Οταν «έκλαψε» ο Τσίπρας

Στον «Οιδίποδα Τύραννο» ο Σοφοκλής καταγράφει την κορυφαία και πιο τραγική σύγκρουση της υποκειμενικής αλήθειας του ανθρώπου με την αντικειμενική πραγματικότητα. Εξάλλου και ο ίδιος ο Ζίγκμουντ Φρόιντ ανιχνεύει σημειολογικά στον συγκεκριμένο μύθο την απαρχή της ψυχανάλυσης. Ή μάλλον τη γενεσιουργό αιτία της. Από αυτή τη σύγκρουση, μεταξύ, δηλαδή, σύμπαντος και υποκειμένου, νικητής βγαίνει πάντα το σύμπαν. Και τη στιγμή που ο άνθρωπος συνειδητοποιεί ότι εκεί έξω ο κόσμος δεν είναι έτσι όπως νομίζει, ότι δεν έχει δημιουργηθεί κομμένος και ραμμένος στα μέτρα του, αναμετριέται με τους εφιάλτες του. Αν υπάρχει κάπου κοντά ένας ποιητής, μπορεί να γράψει μια τραγωδία. Αν όχι, χρειάζεται ψυχαναλυτής. Αν δεν υπάρχει ούτε ψυχαναλυτής, τότε ο ήρωάς μας είναι συμβολικά πολύ πιθανόν να τυφλωθεί. Για να μη βλέπει τη δυσάρεστη πραγματικότητα.

Από αυτή την άποψη ο απερχόμενος πρωθυπουργός είναι ένα εν δυνάμει τραγικό πρόσωπο. Και όχι βέβαια επειδή έχασε τις εκλογές. Αλλά επειδή συμπεριφέρθηκε από την αρχή λες και δεν επρόκειτο να τις χάσει ποτέ ξανά στο μέλλον. Η αυτοπεποίθηση είναι για τον άνθρωπο που ασχολείται με τα κοινά εξαιρετικά θετικό φορτίο. Οταν όμως δεν υπάρχουν η ψυχική καλλιέργεια και η συναισθηματική νοημοσύνη που θα εμποδίσουν τη μετεξέλιξη της αυτοπεποίθησης σε οίηση, γίνεται υπέρβαρο που μπορεί να οδηγήσει σε φούντο.

Κάτι τέτοιο συνέβη με τον Αλέξη Τσίπρα. Πριν καν ακόμη γίνει πρωθυπουργός. Οταν έλεγε ότι εκείνος θα βαράει τα νταούλια και οι αγορές θα χορεύουν, λες και είχε κλείσει ήδη συμβόλαιο με τον τοπικό πανηγυριάρχη. Οταν φώναζε από τον εξώστη της ουτοπίας του «Γκόου μπακ, μαντάμ Μέρκελ» συνδιαλλασσόμενος με τη δική του φαντασιακή αλήθεια. Γεγονός είναι ότι πολλές φορές, σχεδόν πάντα, οι αρχηγοί των κομμάτων κατά τη διάρκεια μιας προεκλογικής περιόδου βγάζουν τέτοιες κορόνες. Το θέμα είναι ότι ο κ. Τσίπρας τις πίστευε. Και θεωρώ ότι δεν επρόκειτο ακριβώς περί αυταπάτης αλλά περί της μεγαλομανίας του ανδρός. Ή της ιδεολογίας του. Ισως εκεί κρύβεται το αδιανόητο να σχολιάζει γελώντας το γεγονός ότι με το που πρωτομπήκε στο πρωθυπουργικό γραφείο τού ανακοινώθηκε ο θάνατος των δύο πιλότων μας. Φαίνεται ότι στον αξιακό του κώδικα το ότι έγινε πρωθυπουργός ήταν πολύ πιο ψηλά από δύο ζωές.

Η σκληρή πραγματικότητα. Στη συνέχεια προσέκρουσε με το αμείλικτο της πραγματικότητας. Υπέκυψε σε αυτήν όσο και αν προσπάθησε να κρυφτεί πίσω από λεκτικές ακροβασίες όπως εκείνο το «συμβιβαστήκαμε, αλλά δεν είμαστε συμβιβασμένοι». Αλλά συνέχισε να συμπεριφέρεται στο εσωτερικό της χώρας ακολουθώντας κατά γράμμα το, υπό του Χέγκελ ρηθέν, «αν η πραγματικότητα δεν συμφωνεί με τις επιθυμίες μας, τόσο το χειρότερο για την πραγματικότητα». Ηταν τυχερός. Διότι, για ένα μεγάλο χρονικό διάστημα, το χαρτί τού έβγαινε. Ετσι πορεύθηκε μέχρι τις εκλογές. Μια πορεία αλαζονείας, εγωπάθειας, απόλυτης βεβαιότητας για το αλάθητο και την ικανότητά του να χειραγωγήσει, αντί να αντιμετωπίσει, την πραγματικότητα. Εκείνο το «Σιωπή, τώρα μιλάει ο πρωθυπουργός της χώρας» που εκστόμισε μέσα στη Βουλή αποτυπώνει τη διαστρεβλωμένη σχέση του με την πολιτική εξουσία. Εξού και η πεποίθησή του, πριν από τις ευρωεκλογές, ότι δεν υπήρχε ούτε μία περίπτωση στις χίλιες να τις χάσει. Και μετά ότι θα μπορούσε να γυρίσει το ματς. Εχω την εντύπωση ότι δεν τα έλεγε μόνο. Τα πίστευε. Αν όχι, δεν θα απεμπολούσε το τελευταίο ίχνος πολιτικού πολιτισμού αποκαλώντας τον αντίπαλό του «γιο του αποστάτη». Ούτε θα υπερασπιζόταν, πριν από λίγες ημέρες, την υπόθεση Novartis.

Και μετά ήρθε το μεσημέρι της 8ης Ιουλίου. Η απόδραση από την πραγματικότητα δεν είναι πλέον εφικτή. Ορθιος στη σκάλα του Μαξίμου περιμένει να υποδεχθεί, ως νέο πρωθυπουργό, αυτόν τον οποίον επί χρόνια ο ίδιος και τα παπαγαλάκια του απαξίωναν. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης φτάνει συνοδευόμενος από τα παιδιά και τη γυναίκα του. Μια εικόνα που υποβάλλει στον θεατή την ιδέα ότι υπάρχει έρμα στην πραγματικότητα. Και ισχυροί δεσμοί μαζί της. Αναρωτιέμαι αν έστω και αυτή την ύστατη στιγμή ο Αλέξης Τσίπρας προσπάθησε να συμφιλιώσει εντός του την προσωπική του αλήθεια με ό,τι συνέβαινε γύρω του. Η σπουδή του όμως να μπει γρήγορα μέσα στο κτίριο και να μη σταθεί για την καθιερωμένη φωτογραφία στην είσοδο δείχνει, αν μη τι άλλο, μια αμηχανία. Που και αυτή του γύρισε μπούμερανγκ αφού τελικά το φωτογραφικό στιγμιότυπο που διακινήθηκε περισσότερο είναι αυτό που τον δείχνει απερχόμενο, να κατεβαίνει τα σκαλιά του Μαξίμου ενώ πίσω του στέκεται, με τον αέρα του νικητή, ο νέος πρωθυπουργός.

Βέβαια, ούτως ή άλλως, σε αυτή την τελευταία σκηνή ο Αλέξης Τσίπρας ήταν ήδη ακυρωμένος. Υποδέχθηκε, συμβολικά, τον αντίπαλό του σε έναν χώρο στον οποίον ο Κυριάκος Μητσοτάκης δεν πρόκειται να εγκατασταθεί.