Ο εφιάλτης της κρίσης ξυπνά ξανά στην Τουρκία

Ενώπιον νέας οικονομικής κρίσης κινδυνεύει να βρεθεί ξανά η Τουρκία. Η συνεχιζόμενη εξασθένηση της λίρας έναντι του δολαρίου και η ανησυχία που προκάλεσε στις αγορές η ξαφνική καρατόμηση του επικεφαλής της κεντρικής τράπεζας της χώρας από τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν προκαλούν εκρηκτικό μείγμα για τη συνέχεια – ιδιαίτερα καθώς τα οικονομικά μεγέθη επιδεινώνονται.

Η ισοτιμία της τουρκικής λίρας απέναντι στο δολάριο έχει υποχωρήσει ξανά στα επίπεδα των 5,7 λιρών για κάθε ένα αμερικανικό νόμισμα, κάνοντας πολύ πιο δύσκολη την αποπληρωμή δανείων σε συνάλλαγμα. Επίσης η Αγκυρα φέρεται να πιέζει για μείωση επιτοκίων τη στιγμή που οι αγορές θα περίμεναν αύξηση προκειμένου να ανακοπεί το ράλι του πληθωρισμού και η φυγή κεφαλαίων από τη χώρα.

Επειτα όμως από την αιφνιδιαστική καθαίρεση του διοικητή της κεντρικής τράπεζας της χώρας Murat Cetinkaya από τον πρόεδρο Ερντογάν και την αντικατάστασή του από τον αντιπρόεδρο Murat Uysal όλα είναι πλέον ανοικτά. Ο Ερντογάν είχε πολλές φορές υποστηρίξει ότι τα υψηλά επιτόκια βλάπτουν την οικονομία ζητώντας μείωσή τους, ασκώντας κριτική στον Cetinkaya.

Ως αποτέλεσμα της πολιτικής της Αγκυρας, τα τελευταία δύο χρόνια η λίρα έχει υποχωρήσει κατά 40% έναντι του δολαρίου. Η βουτιά έχει εκτοξεύσει τις τιμές των εισαγόμενων προϊόντων με αποτέλεσμα σήμερα ο πληθωρισμός να τρέχει με ποσοστό 19%. Αυτό έχει πλήξει καίρια την τσέπη των νοικοκυριών που μπορούν να ξοδέψουν πλέον πολύ λιγότερα χρήματα για να ικανοποιήσουν τις ανάγκες τους.

Ενα από τα μεγάλα προβλήματα της οικονομίας της γειτονικής χώρας είναι ο μεγάλος δανεισμός σε ξένο νόμισμα και ιδιαίτερα σε αμερικανικά δολάρια, που δημιουργεί τεράστια προβλήματα κυρίως σε επιχειρήσεις αλλά και σε νοικοκυριά κάθε φορά που υποχωρεί η λίρα. Για να αντιμετωπιστούν ο πληθωρισμός και η φυγή ξένων κεφαλαίων από τη χώρα η συνηθισμένη συνταγή είναι να αυξηθούν τα επιτόκια δανεισμού σε λίρες.

Η τουρκική οικονομία παγιδεύτηκε ως εξής. Κατά τη διάρκεια της μεγάλης χρηματοπιστωτικής κρίσης του 2008 και τα αμέσως επόμενα χρόνια η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ (Fed) μείωσε στο μηδέν τα επιτόκια δανεισμού σε δολάρια σε μια προσπάθεια να βοηθήσει την οικονομία. Τότε η Τουρκία και ειδικά οι τράπεζές της βρήκαν την ευκαιρία να εκμεταλλευτούν το φθηνό αυτό χρήμα σπεύδοντας να δανειστούν δολάρια για τις ίδιες και τους πελάτες τους. Ουσιαστικά μεσολάβησαν για να δανειστεί σε δολάρια μεγάλο μέρος των επιχειρήσεων της χώρας, οι οποίες δεν ήθελαν να πάρουν δάνεια σε τουρκικές λίρες επειδή τα επιτόκια ήταν πολύ υψηλότερα.

Τα χρόνια εκείνα η ιδέα αυτή φαινόταν πολύ καλή καθώς η οικονομία της Τουρκίας πήγαινε καλά και η λίρα διατηρούσε την αξία της στις διεθνείς αγορές. Τα τελευταία χρόνια όμως που η λίρα άρχισε να βουλιάζει, αυξήθηκαν σημαντικά οι υποχρεώσεις των επιχειρήσεων για την αποπληρωμή των δανείων αυτών.

ΒΟΥΝΟ ΤΑ ΧΡΕΗ. Τα μεγέθη είναι τεράστια. Στα τέλη του 2018 τα μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα χρέη νοικοκυριών και επιχειρήσεων σε ξένο νόμισμα άγγιζαν τα 330 δισ. δολάρια. Από το ποσό αυτό το 65% το χρωστούσαν επιχειρήσεις. Πρόκειται για πολύ υψηλό ποσοστό αφού το ΑΕΠ της Τουρκίας ανήλθε το 2018 σε περίπου 770 δισ. δολάρια.

Υπό άλλες προϋποθέσεις η Τουρκία θα μπορούσε να διαχειριστεί πιο εύκολα την κατάσταση με στήριξη του κράτους. Οπως σημειώνουν όμως οι «Νιου Γιορκ Τάιμς» η οικονομική πολιτική του προέδρου Ερντογάν συχνά μπλέκεται με την πολιτική. Αυτό σημαίνει, σύμφωνα με πηγές της αμερικανικής εφημερίδας, ότι κρατικές τράπεζες έχουν χρηματοδοτήσει αγαπημένα έργα του Ερντογάν και ότι συμφωνίες μεταξύ κρατικών και ιδιωτικών εταιρειών δεν έχουν επιτρέψει σε μεγάλα ποσά να εισρεύσουν στα κρατικά ταμεία.