Επαινος και ηγέτες

Η πορεία προς τις κάλπες ολοκληρώνεται με έναν δημόσιο έπαινο από τον πρόεδρο της Γερμανικής Ομοσπονδιακής Βουλής προς τον έλληνα Πρωθυπουργό, ότι επέδειξε ηγετικές ικανότητες στη σύναψη της Συμφωνίας των Πρεσπών. Ο έπαινος μπορεί να σχολιασθεί ποικιλοτρόπως. Η επικαιρότητα εστιάζει στις τυχόν συνέπειες της δήλωσης στη συμπεριφορά των ψηφοφόρων. Ενα βαθύτερο ερώτημα αφορά στον συμβολισμό της δήλωσης σε σχέση με τη φυσιογνωμία του ΣΥΡΙΖΑ. Αποδίδει ρεαλισμό, σηματοδοτεί μετεξέλιξη, ή αποκαλύπτει μετάλλαξη του κόμματος; Ωστόσο, υπάρχει και η ουσία του ζητήματος. Πότε επιδεικνύονται αρετές πολιτικού ηγέτη; Και τι απαιτούμε ως πολίτες από όσους προσδοκούν να γίνουν ηγέτες;

Σε πρόσφατη επιφυλλίδα και με αφορμή διαφορετικό ζήτημα υποστηρίξαμε ότι η εξωστρέφεια της χώρας και η αξιοποίηση των ευκαιριών που παρέχει η παγκόσμια οικονομία αποτελεί μονόδρομο επιβίωσης. Ενας πολιτικός ηγέτης οφείλει να ενεργοποιεί τις δυνάμεις της χώρας σε αυτήν την κατεύθυνση. Ιδιο προσανατολισμό όμως οφείλουμε να έχουμε και στις διεθνείς σχέσεις της χώρας. Ετσι, μία δίκαιη, ισόρροπη και βιώσιμη λύση του Σκοπιανού όφειλε να αποτελεί βασική στόχευση της ελληνικής πολιτικής. Η επίτευξή της προϋπέθετε ορθή κρίση, μακροπρόθεσμη προοπτική, πολιτική δυνατότητα και πολιτική βούληση: δηλαδή ηγετική αρετή και πρόσφορους όρους για την εκδήλωσή της.

Υπάρχουν και ορισμένες ακόμη προϋποθέσεις για να αναγνωριστεί η ηγετική αρετή. Πρώτον, ο ηγέτης δεν διχάζει. Ακόμη κι αν θεωρεί ότι η αντίπερα όχθη αποτελεί εμπόδιο στον ρου της ιστορίας, διευκολύνει τη βιωσιμότητα των επιλογών του όταν δεν θα είναι εκείνος στην εξουσία. Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής έγινε ηγέτης επειδή συνέβαλε ουσιωδώς στην εδραίωση του δημοκρατικού πολιτεύματος και στην ευρωπαϊκή προοπτική της χώρας, όχι επειδή ήταν ο αδιαμφισβήτητος αρχηγός του τότε κυβερνητικού κόμματος. Δεύτερον, η διεθνής αναγνώριση ενός ηγέτη δεν πρέπει να στηρίζεται σε παροδικούς συμβιβασμούς. Τρίτον, ο ηγέτης επιδιώκει την αλλαγή των νωθρών δομών της χώρας του. Ο Ελευθέριος Βενιζέλος κατέστη ηγέτης την περίοδο 1910-1914 διότι έδωσε πνοή σε ένα πρόγραμμα εθνικού εκσυγχρονισμού που συνδύαζε την εθνική ολοκλήρωση, τον διοικητικό εξορθολογισμό και τη δημιουργία αστικών δομών.

Ο χρόνος θα κρίνει τη Συμφωνία των Πρεσπών. Τα επείγοντα σήμερα αφορούν στην ανάταξη της οικονομίας και την ευθυγράμμιση με το ευρωπαϊκό παράδειγμα, τη δημιουργία ανοιχτών δομών, την κινητοποίηση της δημιουργικότητας των Ελλήνων. Σε αυτά θα αξιολογηθούν οι ηγετικές ικανότητες των πολιτικών μας.

Ο Νίκος Ι. Παπασπύρου είναι επίκουρος καθηγητής Δημοσίου Δικαίου στη Νομική Σχολή του ΕΚΠΑ