Οι κότες του ΝΑΤΟ

Στην Ισταμπούλ ο Ερντογάν πήγε για μαλλί και βγήκε κουρεμένος, αλλά, με την ψυχοσύνθεση που έχει, οι ήττες τον εξαγριώνουν περισσότερο. Γίνεται πιο επιθετικός εναντίον της δημοκρατικής αντιπολίτευσης στο εσωτερικό της Τουρκίας και πιο περιφρονητικός έναντι της Δύσης και του ΝΑΤΟ.

Στην εποχή του Ψυχρού Πολέμου, το ΝΑΤΟ ήταν ένα μάτσο θρασύδειλοι μιλιταριστές. Σήμερα είναι ένα μάτσο κότες. Η διεθνής αριστερά θεωρούσε την Ατλαντική Συμμαχία εχθρό «των λαών» προπαγανδίζοντας ως πραγματικότητα έναν ευγενή πόθο -την αδελφοσύνη της διεθνούς εργατικής τάξης. Έτσι ελαχιστοποιούσε την επικινδυνότητα παικτών που δεν ανήκουν στα «αφεντικά» του κόσμου. Όσο για τα «αφεντικά» υποτίθεται ότι έχουν την αδιάλειπτη ικανότητα να προωθούν τα συμφέροντά τους· λες και εξαιρούνται από την ανθρώπινη ανοησία, την προχειροσύνη και την αυτοκαταστροφικότητα.

Η αντίθετη αντίληψη για τις διεθνείς σχέσεις είναι, φυσικά, η εθνικιστική και πολεμοχαρής – η οποία χαρακτηρίζει τους μικρούς λαούς και τις εύθραυστες εθνότητες, καθώς και τις παραδοσιακά αντιδημοκρατικές χώρες σαν την Τουρκία. Αλλά το πρόβλημα σήμερα δεν είναι μόνο η συμπεριφορά της Τουρκίας και η επιθετικότητα που δείχνει στους γείτονές της – το πρόβλημα είναι το ίδιο το ΝΑΤΟ που επί σαράντα χρόνια της έκανε όλα τα χατίρια για τους γνωστούς λόγους της αναχαίτισης του κομμουνισμού: ο εχθρός του εχθρού μου είναι φίλος μου.

Το 1994, η Ατλαντική Συμμαχία φοβόταν τη Ρωσία· αντί να της τείνει το χέρι -λίγη φαντασία επιτέλους! Η Ρωσία μέλος του ΝΑΤΟ: δεν θα ήταν πολύ νόστιμο;- την αντιμετώπισε με δυσπιστία και στη συνέχεια εφάρμοσε πολιτική απομόνωσης εναντίον της. Επειδή η Σοβιετία διαλύθηκε με ενδόρρηξη, όχι επειδή ο Γκορμπατσόφ την ξεπούλησε στον καπιταλισμό, οι Αμερικανοί φαίνονταν κατάπληκτοι κι αμήχανοι: δηλαδή ο μπαμπούλας του Συμφώνου της Βαρσοβίας πέρασε στην ανυπαρξία; Πάει το Τείχος, οι κατάσκοποι, η διελκυστίνδα των πυρηνικών; Και τώρα με τι θα παίζουμε; Μήπως να κλείσουμε το νατοϊκό μαγαζάκι; Η συμφωνία της Γιάλτας είχε πάει περίπατο κι αν δεν βρισκόταν γρήγορα κάποιος καινούργιος εχθρός, η πολεμική βιομηχανία θα έπρεπε να στραφεί στην παραγωγή κατσαβιδιών. Ο Χένρι Κίσιντζερ, ο βιρτουόζος της μυστικής διπλωματίας, ένιωθε μοναξιά μπροστά στη σκακιέρα του. Ευτυχώς που, για να μπει στη μύτη των Σοβιετικών, είχε ενισχύσει τους μουτζαχεντίν και, thank god, το Ισλάμ αναδυόταν ως υπολογίσιμος διεθνής εχθρός. Οπότε, εντάξει. Αλλιώς, προκειμένου να περισώσει το αμερικανικό βιομηχανικο-στρατιωτικό σύμπλεγμα, θα μας παραμύθιαζε για την ύπαρξη εξωγήινων που ετοιμάζονται να εισβάλουν από το μακρινό διάστημα.

Παρά την αμηχανία, μετά την κατάρρευση της ΕΣΣΔ οι ΗΠΑ βιάστηκαν να ανακηρύξουν τη μονοπολικότητα του κόσμου. Ομως, το ΝΑΤΟ χρειαζόταν περισσότερα μέλη και φίλους: οι στρατιωτικοί πόροι του βρίσκονταν σε ελεύθερη πτώση. Οι δυτικές χώρες, οι δημοκρατικές χώρες, επιζητούσαν την ειρήνη και ήθελαν, όπως και τώρα, να μειώσουν τις αμυντικές δαπάνες και να δώσουν προτεραιότητα στην κοινωνική ευημερία. Σωστό και δίκαιο αλλά για να συμβεί χρειάζεται διπλωματία· καλές δημόσιες σχέσεις.

Οι δημόσιες σχέσεις του ΝΑΤΟ ήταν και είναι για κλάματα: δεν κατάφερε να πείσει ότι επρόκειτο για μια πολιτική ενότητα, για μια ενότητα πολιτισμών. Και πώς να το καταφέρει εφόσον, με την έμμονη ιδέα της αναχαίτισης του κομμουνισμού, συνεργαζόταν με τις πιο αλλοπρόσαλλες πολιτικές δυνάμεις χωρίς ηθική πυξίδα ή μπέσα, μεταξύ των οποίων διάφορα στρατιωτικά καθεστώτα; Τα οποία συνέβαλαν στην τουρκική εισβολή στην Κύπρο. Η Ατλαντική Συμμαχία παρακολουθούσε τα τεκταινόμενα απ’ τον εξώστη, τρώγοντας ποπκόρν, πράγμα που επανέλαβε το 2014 όταν τα ρωσικά στρατεύματα εισέβαλαν στην Κριμαία: ο Γενς Στόλτενμπεργκ χαρακτήρισε  «απαράδεκτες» τις ρωσικές ενέργειες. Φοβερή δήλωση και σκιαχτήκαμε όλοι.

Στο μεταξύ, επί δεκαετίες, ο Ανδρέας Παπανδρέου κατακεραύνωνε τις ΗΠΑ, το ΚΚΕ διαδήλωνε εναντίον των βάσεων του θανάτου, ενώ πολλοί πίστευαν ότι οι αμερικανικές βάσεις ήταν στρατός κατοχής, αν και η Ελλάδα, ως μέλος της Συμμαχίας, είχε δικαιώματα -στρατιωτική βοήθεια- και υποχρεώσεις. Οι αμερικανικές βάσεις ήταν θανατερές, οι σοβιετικές βεβαίως δεν θα ήταν. Εννοούνται αυτά.

Στο τοπίο μετά το 1991, το ΝΑΤΟ άρχισε να αξιοποιεί την κόντρα των Ρώσων με τους άλλους Ανατολικοευρωπαίους, ενώ διαμορφωνόταν μια νέα τάξη πραγμάτων: άνοδος της Κίνας, σύγκρουση με το Ισλάμ, μετατόπιση των φόβων της Δύσης· όχι πια μήπως οι Ρώσοι φτάσουν στον Ρήνο, αλλά μήπως η Αφρική και η Μέση Ανατολή φτάσουν στον Δούναβη. Και παρότι όλα άλλαζαν, το ΝΑΤΟ προσκολλήθηκε στα κουφάρια νεκρών μορφών της πολιτικής. Με το να δεχτεί ως μέλος την Τουρκία το 1952 είχε τραβήξει από τα μαλλιά τις θεμελιώδεις αρχές του -κοινοβουλευτική δημοκρατία, ελεύθερη αγορά, κράτος δικαίου, κοινό πολιτισμό- χωρίς να προβλέψει τι θα κάνει αν ένα μέλος του εξελιχθεί σε rogue state.

Η προεδρία του Nτόναλντ Τραμπ είναι ντροπή για τις ΗΠΑ – δεν θα πάψω να το επαναλαμβάνω. Ο Τραμπ υπονομεύει την ενότητα του δημοκρατικού κόσμου: καθώς είναι εντελώς ανιστόρητος δεν αντιλαμβάνεται τη διαλεκτική Ανατολής-Δύσης -καταφέρεται εναντίον της ΕΕ και του ΝΑΤΟ, στηρίζει το Brexi- και χτυπάει δήθεν φιλικά στην πλάτη τον Μακρόν λες και του σκουπίζει την πιτυρίδα. Αλλά ουδέν κακόν αμιγές καλού. Με την ευκαιρία της αγοράς των S-400 εδάφους-αέρος από τη Ρωσία, παρότι οι ΗΠΑ πρόσφεραν στον Ερντογάν Patriots, ένα καλύτερο και φτηνότερο όπλο, ο Τραμπ άρχισε να αναρωτιέται μεγαλοφώνως τι δουλειά έχει στο ΝΑΤΟ μια ισλαμική δικτατορία (συν το αντιαμερικανικό μένος στο οποίο ο Αμερικανός πρόεδρος έχει τρομερή δυσανεξία). Ίσως οι νατοϊκές κότες μπορούν να πάρουν λιγάκι θάρρος: αν ο Ερντογάν απειλεί να βλάψει τη Δύση (με πλήθη προσφύγων και με συγκρότηση ισλαμικού μετώπου στη Μέση Ανατολή) υπάρχουν δυναμικοί και ταυτοχρόνως ειρηνικοί τρόποι για να ματαιωθούν τα σχέδιά του (ο τάχα αήττητος τουρκικός στρατός εξαρτάται ολοκληρωτικά από το ΝΑΤΟ) και μάλιστα χωρίς να του δοθεί το περιθώριο να δείξει πόσο τον εξαγριώνουν οι ήττες.