Μαραθώνιος με παρασκήνιο άνευ προηγουμένου στις Βρυξέλλες

Οι ευρωπαίοι ηγέτες το ξενύχτησαν αλλά άκρη δεν βρήκαν. Η μαραθώνια έκτακτη σύνοδος για την επιλογή των προσώπων που θα ηγηθούν των ευρωπαϊκών οργάνων διεκόπη έπειτα από 18 ώρες – ξεπέρασε ακόμα και τις δραματικές διαπραγματεύσεις για την παραμονή της Ελλάδας στην ευρωζώνη το καλοκαίρι του 2015. Η σύνοδος συνεχίζεται σήμερα το πρωί. Η ένταση είναι μεγάλη. Πολλοί συντηρητικοί ηγέτες αντέδρασαν στο σχέδιο να αναλάβει την προεδρία της Κομισιόν ο ολλανδός σοσιαλιστής Φρανς Τίμερμανς. Αλλοι, όπως ο γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν, δεν μπήκαν στον κόπο να κρύψουν την οργή τους για την «αποτυχία που βγάζει μια αρνητική εικόνα για τη λειτουργία της ΕΕ. Κανείς δεν μπορεί να είναι ικανοποιημένος με την αναποφασιστικότητα, με όλο αυτό που συνέβη τόσες ώρες», τόνισε ο Μακρόν σημειώνοντας ότι αυτή η αποτυχία έρχεται σε συνέχεια της «διαίρεσης του ΕΛΚ» (δηλαδή συντηρητικούς ηγέτες που είχαν αντικρουόμενες απόψεις) αλλά και «τον γεωγραφικό διαχωρισμό στο Συμβούλιο» (οι Ανατολικοευρωπαίοι αντιτάχθηκαν έντονα στην επιλογή Τίμερμανς ο οποίος ήταν εκείνος που είχε εκκινήσει διαδικασίες εναντίον των κυβερνήσεων της Ουγγαρίας και της Πολωνίας για παραβίαση του κράτους δικαίου).

Ο Μακρόν έκανε λόγο για «προσωπικές φιλοδοξίες και κρυφές ατζέντες» και τόνισε πως «η αξιοπιστία μας είναι βαθιά μολυσμένη με αυτές τις συναντήσεις που είναι υπερβολικά μακρές και δεν οδηγούν πουθενά. Δίνουμε την εικόνα μιας Ευρώπης που δεν είναι σοβαρή. Επίσης, εξέφρασε επιφυλάξεις για το αν το μέλλον της ΕΕ τελικά βρίσκεται στη νέα διεύρυνση, όταν δεν μπορούν να ληφθούν αποφάσεις μεταξύ των «28». «Θα αρνηθώ κάθε είδος διεύρυνσης, εάν δεν υπάρξει μια βαθιά μεταρρύθμιση στη θεσμική λειτουργία της ΕΕ», είπε ο γάλλος πρόεδρος.

Απογοητευμένος εμφανίστηκε και ο ισπανός πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ για το γεγονός ότι οι διαφορές μεταξύ των 28 ηγετών είναι τόσο βαθιές που όπως είπε «κάνουν την επίτευξη μιας συμφωνίας πολύ δύσκολη». Ο πολωνός πρωθυπουργός Ματέους Μοραβιέτσκι με τις δηλώσεις του έδειξε πόσο πραγματικά βαθιές είναι αυτές οι διαφορές. Δήλωσε περήφανος ότι οι ανατολικοευρωπαϊκές χώρες μαζί με την Ιταλία αντιτάχθηκαν στην επιλογή του Τίμερμανς, προειδοποιώντας πως τίποτα δεν εξασφαλίζει πως τα πράγματα θα είναι καλύτερα στη σημερινή συνεδρία. «Πρέπει να εκπροσωπούνται τα συμφέροντα όλων των κρατών-μελών, πρέπει να επιλεχθούν υποψήφιοι που μπορούν να δημιουργήσουν συμβιβασμούς, κάτι που δεν συμβαίνει με την πρόταση που τώρα είναι στο τραπέζι», τόνισε δείχνοντας πως και σήμερα τα πράγματα δεν θα εξελιχθούν πιο εύκολα.

Πώς όμως φθάσαμε έως εδώ;

Αυτό που αργότερα ονομάστηκε «σχέδιο της Μέρκελ» κυκλοφορούσε στις Βρυξέλλες ως ιδέα από την αρχή της περασμένης εβδομάδας: Θα μπορούσαν να δώσουν την προεδρία στον Τίμερμανς, ενώ ο υποψήφιος του ΕΛΚ Μάνφρεντ Βέμπερ θα αναλάμβανε την προεδρία του Ευρωκοινοβουλίου ή πρώτος αντιπρόεδρος στην Κομισιόν. Το πρωί της Κυριακής είχε ήδη εξελιχθεί ως προσωρινή συμφωνία για δύο από τα τρία ανώτατα αξιώματα, με το τρίτο, εκείνο του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου να είναι εντελώς ανοιχτό. Ποιανού ιδέα ήταν; Τονίστηκε ότι δεν ήταν του Τουσκ και όπως δεν ήταν ούτε της Μέρκελ, απλώς της προτάθηκε στη διάρκεια του G20 στην Οσάκα. Αποδείχθηκε ότι πίσω από την ιδέα βρισκόταν ανώτατος αξιωματούχος της ΕΕ.

Την περασμένη εβδομάδα ο Μάρτιν Σουλτς δεν έμεινε ευχαριστημένος από το αποτέλεσμα της συνόδου κορυφής της ΕΕ. Η διαδικασία του Spitzenkandidaten φαινόταν υποτονική καθώς ο Μακρόν είχε εξαιρέσει ήδη κάποιους από τους κύριους υποψηφιους. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο δεν διέθετε εναλλακτικό σχέδιο. Και το Ευρωκοινοβούλιο, πρόεδρος του οποίου είχε διατελέσει επί πέντε χρόνια ο Σουλτς, είχε κι αυτό τις διαφωνίες του με κάθε πολιτική ομάδα να επιμένει στον δικό της υποψήφιο.Το Κοινοβούλιο ήταν κοντά στο να χάσει εκείνο για το οποίο ο Σουλτς είχε παλέψει: την πολιτική επιρροή προς το Συμβούλιο για την επιλογή του νέου προέδρου της Κομισιόν.

Ο Σουλτς, σύμφωνα με πληροφορίες, πήρε αμέσως τηλέφωνο τον πρωθυπουργό της Πορτογαλίας Αντόνιο Κόστα, για να συζητήσει την ιδέα του που θα ήταν στο πλαίσιο της διαδικασίας Spitzenkandidaten, θα βοηθούσε να ξεπεραστεί το αδιέξοδο και θα έδινε την προεδρία της Κομισιόν στους Σοσιαλιστές. Σουλτς και Κόστα κατέληξαν στην εξής στρατηγική: Οι Σοσιαλιστές θα πρόσφεραν στον Βέμπερ ένα διέξοδο – την προεδρία του Ευρωκοινοβουλίου για πέντε χρόνια και εκείνος θα έκανε πίσω στην Κομισιόν την οποία θα αναλάμβανε ο Τίμερμανς, μέχρι σήμερα α’ αντιπρόεδρος. Ηταν μια συμφωνία που απευθυνόταν σε όλους τους ενδιαφερόμενους και ο καθένας είχε κάτι να κερδίσει – αν και ίσως όχι εκείνο που αρχικά ήλπιζε.

Υπήρχαν βέβαια και οι ψήφοι των πολιτικών ομάδων στο Ευρωκοινοβούλιο, έγιναν συσκέψεις, εξετάστηκαν πιθανά σενάρια. Ο Σουλτς έκανε και κάποια άλλα τηλέφωνα όπως και κάποια στελέχη των Σοσιαλιστών. Ο Βέμπερ ενημερώθηκε την περασμένη Τετάρτη όταν βρισκόταν στο Βερολίνο για να συναντήσει τη Μέρκελ και τον επικεφαλής του ΕΛΚ Τζοζεφ Ντολ. Οι τρεις τους κατέληξαν ότι καλό θα ήταν να συμφωνήσουν με την πρόταση των Σοσιαλιστών ώστε να μην υπάρξει και άλλη άκαρπη σύνοδος κορυφής και αποδέχθηκαν το γεγονός πως η ικανότητα του ΕΛΚ να αποκτήσει όποιο αξίωμα ήθελε στις Βρυξέλλες έχει περιορισθεί.

Τρεις ημέρες αργότερα στην Οσάκα της Ιαπωνίας στη σύνοδο του G20 η Μέρκελ συζήτησε με τον γάλλο πρόεδρο Εμανουέλ Μακρόν και τους πρωθυπουργούς της Ισπανίας Πέδρο Σάντσεθ και της Ολλανδίας Μαρκ Ρούτε και κατέληξαν σε προσωρινή συμφωνία. Ο Σάντσεθ δεν είχε λόγο να αντιταχθεί σε έναν σοσιαλιστή, ούτε ο Ρούτε να πει όχι για τον συμπατριώτη του. Η Μέρκελ θα έκανε χάρη στο κόμμα της φέρνοντας πίσω τους Φιλελεύθερους που φλέρταραν με τον Μακρόν. Και ο Μακρόν δεν θα αντιτασσόταν σε κανέναν πέραν του Βέμπερ. Εν τω μεταξύ στις Βρυξέλλες, έπειτα από κάποιες «ψυχρές πρώτες επαφές» μεταξύ της Σοσιαλιστικής ομάδας και τους ΕΛΚ και ένα τηλεφώνημα μεταξύ Βέμπερ και Κόστα, είχαμε την Παρασκευή το πρωί την πρώτη συνάντηση Βέμπερ και Τίμερμανς εδώ και καιρό – με στόχο να δεσμευθούν να βοηθήσουν ο ένας τον άλλον.

Αυτή ήταν η κατάσταση όταν ξεκίνησε η σύνοδος κορυφής. Ομως πολλοί στο ΕΛΚ δεν χάρηκαν με τη συμφωνία που έκανε η Μέρκελ και αντέδρασαν – μεταξύ αυτών οι πρωθυπουργοί της Βουλγαρίας Μπορίσοφ, της Κροατίας Πλένκοβιτς, της Ουγγαρίας Ορμπαν και της Ιρλανδίας Βαραντκάρ. Τα πράγματα δεν αποδείχθηκαν τόσο εύκολα όσο ήλπιζε η γερμανίδα καγκελάριος. Το 2014, για να οριστεί υποψήφιος ο Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ, ο οποίος εγκαταλείπει το αξίωμα την 31η Οκτωβρίου, χρειάστηκαν τρεις σύνοδοι ηγετών της ΕΕ για να καταλήξουν σε συμφωνία. Σε περίπτωση αποτυχίας των διαπραγματεύσεων, προβλέπεται πάντως να εκλεγεί νέος πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στο Στρασβούργο αύριο. «Η επιλογή του προέδρου του ΕΚ είναι εντελώς ανεξάρτητη. Θα εκλέξουμε τον πρόεδρό μας την 3η Ιουλίου, όποιο κι αν είναι το αποτέλεσμα της Συνόδου Κορυφής», διαβεβαίωσε ο απερχόμενος πρόεδρος του Ευρωκοινοβουλίου, ο Ιταλός Αντόνιο Ταγιάνι.

Οι κερδισμένοι και οι χαμένοι

Ανγκελα Μέρκελ

καγκελάριος της Γερμανίας

Στην προηγούμενη ευρωπαϊκή σύνοδο κορυφής, αποδείχθηκε ανήμπορη να προσπεράσει τις αντιστάσεις του Εμανουέλ Μακρόν και να επιβάλει τον Μάνφρεντ Βέμπερ στην προεδρία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Σε αυτή τη σύνοδο, αποδεικνύεται ότι δυσκολεύεται ιδιαίτερα να προσπεράσει τις αντιστάσεις των υπολοίπων ηγετών του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος και να προσφέρει στον Βέμπερ το βραβείο παρηγοριάς της προεδρίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Η πτώση της άλλοτε παντοδύναμης καγκελαρίου μοιάζει ιλιγγιώδης.

Εµανουέλ Μακρόν

πρόεδρος της Γαλλίας

Νόμιζε πως καταλήγοντας σε μία συμφωνία με την Ανγκελα Μέρκελ, είχε ουσιαστικά «κλείσει» το θέμα. Και έμεινε χθες το μεσημέρι να καταγγέλλει, κάπως κακομαθημένα, την «αποτυχία» της συνόδου, την «πολύ κακή εικόνα» που δίνει το Συμβούλιο και η ΕΕ, τις «μυστικές ατζέντες» και τα «ξεσπάσματα θυμού» άλλων ηγετών. Με τον πόλεμο που εξαρχής κήρυξε στο σύστημα των spitzenkandidaten γενικότερα και τον Μάνφρεντ Βέμπερ ειδικότερα, ο Μακρόν αναλαμβάνει ένα μεγάλο ρίσκο.

Πέδρο Σάντσεθ

εντολοδόχος πρωθυπουργός της Ισπανίας

Πολιτικά, βρίσκεται στην ευρωπαϊκή εμπροσθοφυλακή, αυτό είναι αναμφισβήτητο – κι ας μην έχει καταφέρει ακόμα να συγκροτήσει κυβέρνηση στην πατρίδα του. Ηταν (μαζί με τον Μακρόν, τη Μέρκελ και τον ολλανδό πρωθυπουργό Μαρκ Ρούτε) ένας από τους τέσσερις ευρωπαίους ηγέτες που συμφώνησαν στο περιθώριο της G20 στην ιδέα να αναλάβει ο Τίμερμανς την Κομισιόν και ο Βέμπερ το Ευρωκοινοβούλιο. Κορυφαία ευρωπαϊκή θέση για κάποιον Ισπανό, ωστόσο, δεν μοιάζει να την εξασφαλίζει.

Αντόνιο Κόστα

πρωθυπουργός της Πορτογαλίας

Ηταν, σύμφωνα με το Politico, ο πρώτος ηγέτης στον οποίο τηλεφώνησε ο Μάρτιν Σουλτς, ο σοσιαλιστής πρώην πρόεδρος του Ευρωκοινοβουλίου, με την ιδέα να αναλάβει ο Φρανς Τίμερμανς πρόεδρος της Κομισιόν και να διατελέσει ως αντάλλαγμα για πέντε χρόνια ο Μάνφρεντ Βέμπερ πρόεδρος του Ευρωκοινοβουλίου. Μπορεί η Πορτογαλία να μη συμμετέχει στο G20, αλλά η επονομαζόμενη «ιδέα της Οσάκα» είναι και δικό του παιδί.

Τζουζέπε Κόντε

πρόεδρος της Ιταλίας

Την ώρα που δήλωνε από τις Βρυξέλλες πρόθυμος να «εξετάσει» την υποψηφιότητα του Τίμερμανς, ο ουσιαστικός ηγέτης της Ιταλίας, Ματέο Σαλβίνι, διαβεβαίωνε από τη Ρώμη ότι «ασφαλώς και δεν πρόκειται να στηρίξουμε έναν αριστερό στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή». Η ασυνήθιστη όσο και απρόσμενη επίσκεψη που έκανε στις 7 χθες το πρωί στην αίθουσα Τύπου της συνόδου, για να μην πει ουσιαστικά τίποτα, δεν βελτίωσε τις εντυπώσεις.

Βίκτορ Ορµπαν

πρωθυπουργός της Ουγγαρίας

Η συμμετοχή του κόμματός του στο Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα έχει ανασταλεί, λόγω των επιθέσεων του στις Βρυξέλλες, αλλά ο Ορμπαν δεν δίστασε να γράψει προχθές στον πρόεδρό του, τον Ζοζέφ Ντολ, προειδοποιώντας πως θα ήταν ένα «εξευτελιστικό», «ιστορικό σφάλμα» να στηρίξει τον Φρανς Τίμερμανς για πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Στην επιστολή μιλούσε για «κύρος», «αξιοπρέπεια» και «πρεστίζ», με το θράσος που μόνον αυτός ξέρει να επιδεικνύει.

Ματέους Μοραβιέτσκι

πρωθυπουργός της Πολωνίας

Είναι ο ευρωπαίος ηγέτης που έστειλε τα περισσότερα tweets στη διάρκεια της συνόδου: συνολικά 45, έναντι μόλις τεσσάρων της Μέρκελ και τριών του Μακρόν. Ηταν επίσης ο ανατολικοευρωπαίος ηγέτης που ξιφούλκησε περισσότερο, δημοσίως και κεκλεισμένων των θυρών, εναντίον του Τίμερμανς – Πολωνία και Ουγγαρία δεν του συγχωρούν τον ρόλο του στις διαδικασίες επί παραβάσει που κίνησε η Κομισιόν σε βάρος τους.

Σαρλ Μισέλ

προσωρινός πρωθυπουργός του Βελγίου

Το όνομά του ακούγεται πολύ για τη διαδοχή της Φεντερίκα Μογκερίνι στη θέση του επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας, το θέμα είναι ωστόσο λίγο μπλεγμένο. Οποιος αναλάβει αυτό το πόστο πρέπει να είναι μέλος της Κομισιόν, που σημαίνει ότι ο Μισέλ θα πρέπει να προταθεί επισήμως από την κυβέρνηση… της οποίας ηγείται, αλλά η οποία έχει από τον Μάιο υπηρεσιακή ιδιότητα – και έχει απωλέσει την κοινοβουλευτική πλειοψηφία από τον περασμένο Δεκέμβριο.

Ντόναλντ Τουσκ

πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου

Αδύνατο να μετρήσει κανείς τις διμερείς, τριμερείς, τετραμερείς κοκ συναντήσεις και επαφές που είχε όχι μόνο από την αρχή αυτής της συνόδου – και στη διάρκεια όλης της νύχτας – αλλά από την αρχή της μάχης για τα κορυφαία πόστα της ΕΕ, αμέσως μετά τις ευρωπαϊκές εκλογές, σε μια προσπάθεια να τετραγωνίσει τον κύκλο. Αστειευόμενος, ο Εμανουέλ Μακρόν του είπε ότι τον βλέπει περισσότερο και από ό,τι τη γυναίκα του.

Αντόνιο Ταγιάνι

πρόεδρος του Ευρωκοινοβουλίου

Η θητεία του λήγει αύριο – ο ίδιος διαβεβαίωσε ότι το Ευρωκοινοβούλιο θα εκλέξει κανονικά τον νέο του επικεφαλής. Και δύσκολα θα μπορούσε να πει κανείς ότι ήταν ένας ιδιαίτερα επιτυχημένος πρόεδρος. Το ίδιο το Ευρωκοινοβούλιο, ωστόσο, αποδεικνύει με την επιμονή του στο σύστημα των spitzenkandidaten πως δεν είναι διατεθειμένο να απεμπολήσει ένα δικαίωμα που απέκτησε ατύπως μόλις το 2014 και να δεχθεί αμαχητί μία επιστροφή στη λήψη αποφάσεων κεκλεισμένων των θυρών.