Περιπεσούσα γυνή

Ξεκινάω με ένα προσωπικό μάθημα. Οταν πριν από χρόνια παιζόταν με τεράστια επιτυχία το έργο «Κόκκινα φανάρια» πρώτα στο θέατρο, πριν από το σινεμά, και είχε φτάσει τις χίλιες παραστάσεις, έργο ενός άγνωστου τότε συγγραφέα, νομίζω γεωπόνου στο υπουργείο Γεωργίας, είχε αναστατώσει τους γνωστούς έλληνες συγγραφείς που το πολύ να γιόρταζαν τις 200 παραστάσεις μιας σκηνικής επιτυχίας. Νέος τότε κριτικός έγραφα σχόλια στον «Ταχυδρόμο», του οποίου διευθυντής ήταν ο Γεώργιος Ρούσσος, ο οποίος είχε σαρώσει με τη «Θεοδώρα τη Μεγάλη» που ως γνωστόν ξεκίνησε ως Τσιγγάνα στα πανηγύρια της Πόλης. Ο Ρούσσος λοιπόν είπε πως η κοσμοσυρροή στα «Φανάρια» οφειλόταν στην πάγια απορία των γυναικών τι γίνεται τα πορνεία! Αλλά οι γυναίκες του καιρού για κάλυμμα παρέσυραν στο θέατρο και τους άντρες τους και έτσι ο αριθμός των θεατών πολλαπλασιάστηκε.

Εγραψα και πρόσφατα πως έχουν πάντα δημοφιλία τα έργα με δικαστήρια. Την ίδια δημοφιλία έχουν και τα θεατρικά έργα που διαδραματίζονται σε πορνεία ή αφηγούνται έργα και ημέρες ιερόδουλων γυναικών.

Εξάλλου ήδη από τον Ομηρο η Κίρκη εμφανίζεται ως μια πολυσυλλεκτική ερωτικά γυναίκα που ερέθιζε τα γουρουνίσια ένστικτα των εραστών της. Η Ασπασία, εταίρα από την Ανατολή, είχε γίνει η ερωτική σύντροφος του Περικλή, ο οποίος είχε νόμιμη σύζυγο και παιδιά μαζί της!

Δεν θα συνεχίσω με την ιστορική ύλη που αναφέρεται σε διάσημες εταίρες που έπαιξαν σημαίνοντα ρόλο σε καίριες και κρίσιμες στιγμές στην Ιστορία, ενισχύοντας ή καταστρέφοντας καριέρες διασήμων ανδρών που ασκούσαν εξουσία.

Το θέατρο έχει πάντα ένα ευέλικτο περισκόπιο που σαρώνει τα ιστορικά δρώμενα και διαπιστώνει ποιες δράσεις, τίνων δράσεις επηρεάζουν και συχνά αποδομούν καριέρες κυβερνώντων.

Πρόσφατα αναφέρθηκα στο έργο «Η άμαξα της αγίας κοινωνίας» όπου μια θεατρίνα ερωτικά διαθέσιμη και τολμηρή στο έργο του Μεριμέ κατορθώνει να πείσει τον ημιπαράλυτο, αλλά έκδοτο στις ηδονές τοπάρχη στο Μεξικό να κάνουν περίπατο με την άμαξα που ο καρδινάλιος μετέφερε την αγία μετάληψη στους ετοιμοθάνατους, στο σπίτι τους!

Αναφέρομαι με τη σειρά που έρχονται στη μνήμη θεατρικά κείμενα όπου η δράση κυκλοφορεί γύρω από τις πράξεις μιας πόρνης.

Στο τολμηρό έργο του Ζαν – Πολ Σαρτρ «Η πόρνη που σέβεται», το οποίο διαδραματίζεται σε περιοχή των ΗΠΑ με καταλυτικά τα φυλετικά, ρατσιστικά και ηθικά προχώματα, μια πόρνη που κρύβει έναν καταζητούμενο μαύρο πολιτικό ακτιβιστή αντιμετωπίζει το δίλημμα (από τα έξοχα υπαρξιακά διλήμματα) αν θα τον καταδώσει στην αστυνομία που τον αναζητεί ή θα του παράσχει ασφαλές καταφύγιο με αποτέλεσμα να χάσει τη… δουλειά της!

Πόρνη είναι η Φιλουμένα Μαρτουράνο του Ντε Φιλίπο που δίνει έναν συγκινητικό αγώνα να εξασφαλίσει τα νόθα παιδιά της, αγνώστων πατέρων, όταν κατορθώνει να βρει έναν σύντροφο που τη στεφανώνεται και φεύγει από τη «δουλειά». Πόρνη είναι η Σόνια του αριστουργήματος του Ντοστογέφσκι «Εγκλημα και τιμωρία» που έχει συχνά διασκευαστεί για το θέατρο. Σε μια θαυμάσια διασκευή με σκηνοθεσία Σεβαστίκογλου, πριν από 50 χρόνια στο Δημοτικό Πειραιώς, τη Σόνια, δίπλα στον Αλεξανδράκη, έπαιζε η αείμνηστη Γεωργούλη.

Πόρνες είναι πολλές γυναίκες του περιθωρίου που παρεμβαίνουν στη δράση και εκτρέπουν τη ροή των πραγμάτων στα έργα του Τενεσί Ουίλιαμς και του Αρθουρ Μίλερ (π.χ. «Ο θάνατος του εμποράκου»).

Και ο Ιάκωβος Καμπανέλλης έχει γράψει και σκηνοθετήσει σε δύσκολη εποχή (στα Ιουλιανά) το έργο του «Η Ασπασία της Κατοχής» όπου μέσα σ’ ένα πορνείο κρύβεται ένας αντιφασίστας πάλι λιποτάκτης και γίνεται ορμητήριο αντιστασιακών σαμποτέρ, με την Καρέζη και το Ληναίο.

Δεν σκοπεύω να εξαντλήσω αυτό το ενδιαφέρον βέβαια θέμα και στην πεζογραφία και στην ποίηση (διάσημο το ποίημα της Γαλάτειας Καζαντζάκη) και στα εικαστικά (και μόνο οι πίνακες από τα γαλλικά πορνεία της εποχής του Τουλούζ – Λοτρέκ αρκούν) και σίγουρα στον κινηματογράφο. Αλλά δεν μπορώ να παραβλέψω τη «Λούλου» του Βέντεκιντ που έκανε σπουδαία καριέρα και ως θεατρικό έργο (και στην Ελλάδα με έξοχες σκηνοθεσίες Αλέξη Σολομού και Γιώργου Μιχαηλίδη) και στο σινεμά. Από πέρυσι παίζεται μια έξοχη διασκευή ενός σημαντικού έργου του Αύγουστου Κορτώ από τον Στέλιο Χατζηαδαμίδη. Είναι το έργο «Ρένα» όπου ο ταλαντούχος αυτός συγγραφέας με αιρετική αλλά καίρια γραφή αναπτύσσει την αμαρτωλή και θεσμικά νόμιμη (!) επαγγελματική της δραστηριότητας με πωλούμενο προϊόν το σώμα της ως εργαλείο εκτόνωσης της αντρικής κάψας και την αφηγείται έξοχα μέσα στο ιστορικό της πλαίσιο. Μικρασιατική Καταστροφή, Προσφυγιά, Πόλεμος, Κατοχή, Εξορία, Χούντα.

Εν πρώτοις συγγραφέας και διασκευαστής καταγράφουν τον ψυχισμό αυτής της γυναίκας που ήταν πόρνη, κόρη πόρνης. Πώς αυτό το σώμα, που έχει εθιστεί να ανέχεται κάθε εξευτελισμό της φυσικής ορμής του ανθρώπου προς αλληλέγγυο σμίξιμο σωμάτων, ψυχισμού και λογικής, γίνεται προσωρινή αποθήκη σπέρματος ερωτικού πελάτη. Πώς λοιπόν αυτή η επαγγελματική δράση κατορθώνει να κρατήσει αλώβητη την ανθρωπιά, τη γνήσια ερωτική διάθεση και μια εξαίσια συναισθηματική φόρτιση, η οποία δίδεται στο πρόσωπο που επιλέγει η προσωπική γνήσια διαθεσιμότητα της επιθυμίας. Ο Κορτώ και η διασκευή χωρίς να αποπειρώνται να καταθέσουν αγιολογικό συναξάρι, αφήνουν τη ζωή με τις αντιθέσεις της να περάσει μέσα από τα καυδιανά δίκρανα μιας τραγικής ιστορικής συγκυρίας. Η πόρνη (κι ας μου επιτραπεί η τόλμη) έχει ένα αξιοζήλευτο προνόμιο. Μέσα στις ιστορικές κοινωνικές, πολιτιστικές, εργασιακές συνεχείς μεταστοιχειώσεις ανάλογα με τα παίγνια της εκάστοτε συνθήκης, αλλάζουν ηθική και αλλάζουν αξίες όχι μόνο οικονομικές.

Ο Αριστοφάνης, μιλώντας για την έναρξη του Πελοποννησιακού Πολέμου και επιτιθέμενος στον Περικλή που δημιούργησε την κρίση με τα Μέγαρα λέει ότι ο πόλεμος έγινε για δύο πορνίδια που απήγαγαν από τα Μέγαρα Αθηναίοι σε αντίποινα για την απαγωγή αθηναίων πορνών από τους Μεγαρείς. Τόσο παμπάλαιη άποψη πως σέρνει καράβι!

Οι πόρνες λοιπόν δέχονται άντρες γυμνούς και έρμαια των ορέξεων (και των διαστροφών) και αντιλαμβάνονται τα χούγια πριν οι άντρες ξαναφορέσουν στολή, τήβεννο ή και ράσο!

Η Γραφή δεν περιορίζεται σε γνωστές πόρνες, τη Σαλώμη π.χ. ή τη Δαλιδά. Αναφέρει πως ο Νώε πριν καταφύγει στην Κιβωτό βίαζε μια κόρη του. Από τον κοιτώνα της «Ρένας» φεύγουν οι άντρες της ζωής της για την Αλβανία ή το Βουνό και η ίδια περνάει δύο χρόνια εξόριστη στα ξερονήσια και όταν έρθουν τα γερατειά όπου το σώμα παύει πια να γίνεται εργαλείο ηδονής του πελάτη, άρα όταν το σώμα ως εμπόριο επιβίωσης κατεβάζει ρολά, η γυναίκα αυτή δεν παύει να βρίσκει καταφύγιο σε νησίδες ζωής ώστε προβάλλεται η δίψα για επιβίωση (η στατιστική για αυτοκτονίες πορνών είναι σχεδόν μηδενική!) και για μια, κάθε φορά, ευκαιρία να ρουφήξει μια σταγόνα αυθεντικής ζωής.

Είναι αξιοσημείωτο πως στις αναμνήσεις τους οι πόρνες δεν αναφέρονται ποτέ συναισθηματικά σε πελάτες, τους καταγράφουν ως νούμερα ή συναρτήσεις συγκυριών ιστορικών ή προσωπικών κρίσεων.

Ξανασημειώνω πως η διασκευή σε θέατρο του πεζογραφήματος του Κορτώ είναι θαυμάσια και τη σκηνοθέτησε με σωστούς ρυθμούς, έξοχες συγκρούσεις και χιούμορ η Νικαίτη Κοντούρη. Ο Κωνσταντίνος Ζαμάνης έχει δημιουργήσει ένα εξαίσιο σκηνικό και ενδυματολογικό περιβάλλον. Φώτισε η Στέλλα Κάλτσου. Ο Παναγιώτης Τσεβάς έγραψε μουσική και έπαιξε σουξέ μιας ολόκληρης εποχής επί σκηνής με τον Κώστα Νικολόπουλο. Τα έξοχα βίντεο εποχής επιμελήθηκε ο Στέφανος Παπαδόπουλος. Η Κορρού ρύθμισε την κίνηση, ο Αγης Εμμανουήλ, ο Κωνσταντίνος Φάμης, ο Μιχάλης Αβρατόγλου υποδύθηκαν με ρεαλιστική υποκριτική δεινότητα πολλούς ρόλους με εξαίσιες μεταμορφώσεις.

Αλλά η Υρώ Μανέ δίνει ρέστα. Χωρίς ίχνος χυδαιότητας υποδύεται μια γυναίκα γεμάτη έρωτα για ζωή, με δίψα και πείνα συναισθήματος και ισορροπίας μέσα σε μια κόλαση γεγονότων της Ιστορίας, μια κόλαση ενός προσωπικού περιβάλλοντος και διαθεσιμότητας για γνήσια ζωή.