Μια αποτίμηση του θριάμβου του Εκρέμ Ιμάμογλου

Το βράδυ της Κυριακής ο πρόεδρος της Τουρκίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν συνεχάρη τον νικητή των επαναληπτικών δημοτικών εκλογών στον μητροπολιτικό δήμο της Κωνσταντινουπόλεως Εκρέμ Ιμάμογλου ευχόμενος η εκλογή του να είναι αίσια για την πόλη. Αν είχε κάνει το ίδιο και το βράδυ της 31ης Μαρτίου, θα είχε αποφύγει τη μεγαλύτερη πολιτική ήττα της σταδιοδρομίας του. Η απόφαση του τούρκου προέδρου να εκμαιεύσει την ακύρωση των εκλογών μετέτρεψε την οριακή επικράτηση Ιμάμογλου σε θρίαμβο. Αυξάνοντας τη διαφορά του από τον ανθυποψήφιό του Μπιναλί Γιλντιρίμ από τις 13.729 στις 777.581 ψήφους, ο Ιμάμογλου εκτοξεύθηκε στην κορυφή της τουρκικού πολιτικού στερεώματος.

Το εντυπωσιακό εκλογικό αποτέλεσμα οφείλεται σε πολλούς λόγους. Η τουρκική κοινωνία διέγνωσε ως απόπειρα σφετερισμού της λαϊκής ετυμηγορίας την ακύρωση των πρώτων δημοτικών εκλογών και επιβράβευσε τον θιγέντα υποψήφιο. Πρέπει να επισημανθεί επίσης ότι η επιτυχία Ιμάμογλου ήταν προϊόν συλλογικής δράσεως. Αποφασιστική ήταν η συμβολή της τοπικής οργανώσεως του Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος (CHP) και ιδίως της προέδρου του Τζανάν Καφταντζίογλου, η οποία επίσης αναδεικνύεται σε ανερχόμενη φυσιογνωμία του κόμματος. Η τουρκική κοινωνία πολιτών απέδειξε ότι διαθέτει παρά τις δυσμενείς εξελίξεις των τελευταίων ετών δημοκρατικά αντισώματα, αγωνιστικότητα και ανθεκτικότητα. Το εκλογικό αποτέλεσμα αποτελεί ένεση ηθικού και αισιοδοξίας στην κοσμική μεσαία τάξη η οποία είχε υποστεί διαδοχικές πολιτικές ήττες και είχε αρχίσει να χάνει σταδιακά την πίστη της ότι η συμμετοχή στις δημοκρατικές διαδικασίες μπορούσε να επιφέρει οποιαδήποτε πολιτική αλλαγή.

Επιπλέον, απέτυχε παταγωδώς η προσπάθεια της κυβερνήσεως Ερντογάν διασπάσει την κουρδική ψήφο διαρρέοντας επιστολή του εγκλείστου Αμπντουλάχ Οτζαλάν ο οποίος συνιστούσε ουδετερότητα στις δημοτικές εκλογές. Πέραν της σουρεαλιστικής εικόνας να επικαλείται ως επιχείρημα ο αρχηγός του ακροδεξιού Κόμματος Εθνικιστικής Δράσεως (ΜΗΡ) και κυβερνητικός εταίρος Ντεβλέτ Μπαχτσελί τις απόψεις του ιστορικού ηγέτη του ΡΚΚ, υπήρξε σαφής η επικράτηση της γραμμής του εγκλείστου Σελαχατίν Ντεμίρτας και η συμπόρευση του φιλοκουρδικού Δημοκρατικού Κόμματος των Λαών (HDP) με το συμφιλιωτικό πολιτικό μήνυμα του Ιμάμογλου.

Το εκλογικό αποτέλεσμα υπεγράμμισε επίσης την παταγώδη αποτυχία της προσπάθειας κινητοποιήσεως των ανθελληνικών αντανακλαστικών της τουρκικής κοινής γνώμης με τη διασπορά φημών περί ελληνικής καταγωγής του Ιμάμογλου. Και τούτο έχει να κάνει όχι μόνον με το αβάσιμο των ισχυρισμών, αλλά και με το ότι τα ανθελληνικά συναισθήματα εντός της τουρκικής κοινωνίας δεν είναι τόσο ισχυρά όσο θα επιθυμούσαν οι υποκινητές της προσπάθειας.

Η έμμεση πλην σαφής δήλωση υποστηρίξεως της υποψηφιότητος Ιμάμογλου από τον τέως πρόεδρο Αμπντουλάχ Γκιουλ κατά την άσκηση του εκλογικού του δικαιώματος είναι ενδεικτική πολιτικών ζυμώσεων και επικείμενων πολιτικών εξελίξεων. Η συζήτηση για την ίδρυση νέου συντηρητικού πολιτικού κόμματος υπό την ηγεσία του τέως υπουργού Αλί Μπαμπατζάν και τις ευλογίες του Γκιουλ δεν είναι νέα, όπως και η σχετική δραστηριότητα του τέως πρωθυπουργού Αχμέτ Νταβούτογλου. Το αποτέλεσμα των εκλογών διευκολύνει την υλοποίηση τέτοιων σχεδίων, η οποία θα μπορούσε να φέρει τον Ερντογάν και το κυβερνών Κόμμα Δικαιοσύνης και Αναπτύξεως (ΑΚΡ) σε ακόμη δυσχερέστερη θέση.

Για πρώτη φορά μετά το 2002 εμφανίζονται οι προϋποθέσεις για τη σύμπηξη μιας νέας πολιτικής και κοινωνικής πλειοψηφίας στην Τουρκία. Με τον συμφιλιωτικό του λόγο που απευθύνεται τόσο στα συντηρητικά στρώματα της τουρκικής κοινωνίας αλλά και στην κουρδική μειονότητα, ο Ιμάμογλου αναδείχθηκε στον πολιτικό που επί έτη αναζητούσε η τουρκική κεμαλιστική αντιπολίτευση. Η διαχείριση των υπερβολικών προσδοκιών της τουρκικής κοινωνίας θα είναι ίσως το δυσκολότερο από τα προβλήματα που θα κληθεί να αντιμετωπίσει ο νεοεκλεγείς δήμαρχος της Κωνσταντινουπόλεως.

Ο Ιωάννης Ν. Γρηγοριάδης είναι αναπληρωτής καθηγητής του Τμήματος Πολιτικής
Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης του Πανεπιστημίου Μπίλκεντ και επιστημονικός
συνεργάτης του ΕΛΙΑΜΕΠ