Από το μισογεμάτο ποτήρι στο άγιο δισκοπότηρο

Είναι περίπου όπως με τη σκοπιά από την οποία βλέπει κανείς ένα ποτήρι με νερό έως τη µέση. Κέρδισε η ΝΔ και έχασε ο ΣΥΡΙΖΑ; Ή κέρδισε περίπου ο ένας χωρίς να χάσει ακριβώς ο άλλος; Από την απάντηση δεν εξαρτάται μόνο ο τρόπος με τον οποίο θα κυβερνήσει ο Κυριάκος Μητσοτάκης. Εξαρτάται και το είδος της αντιπολίτευσης που θα ασκήσει ο Αλέξης Τσίπρας. Αριθμητικά μιλώντας, αλλιώς κυβερνά κανείς με 160 έδρες και αλλιώς με 154. Αλλιώς αντιπολιτεύεται με 26% και μια διαφορά που αποτελεί ρεκόρ μεταπολίτευσης και αλλιώς με 31,5% και μια διαφορά που περιορίζεται σε σχέση με εκείνη των ευρωεκλογών. Είναι, με άλλα λόγια, το αποτέλεσμα που διαμορφώνει το μετεκλογικό τοπίο. Οχι στην απλοποιημένη μορφή της νίκης και της ήττας, αλλά στην πιο σύνθετη – σε εκείνη που παίρνει σχήμα από τον τρόπο που βλέπει ο καθένας το ποτήρι. Είναι μισογεμάτο ή μισοάδειο;

Για να φτάσει όμως κανείς στο άγιο δισκοπότηρο της απάντησης θα πρέπει να δει πρώτα τόσο ποιο είναι αυτό που κέρδισε όσο και τι είναι αυτό που ηττήθηκε. Ηττήθηκε, ας πούμε, ο λαϊκισμός στην Ελλάδα; Ξεφούσκωσε οριστικά εκείνο το κύμα που καβάλησε ο ΣΥΡΙΖΑ για να εκτοξευθεί από το 4,6% των εκλογών του 2009 στο 36,34% του Ιανουαρίου του 2015; Δύσκολα μπορεί να πει κανείς πως έχει ξεφουσκώσει εντελώς κάτι που στρογγυλοκάθεται κάπου στο 31,5%. Ο ΣΥΡΙΖΑ δεν προσγειώθηκε ανώμαλα, βρήκε στην κάλπη τα προστατευτικά μαξιλάρια που έψαχνε για να μη συντριβεί. Με το αποτέλεσμα μπορεί να συστηθεί ως ο νέος πόλος ενός ατελούς μεν αλλά πάντως δικομματισμού. ΝΔ και ΣΥΡΙΖΑ αντάλλαξαν διαφορές σχεδόν με ακρίβεια εκατοστού, το 8,5% του 2015 υπέρ του ΣΥΡΙΖΑ έγινε περίπου 8,5% διαφορά υπέρ της ΝΔ. Ο ΣΥΡΙΖΑ έμεινε ζωντανός. Εχασε και όχι μόνο δεν πέθανε, αλλά μπορεί να ευελπιστεί στην ταχεία επούλωση των τραυμάτων του.

Η ταχύτητα θα εξαρτηθεί ασφαλώς από τη διακυβέρνηση της ΝΔ. Αλλά με τη σειρά της, η διακυβέρνηση της ΝΔ θα εξαρτηθεί από τον τρόπο που εισέπραξε τη νίκη της. Ηταν μεγάλη αυτή η νίκη ή κάπως μικρότερη από μεγάλη; Ο μεταπολιτευτικός κανόνας στην περίπτωσή της δεν επιβεβαιώθηκε – η νίκη της στις εθνικές εκλογές δεν ήταν μεγαλύτερη από εκείνη στις ευρωεκλογές που προηγήθηκαν όπως συνέβαινε συνήθως στο παρελθόν. Σε πείσμα όμως της ιστορικής παράδοσης, η ζωντανή ιστορία λέει πως η ΝΔ είναι το πρώτο κόμμα που θα κυβερνήσει αυτοδύναμα από το 2009. Η διαφορά από τον δεύτερο δεν δίνει ενδεχομένως την αίσθηση της παντοδυναμίας που θα ήθελαν οι οπαδοί της. Προσφέρει όμως στον αρχηγό της πολιτική κυριαρχία. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης έχει την ευκαιρία να κυβερνήσει όπως δεν κυβέρνησε κανένας πριν από αυτόν τα τελευταία επτά χρόνια. Να κυβερνήσει μόνος.

Είναι ένα ερώτημα εάν αυτή η καλοδεχούμενη μοναξιά θα φέρει όλους τους άλλους απέναντί του. Εάν ο Μητσοτάκης θα είναι μόνος εναντίον όλων ή εάν θα πετύχει αυτό που δεν πέτυχε κανένας πριν από αυτόν, εάν δηλαδή θα αποσπάσει εκείνο το μίνιμουμ της συναίνεσης που απαιτείται σε μια δημοκρατία. Η αλήθεια είναι ότι εκεί όπου απουσιάζει η κουλτούρα της συναίνεσης δεν έχει να περιμένει κανείς και πολλά. Ο ενωτικός Μητσοτάκης, όπως εμφανίστηκε στις χθεσινές του δηλώσεις, θα βρει απέναντί του έναν Τσίπρα που, όπως είπε στις δικές του, θέλει να κρατήσει στον ΣΥΡΙΖΑ εκείνον τον κόσμο που δανείστηκε το 2015. Και στην κρατούσα πολιτική κουλτούρα, κρατούσα εδώ και δεκαετίες, η μοναδική μέθοδος είναι αυτή της δομικής αντιπολίτευσης. Ποιος μένει; Οχι ασφαλώς ο Βαρουφάκης ή ο Βελόπουλος. Μένει το Κίνημα Αλλαγής. Μόνο που το 7% είναι κάπως αναιμικό για να αισθανθεί η ηγεσία του τόσο ασφαλής ώστε να προσφέρει το είδος της συναίνεσης που θα ήθελε η ΝΔ. Ο ΣΥΡΙΖΑ θα είναι πάντα εκεί για να κατηγορήσει το ΚΙΝΑΛ ως «παρακολούθημα». Θα είναι για να καλεί το ΚΙΝΑΛ σε «συστράτευση στο προοδευτικό μέτωπο» μέχρι τελικής απορροφήσεως.

Ολα αυτά δεν συνθέτουν απλώς ένα κάδρο. Δημιουργούν ένα πολιτικό περιβάλλον που διατηρεί κάποια από τα χαρακτηριστικά της κρίσης. Γύρω από αυτόν τον ατελή δικομματισμό κινείται ένα κέντρο που μοιράζει τη μέθοδο επιβίωσής του ανάμεσα στον αντισυριζαϊσμό και την αντιδεξιά ρητορική. Δεν υπάρχουν πια η Χρυσή Αυγή και ο Λαφαζάνης, υπάρχουν όμως ο Βελόπουλος και ο Βαρουφάκης. Η Βουλή, από μια άποψη, άλλαξε με τον τρόπο που συντελέστηκαν οι αλλαγές στον «Γατόπαρδο» του Τομάζι ντι Λαμπεντούζα. Αλλαξαν τα πάντα για να μην αλλάξει τίποτε.

Δεν χρειάζεται να δει κανείς το ποτήρι μισοάδειο για να το καταλάβει, αρκεί να δει τον συσχετισμό δυνάμεων. Από την άλλη, δεν χρειάζεται να το δει ούτε μισογεμάτο για να αντιληφθεί πως η νίκη της ΝΔ έχει στρατηγικό χαρακτήρα ακόμη και αν δεν ήταν στρατηγική η ήττα του ΣΥΡΙΖΑ. Ο Μητσοτάκης πέτυχε ένα ποσοστό που η ΝΔ είχε να δει πολλά χρόνια – το ασανσέρ είχε κατέβει ακόμη και στο 18,85%. Και μαζί με αυτό που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως προσωπικός του θρίαμβος, έχει και μια τετραετία μπροστά του καθαρή από ενδιάμεσες εκλογές. Κάτι που σημαίνει πως θα μπορούσε να αποδειχθεί ένας μακρόβιος μεταμνημονιακός Πρωθυπουργός, μακρόβιος τουλάχιστον όσο ο μνημονιακός Τσίπρας και μακροβιότερος από τους μνημονιακούς Σαμαρά και Παπανδρέου.

Είναι ένας χρόνος που, όπως και να δει κανείς το ποτήρι, επιτρέπει στον Μητσοτάκη να διατηρήσει τον μεταρρυθμιστικό του οίστρο χωρίς την κόπωση που θα επέφεραν οι υποχρεώσεις ενός κυβερνητικού συνασπισμού ή η απειλή μιας πτώσης. Κι έπειτα, ακόμη και αν δεν μπορεί να ελπίζει σε μια γενναιόδωρη περίοδο χάριτος εκτός κομματικών τειχών, η εκλογική του επίδοση του εξασφαλίζει την απουσία εσωκομματικής γκρίνιας ή, ακόμη χειρότερα, αμφισβήτησης. Από τον Ιανουάριο του 2016, ο Μητσοτάκης μόνο κερδίζει. Κέρδισε τις εσωκομματικές εκλογές, κέρδισε στις ευρωεκλογές και τις περιφερειακές, κέρδισε στις εθνικές. Και αν αυτό μπορεί να έχει κάποια σημασία, αντίθετα από τον Τσίπρα, κέρδιζε και στις δημοσκοπήσεις σχεδόν από την πρώτη στιγμή που ανέλαβε την ηγεσία της ΝΔ.

Είναι ένα σερί από νίκες που επιτρέπει στον Πρωθυπουργό Μητσοτάκη να βλέπει το ποτήρι μισογεμάτο – τουλάχιστον όσο μισογεμάτο μπορεί να το δει ο ΣΥΡΙΖΑ ο οποίος, παρά το σερί από ήττες, μπορεί να δηλώνει το δεύτερο μεγαλύτερο κόμμα της Κεντροαριστεράς στην Ευρώπη και να ακούγεται αληθινός. Η νέα Βουλή είναι γεμάτη από τέτοια μισογεμάτα ποτήρια – το ΚΙΝΑΛ άντεξε, το ΚΚΕ επίσης, τα δυο «Β» πέτυχαν την είσοδό τους στη Βουλή. Αρκεί όμως αυτή η αισιοδοξία που τρέφει κανείς για εαυτό για να βρει μια χώρα το άγιο της δισκοπότηρο;