Η ανάταξη της Εκπαίδευσης απαιτεί τιτάνια προσπάθεια

Η κρίση τελικά δεν αποτέλεσε ευκαιρία αλλαγής στην Εκπαίδευση. Η άνοδος του λαϊκισμού στην εξουσία το 2015 οδήγησε, αντίθετα, σε οπισθοδρόμηση. Οι αλλαγές που είχαν μέχρι τότε εισαχθεί ανατράπηκαν, ενώ όσες επιχειρήθηκαν έκτοτε, ιδιαίτερα την περίοδο Γαβρόγλου, επιδείνωσαν προηγούμενα προβλήματα.

Η ρήξη της Εκπαίδευσης με την αγορά εργασίας που επέφερε η κρίση πρέπει τώρα να επουλωθεί. Η αιμορραγία της μετανάστευσης νέων πτυχιούχων πρέπει να σταματήσει. Οι κοινωνικές και εκπαιδευτικές ανισότητες που διευρύνθηκαν πρέπει να μειωθούν, ώστε να ενισχυθεί η κοινωνική συνοχή. Το νέο παραγωγικό υπόδειγμα που χρειάζεται να οικοδομηθεί απαιτεί, κατ’ αρχάς, τον αναπροσανατολισμό του εκπαιδευτικού συστήματος από την προετοιμασία των αποφοίτων του για την απασχόληση στον δημόσιο τομέα, στην προετοιμασία για την απασχόληση στον – πιο απαιτητικό – ιδιωτικό τομέα, ενισχύοντας τη διεθνή ανταγωνιστικότητά του. Η ίδρυση ενός εθνικού δικτύου πρότυπων επαγγελματικών σχολείων Μέσης Εκπαίδευσης, παράλληλα με την επανίδρυση και επέκταση του δικτύου των πρότυπων σχολείων Γενικής Εκπαίδευσης που καταργήθηκαν, είναι το πρώτο αναγκαίο βήμα. Η αλλαγή αυτή μπορεί να συμβάλλει στην ελκυστικότητα και στην αναγκαία ευελιξία της επαγγελματικής εκπαίδευσης, ώστε να συνδεθεί με τις τοπικές ανάγκες, αλλά και τις σύγχρονες τεχνολογικές εξελίξεις. Ο συνδυασμός της λειτουργίας πρότυπων σχολείων Γενικής και Επαγγελματικής Εκπαίδευσης μπορεί να συμβάλλει αποφασιστικά στη μείωση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων, στη μείωση της ανεργίας και στην ανάπτυξη της χώρας.

Η αποκέντρωση του εκπαιδευτικού συστήματος και η ενίσχυση της αυτονομίας των σχολείων είναι επίσης σημαντικές προϋποθέσεις για τη μείωση των εκπαιδευτικών ανισοτήτων και τη βελτίωση της ποιότητας. Μόνο αυτόνομα σχολεία, που αξιολογούνται για το έργο τους, μπορούν να προσαρμοστούν αποτελεσματικά στις εκπαιδευτικές ανάγκες των μαθητών τους, ιδιαίτερα των πιο αδύναμων. Αυτονομία, λοιπόν, και αξιολόγηση των σχολείων, μαζί με αλλαγές στη χρηματοδότησή τους, υπέρ των φτωχότερων περιοχών, μπορούν να συμβάλλουν στη μείωση των εκπαιδευτικών ανισοτήτων, στη βελτίωση της ποιότητας της παρεχόμενης εκπαίδευσης και στη σύνδεσή της με την οικονομία.

Θετική επίπτωση στις εκπαιδευτικές ανισότητες, αλλά και στην αντιμετώπιση του δραματικού δημογραφικού προβλήματος της χώρας, μπορεί να προέλθει από την επέκταση της Προσχολικής Εκπαίδευσης και την καθολική συμμετοχή σε παιδικούς σταθμούς με κατάλληλα εκπαιδευμένο προσωπικό. Οι όποιες αντιστάσεις στην ουσιαστική ενεργοποίηση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και ιδιωτών στην παροχή τέτοιων υπηρεσιών με κρατική στήριξη, θα χρειαστεί να καμφθούν, ώστε οι σημερινές ελλείψεις υποδομών να εξαλειφθούν.

Επιπλέον, η διαμόρφωση ενός στρατηγικού σχεδίου για τη μετατροπή της δημογραφικής συρρίκνωσης σε ευκαιρία για την εκπαιδευτική αναγέννηση του σχολικού δικτύου και την εκπαιδευτική, αισθητική, και οικολογική αναβάθμιση του σχολικού δικτύου θα έχει επίσης σημαντικές επιπτώσεις στην ποιότητα της παρεχόμενης εκπαίδευσης.

Οι πρόωρες εκλογές άνοιξαν ένα παράθυρο ευκαιρίας για τη νέα κυβέρνηση, καθώς δεν πρόλαβε να ολοκληρωθεί ίσως η πιο αρνητική από τις αλλαγές της προηγούμενης κυβέρνησης, η κατάργηση των ΤΕΙ και η άναρχη και άκριτη ενσωμάτωσή τους στα πανεπιστήμια. Η «απο-τεϊοποίηση» των πανεπιστημίων, μαζί με την επανασύσταση και ουσιαστική στήριξη της Τριτοβάθμιας Τεχνολογικής Εκπαίδευσης, με σαφή και θεσμικά διακριτή εκπαιδευτική αποστολή και προσανατολισμό στις εφαρμογές των επιστημών και της σύγχρονης τεχνολογίας είναι σημαντική για την ανάπτυξη της χώρας. Αλλωστε τα παραδοσιακά πανεπιστήμια με τον θεωρητικό τους προσανατολισμό, συνδέονται πρωτίστως με την απασχόληση στον δημόσιο τομέα και την ίδια την εκπαίδευση, που όμως φθίνει και λόγω και του δημογραφικού προβλήματος. Η όποια αναστάτωση προκληθεί προσωρινά, αξίζει μπροστά στην προοπτική της μείωσης της ανεργίας των νέων και της ανάπτυξης της χώρας.

Επιπλέον, μια εθνική στρατηγική για την προσέλκυση αλλοδαπών φοιτητών στα ελληνικά πανεπιστήμια μόνο επωφελής για την ανάπτυξη της χώρας θα είναι, ενώ θα συμβάλλει και στον περιορισμό της φυγής επιστημόνων στο εξωτερικό, διευρύνοντας τις ευκαιρίες απασχόλησής τους στην Ελλάδα. Η διαμόρφωση όμως ενός ασφαλούς ακαδημαϊκού περιβάλλοντος στο εσωτερικό των πανεπιστημίων, χωρίς βία και ανομία, η αυτονομία από το υπουργείο και η στήριξη της εξωστρέφειας, είναι απαραίτητες προϋποθέσεις, όχι μόνο για τη βελτίωση της ποιότητας της Εκπαίδευσης, τη σύνδεση με την αγορά εργασίας, αλλά και τη διεθνή ελκυστικότητά τους. Ο θεσμός των Συμβουλίων με εξωτερική συμμετοχή και αποφασιστικές αρμοδιότητες είναι απαραίτητος για τη διαμόρφωση σύγχρονης στρατηγικής ανάπτυξης των πανεπιστήμιων, την αποτελεσματική τους λογοδοσία και την εξωστρέφειά τους.

Η ανάταξη της Εκπαίδευσης απαιτεί τιτάνια προσπάθεια. Η νέα κυβέρνηση δείχνει διάθεση να προσπαθήσει, θέτοντας την Εκπαίδευση μεταξύ των κορυφαίων προτεραιοτήτων της. Το παράθυρο ευκαιρίας που άνοιξε δεν πρέπει να χαθεί ανεκμετάλλευτο. Χρειάζεται όμως να κινηθεί με τόλμη, αποφασιστικότητα, σχέδιο και, κυρίως, ταχύτητα. Οι αντιδράσεις όσων ταυτίζουν τα συμφέροντά τους με τη σημερινή κατάσταση θα είναι άμεσες, ενώ τα θετικά αποτελέσματα των αλλαγών στην Εκπαίδευση, δυστυχώς, αργούν να φανούν.