Τι χρειάζεται τώρα επειγόντως {LF}η ελληνική οικονομική διπλωματία

Το αναπτυξιακό πρότυπο της χώρας δεν μπορεί παρά να στηριχθεί στην εξωστρέφεια. Η εξωτερική πολιτική της χώρας και το μέσο άσκησής της, η οικονομική διπλωματία, πρέπει να εξυπηρετούν προπάντων τα συμφέροντα των ελληνικών επιχειρήσεων. Αυτό επιβάλλεται, αν μη τι άλλο, και ως απάντηση στην οικονομική κρίση που η Ελλάδα εξακολουθεί να αντιμετωπίζει. Ωστόσο, η χώρα σήμερα διαθέτει ένα κατακερματισμένο και αναποτελεσματικό σύστημα οικονομικής διπλωματίας που χαρακτηρίζεται – παρά τις προσπάθειες που έχουν καταβληθεί – από έλλειψη συντονισμού, ασυνέχεια, πολυδιάσπαση ενεργειών, αυτόνομη δράση, αλληλοεπικάλυψη αρμοδιοτήτων, κατακερματισμό των όποιων διαθέσιμων οικονομικών πόρων και αναποτελεσματικότητα.

Η Νέα Δημοκρατία, σύμφωνα με το πρόγραμμα που εξαγγέλθηκε την περασμένη εβδομάδα, εάν σχηματίσει κυβέρνηση, προτίθεται να δημιουργήσει έναν ενιαίο φορέα άσκησης οικονομικής και εμπορικής διπλωματίας και της πολιτικής για την εξωστρέφεια ευρύτερα. «Ο φορέας αυτός προκύπτει από ενοποίηση των επιμέρους δημοσίων δομών, έχει διοικητική αυτονομία και συνεργάζεται με τον ιδιωτικό τομέα για την προώθηση της εξωστρέφειας της ελληνικής οικονομίας». Αυτό που θα πρέπει, ωστόσο, να αποφευχθεί είναι μια επανάληψη της απόπειρας του 2013-14 για τη δημιουργία ενός φορέα εξωστρέφειας που θα επιχειρούσε όχι μόνο να διαμορφώσει ένα επιπρόσθετο πλαίσιο δομών και δικτύων εξωστρέφειας στο εσωτερικό, αλλά και να ασκήσει οικονομική διπλωματία αφαιρώντας αναπόφευκτα πόρους, έμψυχο υλικό και κυρίως αρμοδιότητες από το υπουργείο Εξωτερικών (ΥΠΕΞ). Τυχόν διάχυση των αρμοδιοτήτων της οικονομικής διπλωματίας – σημαντικής σήμερα διάστασης της εξωτερικής πολιτικής – σε φορείς πέρα από το ΥΠΕΞ θα δημιουργήσει αναπόφευκτα νέες διαγραφειοκρατικές διενέξεις και ανταγωνισμούς και θα είναι μια πολυτέλεια για μια χώρα σαν την Ελλάδα, που σ’ αυτή την κρίσιμη ιστορική συγκυρία που βρίσκεται απαιτείται μια συγκροτημένη καθετοποίηση της οργάνωσης της οικονομικής διπλωματίας και της εξωτερικής της οικονομικής πολιτικής. Θα ακύρωνε δε την ώσμωση που έχει επιτευχθεί τα τελευταία χρόνια εντός του ΥΠΕΞ μεταξύ των αλληλεξαρτώμενων παραδοσιακών ζητημάτων της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής με τα ολοένα και σημαντικότερα θέματα της οικονομικής διπλωματίας. Συνεπώς, ένα μόνο υπουργείο θα πρέπει να έχει συγκεντρωμένες όλες τις αρμοδιότητες της οικονομικής διπλωματίας και τις δράσεις της πολιτικής της εξωστρέφειας στο εξωτερικό (προώθηση εξαγωγών, προσέλκυση ξένων επενδύσεων, διευκόλυνση ελληνικών επενδύσεων στο εξωτερικό, παροχή αναπτυξιακής βοήθειας). Διαφορετικά, επισημαίνεται ο κίνδυνος η ελληνική οικονομική διπλωματία να βρίσκεται παντού και πουθενά. Αυτό κρίνεται επιβεβλημένο να είναι το ΥΠΕΞ, όπως έχω αναπτύξει σε πρόσφατο βιβλίο μου. Για αυτό προτείνεται: Να ενισχυθούν οι Διευθύνσεις Β’ του ΥΠΕΞ, να μεταφερθούν οι αρμοδιότητες που έχει τώρα το υπουργείο Οικονομίας και Ανάπτυξης για την πολυμερή διπλωματία στο ΥΠΕΞ, να μεταφερθεί η εποπτεία της Ελληνικής Εταιρείας Επενδύσεων και Εξωτερικού Εμπορίου – Enterprise Greece SA από το υπουργείο Οικονομίας και Ανάπτυξης στο ΥΠΕΞ. Ακόμα και στην Ολλανδία η οικονομική διπλωματία αναβαθμίστηκε με τον διορισμό ενός υπουργού για το Εξωτερικό Εμπόριο και την Αναπτυξιακή Συνεργασία, ενώ υπήρξε η μεταφορά ολόκληρης Γενικής Δ/νσης για την εξωτερική οικονομική πολιτική από το υπουργείο Οικονομικών στο υπουργείο Εξωτερικών. Οπως ήδη έχει αναφερθεί ο κ. Μητσοτάκης, το υπουργείο Εξωτερικών θα πρέπει να μετατραπεί σε υπουργείο Εξωτερικών και Οικονομικής Διπλωματίας.

Τέλος, απαραίτητο κρίνεται, στο πλαίσιο τυχόν σχηματισμού μιας ισχυρής γενικής γραμματείας συντονισμού του κυβερνητικού έργου, αυτή να είναι σε θέση να εισηγείται τη στρατηγική και τη στόχευση της εξωτερικής οικονομικής πολιτικής της χώρας σε μεσοπρόθεσμη και μακροπρόθεσμη βάση. Επίσης, να παρακολουθεί και να αξιολογεί τις διεθνείς οικονομικές δράσεις της Ελλάδας στο πλαίσιο προώθησης της εξωστρέφειας και ανταγωνιστικότητας της ελληνικής οικονομίας και τέλος να εισηγείται στον πρωθυπουργό πιθανούς τρόπους επίλυσης, αν προκύψουν διαφορές μεταξύ υπουργείων και υπουργών για τα ζητήματα της οικονομικής διπλωματίας.

Ο Χαράλαμπος Τσαρδανίδης είναι καθηγητής Πανεπιστημίου Αιγαίου και διευθυντής του Ινστιτούτου Διεθνών Οικονομικών Σχέσεων