Η γκαλερί, ο Κασόγκι και η παραίτηση

Η Γιάνα Πιλ υπέβαλε την παραίτησή της από τη διευθυντική θέση που είχε στη γνωστή γκαλερί Σερπαντάιν του Λονδίνου, μετά τη δημοσιογραφική έρευνα της εφημερίδας «Guardian» που αποκαλύπτει ότι είχε επαφές με μια εταιρεία η οποία παρήγε τεχνολογία παρακολούθησης με στόχο δημοσιογράφους και ακτιβιστές ανθρωπίνων δικαιωμάτων. «Κάτω από τα φώτα μιας συντονισμένης εκστρατείας πίεσης κατά της πρόσφατης επένδυσης του συζύγου μου, αποφάσισα να παραιτηθώ από CEO» είπε η Γιάνα Πιλ σε μια ηλεκτρονική δήλωσή της που δημοσίευσαν οι «New York Times». «Είμαι λυπημένη που βρίσκομαι σε αυτήν τη θέση» πρόσθεσε. Η άλλοτε ισχυρή διευθύντρια του οργανισμού, που αναδεικνύει καλλιτέχνες όπως η Μαρίνα Αμπράμοβιτς και ο Αϊ Ουέιουεϊ, καταφέρθηκε στη δήλωση παραίτησής της εναντίον όσων οργανώνουν «σταυροφορίες» κατά των μουσείων. «Ο κόσμος της τέχνης σχετίζεται με την ελευθερία της έκφρασης. Και δεν αφορά τον εκφοβισμό και οποιαδήποτε αποτρεπτική συμπεριφορά. Ομως αν συνεχιστούν οι εκστρατείες αυτού του τύπου, οι θησαυροί της τέχνης – που είναι τόσο θεμελιώδους σημασίας για την κοινωνία μας – κινδυνεύουν να χάσουν την υποστήριξή τους από τους ιδιώτες. Και αυτό θα είναι μια μεγάλη απώλεια για όλους».

Μάλιστα, σε μια συνέντευξή της στους «Times» του Λονδίνου το 2017 η Γιάνα Πιλ είχε δηλώσει την επιθυμία της η Σερπαντάιν να γίνει «ένας ασφαλής χώρος για απροστάτευτες ιδέες», ενώ το 2018 είχε λάβει μέρος στην επιτροπή κρίσης για τα Βραβεία Ελευθερίας της Εκφρασης που παρουσιάζει η βρετανική μη κερδοσκοπική εταιρεία Index on Censorship. Σύμφωνα με τα δημοσιεύματα της «Guardian», η Πιλ είναι κάτοχος ενός τρίτου της εταιρείας Novalpina Capital, με συνιδρυτή τον σύζυγό της Στίβεν Πιλ. Η ίδια στη συνέντευξή της στην «Guardian» διευκρινίζει ότι δεν είχε ανάμειξη στις αποφάσεις της εταιρείας που διευθύνει ο σύζυγός της.

Η δημοσιογραφική έρευνα ωστόσο αποκαλύπτει ότι μία άλλη εταιρεία συμφερόντων της Novalpina απέκτησε τον έλεγχο σε ισραηλινή εταιρεία υψηλής τεχνολογίας, την NSO, που συνδέεται με πρώην στελέχη της υπηρεσίας πληροφοριών. Η τεχνολογία τους μπορεί να υποκλέψει τηλεφωνικές συσκευές, ώστε να έχει πρόσβαση σε κρυπτογραφημένες συνομιλίες, και έχει χρησιμοποιηθεί – λέει το δημοσίευμα των «New York Times» – όχι μόνο για τον εντοπισμό τρομοκρατικών και εγκληματικών οργανώσεων.

Η ΔΟΛΟΦΟΝΙΑ ΚΑΣΟΓΚΙ. Σύμφωνα με ανεξάρτητη έρευνα δεδομένων του Πανεπιστημίου του Τορόντο, η συγκεκριμένη τεχνολογία της ισραηλινής εταιρείας χρησιμοποιήθηκε από το Μεξικό για να εντοπίσουν δημοσιογράφους, αντικυβερνητικούς παράγοντες και διεθνείς παρατηρητές.

Σε μια υπόθεση μήνυσης που κατατέθηκε την περασμένη χρονιά στο δικαστήριο του Ισραήλ, η Σαουδική Αραβία κατηγορείται ότι χρησιμοποίησε την τεχνολογία της NSO για να παρακολουθήσει τον Τζαμάλ Κασόγκι, τον αρθρογράφο της «Washington Post», ο οποίος δολοφονήθηκε στο προξενείο της Σαουδικής Αραβίας στην Κωνσταντινούπολη. Πρόσφατα η ίδια εταιρεία NSO ανακοίνωσε ότι δημιουργεί όρους χρήσης της τεχνολογίας της ώστε να προορίζεται για νόμιμους σκοπούς, δηλαδή «για την πρόληψη της βλάβης των θεμελιωδών ανθρωπίνων δικαιωμάτων μας στη ζωή, την ελευθερία και την ασφάλεια».

Στο μεταξύ, η γερμανίδα καλλιτέχνις Χίτο Στέγερλ – τα έργα της παρουσιάστηκαν φέτος στη Σερπαντάιν Γκάλερι – ζήτησε να αποσύρουν ένα ψηφιακό της έργο από την ιστοσελίδα της γκαλερί. «Είμαι ευτυχής που η Σερπαντάιν Γκάλερι αντιδρά άμεσα και με αυτόν τον τρόπο ανταποκρίνεται στις δηλωμένες ηθικές αξίες της. Νομίζω ότι δίνουν ένα παράδειγμα για τους θεσμούς της τέχνης παγκοσμίως» γράφει στο ηλεκτρονικό της μήνυμα η Χίτο Στέγερλ μετά την παραίτηση της Γιάνα Πιλ.

ΣΤΙΣ ΗΠΑ. Η αμεσότητα στην παραίτηση της πρώην διευθύντριας του λονδρέζικου καλλιτεχνικού οργανισμού είναι σε αντίστιξη με το ανάλογο επεισόδιο που αφορά το Μουσείο Αμερικανικής Τέχνης Γουίτνεϊ στη Νέα Υόρκη. Για μήνες, καλλιτέχνες και ακτιβιστές ζητούν την παραίτηση ή την απομάκρυνση του Γουόρεν Μπ. Κάντερς, μέλους του διοικητικού συμβουλίου, ο οποίος είναι και ο διευθύνων σύμβουλος μιας εταιρείας (Safariland) που παράγει δακρυγόνα. Σύμφωνα με διαδηλωτές, τα δακρυγόνα της συγκεκριμένης εταιρείας χρησιμοποιήθηκαν εναντίον των μεταναστών στα σύνορα του Μεξικού. Ο Γουόρεν Μπ. Κάντερς δήλωσε ότι η Safariland δεν έπαιξε κανέναν ρόλο στη λήψη απόφασης σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιούνται τα προϊόντα της και ο ίδιος παρέμεινε στη θέση του στο διοικητικό συμβούλιο του νεοϋορκέζικου μουσείου.