σχηματίστηκαν υπερέβησαν τα 100 χιλιόμετρα την ώρα, όμως, όπως εξηγούν οι μετεωρολόγοι, την ίδια στιγμή οι άνεμοι κινούνταν κατακόρυφα αναπτύσσοντας τριπλάσιες ή τετραπλάσιες ταχύτητες. Ηταν τελικά ένα ισχυρό μπουρίνι, αντίστοιχο με εκείνο που είχε εκδηλωθεί τον Ιούλιο του 1983 στην περιοχή του Θερμαϊκού Κόλπου αφήνοντας πίσω του εννέα νεκρούς.

ΟΙ ΤΡΕΙΣ ΦΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟΥ. «Πάντοτε η Βόρεια Ελλάδα έχει μπουρίνια, ειδικά κατά τη διέλευση ψυχρών μετώπων, όμως αυτήν τη φορά η μορφή της ατμόσφαιρας ήταν τέτοια που τα φαινόμενα ήταν πολύ ισχυρά. Γι’ αυτό και στο meteoalarm της ΕΜΥ είχαμε θέσει την περιοχή σε κόκκινο συναγερμό από μέρες» λέει ο Θοδωρής Κολυδάς, διευθυντής του Εθνικού Μετεωρολογικού Κέντρου της ΕΜΥ. «Το φαινόμενο που έπληξε την Κεντρική και Ανατολική Μακεδονία διήρκεσε περίπου πέντε ώρες. Ξεκίνησε από την Αλβανία, πέρασε από την Ημαθία, την Πέλλα, μπήκε δυτικά στη Θεσσαλονίκη, πέρασε στο πρώτο και δεύτερο πόδι της Χαλκιδικής, όπου είχε μεγάλη ένταση, και στη συνέχεια μέσω του Αγίου Ορους συνέχισε στη Λήμνο» λέει ο Κολυδάς προσθέτοντας ότι η προχθεσινή κακοκαιρία εκδηλώθηκε σε τρεις φάσεις: «Το πρώτο πέρασμά της έδωσε καταιγίδες στη Λάρισα και σε άλλες περιοχές της Θεσσαλίας, το δεύτερο ήταν εκείνο που χτύπησε τη Χαλκιδική και το τρίτο προκάλεσε καταιγίδες σε Σποράδες και Εύβοια». Η κακοκαιρία είχε ήδη προκαλέσει σοβαρές καταστροφές σε χώρες όπως η Κροατία και η Ιταλία, όπου, σύμφωνα με αναφορές, οι κάτοικοι είδαν χαλάζι σε μέγεθος πορτοκαλιού, δρόμοι, σπίτια και ένα νοσοκομείο πλημμύρισαν, σημειώθηκαν πτώσεις δέντρων, ενώ στην Κατάνια της Σικελίας ξέσπασε πυρκαγιά εξαιτίας κεραυνού.

Ο Κολυδάς εξηγεί ότι τα τεράστια προβλήματα που αντιμετώπισε η Χαλκιδική δεν οφείλονται στην οριζόντια ταχύτητα του ανέμου αλλά στην κατακόρυφη. «Στα καταιγιδοφόρα σύννεφα οι κατακόρυφες ταχύτητες είναι από δύο έως και τέσσερις φορές παραπάνω από τις οριζόντιες. Αν δηλαδή ένα ανεμόμετρο μας δίνει 100 χλμ. την ώρα, τα ανοδικά ρεύματα μπορεί να είναι στιγμιαία τρεις και τέσσερις φορές ισχυρότερα» λέει.

ΕΙΚΟΝΑ ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ. Ως προς τον μηχανισμό γένεσης του φαινομένου, ο Κώστας Λαγουβάρδος, μετεωρολόγος στο Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών, εξηγεί ότι «η σύγκλιση των θερμών νότιων αέριων μαζών με τις ψυχρές μάζες που έρχονταν από τα Βαλκάνια προκάλεσε την ανάπτυξη πολύ ισχυρών καταιγίδων με έντονα καθοδικά ρεύματα». Οπως λέει, «είναι πιθανό να αναπτύχθηκαν τοπικά και κάποιοι ανεμοστρόβιλοι. Ο μετεωρολογικός σταθμός στην Κασσάνδρα έδειξε ριπές 100 χιλιομέτρων την ώρα, ενώ ανά 10λεπτα ή 20λεπτα πρέπει να αναπτύχθηκαν πολύ μεγαλύτερες ταχύτητες».

Σύμφωνα με τον Κολυδά, αυτά τα ψυχρά μέτωπα είναι ιδιαίτερα επικίνδυνα όταν συντρέχουν τρεις προϋποθέσεις: όταν κινούνται γρήγορα από Βορρά προς Νότο, όταν οι αέριες μάζες που βρίσκονται πάνω από την Ελλάδα είναι θερμές και ασταθείς και όταν η διέλευσή τους πραγματοποιείται στο χρονικό διάστημα από το απόγευμα έως αργά τη νύχτα. Και οι τρεις προϋποθέσεις συνέτρεχαν το απόγευμα της Τετάρτης.

Το ίδιο είχε συμβεί και στις 21 Ιουλίου του 1983, όταν ένα αντίστοιχο φαινόμενο είχε προκαλέσει σοβαρές υλικές καταστροφές και τον θάνατο εννέα ανθρώπων που κολυμπούσαν στη θάλασσα. Και τότε είχαν αναπτυχθεί ανεμοστρόβιλοι με ριπές ανέμου 12 μποφόρ. Πρόκειται για ένα φαινόμενο που μοιάζει με τους ανεμοστρόβιλους που αναπτύσσονται στον Ειρηνικό, όμως σε πολύ μικρότερη κλίμακα, και για ένα μικρό δείγμα από το μέλλον, εφόσον δεν αντιμετωπιστεί η κλιματική αλλαγή, όπως επισήμανε χθες ο καθηγητής Φυσικών Καταστροφών στο Πολυτεχνείο της Κρήτης Κωνσταντίνος Συνολάκης.

ΠΡΟΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ. Οι επιστήμονες της Εθνικής Μετεωρολογικής Υπηρεσίας και του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών επισημαίνουν ότι είχαν προγνώσει εγκαίρως το φαινόμενο και την έντασή του. Και για τον λόγο αυτόν θεωρούν ότι πρέπει, επιτέλους, να λειτουργήσει και στην Ελλάδα με ευθύνη του κράτους ένα σύστημα μετάδοσης των σχετικών προγνώσεων στους πολίτες με νέα τεχνολογικά μέσα, όπως SMS σε συσκευές κινητών τηλεφώνων. Διαφορετικά, η ίδια συζήτηση θα ανοίγει και θα κλείνει χωρίς αποτέλεσμα, κάθε φορά που ξεσπά μια φονική κακοκαιρία.

«Τα μετεωρολογικά στοιχεία που είχαμε συγκεντρώσει έδειχναν πως θα είχαμε μια ακραία κατάσταση και για αυτό εκδώσαμε δελτίο επικίνδυνων καιρικών φαινομένων» λέει ο Κολυδάς, ενώ ο Λαγουβάρδος αναφέρει ότι ήταν ένα «αναμενόμενο φαινόμενο υπό την έννοια ότι είχε προβλεφθεί. Οι προγνώσεις υπάρχουν», εξηγεί, «αυτό που πρέπει να γίνει είναι να ξεκινήσουμε να τις χρησιμοποιούμε πιο έξυπνα, με μια πιο ενεργητική προσέγγιση. Για παράδειγμα, να αποστέλλεται αυτοματοποιημένο μήνυμα που να γράφει “αυτή την ώρα κοντά σου αναμένεται έντονη κεραυνική δραστηριότητα”. Αυτό μπορεί να γίνει εύκολα, όμως δεν μας το έχει ζητήσει κανείς…».