Ο θησαυρός της Τροίας στο Λονδίνο

To ημερολόγιο έδειχνε 1873. Ο Ερρίκος Σλήμαν έχοντας στα χέρια του τα χρυσά κύπελλα, τα περιδέραια και τα διαδήματα, την ορειχάλκινη ασπίδα, τα χρυσά σκουλαρίκια, τα δακτυλίδια, τις πόρπες και τα ειδώλια που έχει φέρει στο φως λίγους μήνες μόλις πριν από τον λόφο του Χισαρλίκ – εκεί όπου το ομηρικό έπος θέλει να βρίσκεται το θρυλικό Ιλιον, η Τροία – φτάνει στο Βρετανικό Μουσείο. Στόχος του είναι να πουλήσει τον θησαυρό προς 50.000 στερλίνες, ποσό που θα αντιστοιχούσε σήμερα σε 5 εκατ. στερλίνες. Πριν είχε προσπαθήσει να τον δωρίσει στην Ελλάδα με αντάλλαγμα τη δημιουργία ενός μουσείου που θα έφερε το όνομά του, προσπάθεια που έπεσε στο κενό. Το Διοικητικό Συμβούλιο του μουσείου βρίσκει το κόστος ιδιαιτέρως υψηλό και αρνείται την προσφορά του γερμανού επιχειρηματία και ερασιτέχνη αρχαιολόγου. Η γνωριμία του δε με τον πρωθυπουργό της χώρας Ουίλιαμ Γκλάνστοουν δεν θα αποβεί χρήσιμη, καθώς και εκείνος θα θεωρήσει υπερβολικό το ποσό που ζητούσε ο ανασκαφέας.

Ο Σλήμαν όμως ήθελε πάση θυσία να εκθέσει τον θησαυρό του στο Λονδίνο και επανέρχεται με διάθεση να δανείσει τα ευρήματά του στο μουσείο, το οποίο όμως την εποχή εκείνη σπάνια φιλοξενούσε περιοδικές εκθέσεις, με αποτέλεσμα και πάλι να λάβει αρνητική απάντηση. Τότε εκείνος δοκιμάζει να χτυπήσει την πόρτα του μουσείου του Νοτίου Κένσινγκτον – σήμερα είναι γνωστό ως Βικτωρίας και Αλβέρτου – και ως εκ θαύματος η πόρτα ανοίγει. Η συλλογή του Σλήμαν φιλοξενείται για τρία χρόνια, από τον Δεκέμβριο του 1877 έως το 1880. Η επιτυχία ήταν τεράστια. Σύμφωνα με τους «Τάιμς» της εποχής 14.355 άτομα επισκέφθηκαν την έκθεση μέσα σε μία μόνο εβδομάδα, όταν την ίδια εβδομάδα πριν από έναν χρόνο οι επισκέπτες του μουσείου ήταν μόλις 8.886. Το 1880 σε επιστολή του προς ακαδημαϊκό στην Οξφόρδη ο Σλήμαν έγραφε ότι δεν απέκλειε το ενδεχόμενο να δωρίσει τον θησαυρό στο Βρετανικό Μουσείο, κάτι που απέκλεισε ωστόσο όταν του αρνήθηκαν ακόμη και την εκδοχή του να δανείσει τα ευρήματά του.

Το «λάθος» αυτό που συντελέστηκε πριν από σχεδόν ενάμιση αιώνα επιχειρεί να αποκαταστήσει τώρα το Βρετανικό Μουσείο και ετοιμάζει μια μεγαλειώδη έκθεση με τα ευρήματα του Σλήμαν από την Τροία. Περισσότερα από 300 αντικείμενα – 100 από το Βερολίνο όπου κατέληξε ο θησαυρός της Τροίας – μαζί με ακόμη 200 που προέρχονται από τις συλλογές του Βρετανικού Μουσείου, του Ασμόλιαν της Οξφόρδης και του Εθνικού Μουσείου της Δανίας στην Κοπεγχάγη, υπόσχονται να ανασυστήσουν τον πλούτο, την αίγλη αλλά την καθημερινότητα της πόλης που με δόλο κατέκτησαν και κατέστρεψαν οι Αχαιοί στην απέναντι πλευρά του Αιγαίου Πελάγους.

Ωστόσο το στοίχημα είναι εν μέρει χαμένο για το μουσείο, καθώς το σημαντικότερο ίσως τμήμα του θησαυρού, που θεωρείται εφάμιλλο σε φήμη με εκείνον του Τουταγχαμών, ο θησαυρός του Πριάμου, απουσιάζει. Πρόκειται για τον μεγαλύτερο από τους 18 που βρήκε ο Σλήμαν και περιλαμβάνει ανάμεσα σε πολύ σημαντικά αντικείμενα – διαδήματα, περιδέραια, ενώτια, πόρπες, ειδώλια αλλά και 8.700 ψήφους που πιθανόν συνέθεταν κάποιο κόσμημα – δεν βρίσκεται από το 1945 στο Βερολίνο κατόπιν δωρεάς του ανασκαφέα μαζί με τα υπόλοιπα ευρήματα, αλλά έπεσε θύμα της λεηλασίας του Κόκκινου Στρατού, και μεταφέρθηκε στη Μόσχα και το Μουσείο Πούσκιν.

Ο ΑΜΦΟΡΕΑΣ ΤΟΥ 530 π.Χ. Οι Βρετανοί δεν ανοίγουν ακόμη τα χαρτιά τους πλήρως σχετικά με το περιεχόμενο της έκθεσης, αλλά δεν αρνούνται ότι ανάμεσα στα κορυφαία κομμάτια θα είναι ο μελανόμορφος αμφορέας του 530 π.Χ. στον οποίο έχει αποτυπωθεί η τραγική στιγμή κατά την οποία ο Αχιλλέας ερωτεύεται την αμαζόνα Πενθεσίλεια την οποία σκοτώνει, όπως και το ρωμαϊκής εποχής (1ος αι. μ.Χ.) ασημένιο κύπελλο στο οποίο απεικονίζεται η στιγμή που ο βασιλιάς της Τροίας, Πρίαμος, φιλά τα χέρια του Αχιλλέα ικετεύοντάς τον να του δώσει τη σορό του νεκρού γιου του, Εκτορα, για να τον θάψει. Δεν θα λείψουν από την έκθεση βεβαίως και όπλα, γλυπτά και πολύτιμα αντικείμενα που έχουν βρεθεί στις ανασκαφές του Χισαρλίκ, αλλά και νεότερες εικαστικές δημιουργίες, όπως το γλυπτό του Φιλίπο Αλμπατσίνι που απεικονίζει τον Αχιλλέα πληγωμένο στη φτέρνα από το βέλος του Πάρη (1825), αλλά κι ένα μεγάλης κλίμακας φωτογραφικό έργο της 84χρονης φεμινίστριας καλλιτέχνιδος Ελενορ Αντίν με πρωταγωνίστρια την Ωραία Ελένη.

Δεν είναι όμως μόνο τα ίδια τα αντικείμενα – ορισμένα εκ των οποίων αριστουργήματα της αρχαίας ελληνικής τέχνης – που αναμένεται να προσελκύσουν τους επισκέπτες σε μια από τις πλέον αναμενόμενες εκθέσεις των τελευταίων χρόνων. Είναι ο θρύλος της Τροίας που εδώ και 3.000 χρόνια παραμένει ζωντανός, καθώς περιλαμβάνει όλα εκείνα τα στοιχεία που συγκινούν τους θνητούς ανά τους αιώνες: πρωταγωνίστρια την ωραιότερη γυναίκα του αρχαίου γνωστού κόσμου. Εναν απαγορευμένο έρωτα και μια απαγωγή. Εναν δεκαετή πόλεμο με δυνατούς αντιπάλους. Ισχυρά δίπολα ανάμεσα σε άνδρες με ηγετικές θέσεις, δύναμη, αλλά και ισχυρογνωμοσύνη. Θεϊκές παρεμβάσεις που προκαλούν ανατροπές. Και λύσεις που απαιτούν στρατηγική σκέψη, ευφυΐα και ακρίβεια στην εκτέλεσή τους.

«Ο τρωικός πόλεμος είναι μία από τις σπουδαιότερες ιστορίες που έχουν ειπωθεί και αφορά έναν πόλεμο που αποτέλεσε το αρχέτυπο για όλους τους πολέμους» εξηγεί τον λόγο που όσα συνέβησαν μέσα και έξω από τα τείχη του θρυλικού Ιλίου και αποτέλεσαν το υλικό του ομηρικού έπους ενέπνευσαν εν συνεχεία τους καλλιτέχνες της ρωμαϊκής εποχής, του Μεσαίωνα, αλλά και τους σύγχρονους, συγγραφείς όπως τον Σαίξπηρ κι ακόμη και τους δημιουργούς του Χόλιγουντ, η επικεφαλής επιμελήτρια της έκθεσης Αλεξάντρα Βίλινγκ.  «Πρόκειται για μια ιστορία που τα έχει όλα: έρωτα και απώλεια, κουράγιο και πάθος, βία και εκδίκηση, θρίαμβο και τραγωδία».

INFO{CR}H έκθεση «Τροία: μύθος και πραγματικότητα» στο Βρετανικό Μουσείο από τις 21 Νοεμβρίου έως τις 8 Μαρτίου 2020