Οταν ο Τύπος νικά την εξουσία

Είναι το μεγαλύτερο πολιτικό σκάνδαλο στη σύγχρονη, αν όχι στη συνολική, ιστορία των Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής. Τόσο σημαντικό, που οδήγησε στο εξαιρετικά ακραίο αποτέλεσμα να εξαναγκαστεί ένας πρόεδρος σε παραίτηση. Αλλά ίσως ακόμα πιο σημαντικό, από την άποψη ότι αποτέλεσε έναν θρίαμβο του Τύπου έναντι της εξουσίας, πιστοποιώντας τη σημασία του ρόλου του και την αποτελεσματικότητα του δημοσίου ελέγχου, απέναντι ακόμα και στην ισχυρότερη κυβέρνηση στον κόσμο.

Στις 17 Ιουνίου 1972 σημειώθηκε μία διάρρηξη στην έδρα της αμερικανικής Εθνικής Επιτροπής Δημοκρατικών, στο συγκρότημα κτιρίων Γουότεργκεϊτ στην Ουάσιγκτον. Την πρώτη στιγμή, δεν προκάλεσε υποψίες για το τι θα μπορούσε να κρύβει – ήταν άλλωστε μία εποχή που τέτοιου είδους εγκληματικότητα βρισκόταν σε έξαρση σε πολλές πόλεις των ΗΠΑ. Ομως, η σύλληψη πέντε υπόπτων οδήγησε τις αρχές να διασυνδέσουν τα χρήματα που εντόπισαν με ταμεία μαύρου πολιτικού χρήματος και, μέσω αυτών, την απόπειρα επιρροής σε κομματικές εκλογικές διαδικασίες που βρίσκονταν σε εξέλιξη. Αργότερα αποδείχθηκε ότι αυτή δεν ήταν η πρώτη, αλλά η δεύτερη φορά που έγινε επιχείρηση εγκατάστασης «κοριών» στο κτίριο. Ακόμα και τότε, όμως, το σκάνδαλο έμοιαζε να έχει πιο περιορισμένη σημασία από εκείνη που απέκτησε μετά, όταν μέσα από την έρευνα των δύο δημοσιογράφων της εφημερίδας, των Καρλ Μπέρνσταϊν και Μπομπ Γούντγουορντ, αποδείχθηκε κάτι πολύ πιο σημαντικό: ότι ο ίδιος ο πρόεδρος Ρίτσαρντ Νίξον είχε εμπλακεί προσωπικά. Και καθοδηγούσε τις έρευνες από το γραφείο του, με σκοπό τον αποπροσανατολισμό τους και την κατάληξή τους στο αποτέλεσμα που ο ίδιος επιθυμούσε. Η ιδέα ήταν αφελής, απλοϊκή και μοιραία: ο ίδιος ο πρόεδρος των ΗΠΑ είχε καθοδηγήσει την εγκατάσταση παράνομου συστήματος παρακολούθησης των πολιτικών αντιπάλων του.

Απαιτήθηκε μεγάλο διάστημα μέχρι να ολοκληρωθεί τόσο η έρευνα της εφημερίδας, όσο και εκείνη της Γερουσίας και να φτάσουν σε δίκη 96 κατηγορούμενοι. Οι μισοί εξ αυτών, συμπεριλαμβανομένων και κορυφαίων πρώην στελεχών του Λευκού Οίκου επί Νίξον, καταδικάστηκαν. Εκείνο που έκαψε όμως τον ίδιο, ήταν η αποκάλυψη του συστήματος ηχογραφήσεων συζητήσεων που είχε εγκαταστήσει ακριβώς… δίπλα στο γραφείο του.

Κατά κάποιο τρόπο, η υπεραντίδραση αυτή του Νίξον υπήρξε σημαντικότερη για την πτώση του από το ίδιο το πρωταρχικό γεγονός. Τελικά, βρέθηκε αντιμέτωπος με την ενεργοποίηση των συνταγματικών προβλέψεων της χώρας για καθαίρεση του προέδρου της. Και καθώς όλα έδειχναν ότι αυτή θα περνούσε από τα νομοθετικά σώματα, ο Νίξον αποφάσισε να αποφύγει μια τόσο σπάνια και τόσο ατιμωτική διαδικασία και να υποβάλλει την παραίτησή του μέσω διαγγέλματος στον αμερικανικό λαό, που έχει μείνει ιστορικό. Ο διάδοχος του Νίξον, πρόεδρος Φορντ, του απένειμε χάρη με το προεδρικό προνόμιο και έτσι ο Νίξον δεν καταδικάστηκε. Ενας πρόεδρος που, κατά τα λοιπά, θεωρήθηκε από πολλούς ένας από τους πιο επιτυχείς της εποχής του, είχε γκρεμιστεί.

Από το καλοκαίρι του 1972 μέχρι εκείνο του 1974 όταν πλέον εξελίχθηκε η τελευταία φάση του σκανδάλου, η αμερικανική πολιτική ζωή βρέθηκε σε πρωτοφανή περιδίνηση. Δεν ήταν όμως μόνον η ίδια που είχε να αντιμετωπίσει τις συνέπειες. Στην άλλη άκρη του κόσμου, στην Κύπρο, τα γεγονότα που εξελίχθηκαν με τον Αττίλα, συνδέονται ευθέως με το ιδιότυπο κενό εξουσίας και την άσκηση μεταβατικής πολιτικής στην Ουάσιγκτον και αυτή την πολιτική περιδίνηση.

Η Αγκυρα εκμεταλλεύθηκε την ευκαιρία που της έδιναν μία σειρά από παράγοντες, ένας εκ των οποίων και αυτός, και προχώρησε σε εκείνο που σχεδίαζε ήδη από το 1964, αλλά για το οποίο ο τότε πρόεδρος Τζόνσον την είχε με αυστηρότητα αποτρέψει. Υπήρξε κι ένας ακόμα, τελευταίος λόγος για τον οποίο το σκάνδαλο πέρασε στην ιστορία: η συγκλονιστική ταινία του Αλαν Πάκουλα «Ολοι οι άνθρωποι του προέδρου», που το σενάριό της βασίστηκε κυρίως στις σημειώσεις των δύο δημοσιογράφων. Και που θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα πολιτικά θρίλερ στην ιστορία του κινηματογράφου. Ηταν αυτό, τελικά, που έκανε το Γουότεργκεϊτ γνωστό σε βάθος, σε ολόκληρο τον κόσμο.