Καλαισθησία και ζωντανές παραδόσεις

Η Σίφνος, μια από τις ωραιότερες ψηφίδες στο παζλ που ονομάζεται νησιωτικό σύμπλεγμα Δυτικών Κυκλάδων, βρίσκεται στο κέντρο του νοητού τριγώνου που σχηματίζουν η Σέριφος, η Αντίπαρος και η Κίμωλος.

Λόφοι, μικρές κοιλάδες και αναρίθμητες αναβαθμίδες (πεζούλες) με ελαιόδεντρα, στην όμορφη ενδοχώρα, γραφικοί όρμοι και λιγοστές αμμουδερές παραλίες, στην ακτογραμμή, συνθέτουν το φιλόξενο φυσικό περιβάλλον, που εναρμονίζεται σε ένα ταιριαστό σύνολο με το υψηλής αισθητικής αξίας δομημένο περιβάλλον της Σίφνου.

Κυρίαρχο τοπογραφικό στοιχείο του νησιού είναι ο Προφήτης Ηλίας, η ψηλότερη κορυφή του (691 μ.), με την ομώνυμη μονή και την πανοραμική θέα. Το βασικό οικιστικό σύμπλεγμα του νησιού (Απολλωνία, η πρωτεύουσα, Άνω Πετάλι, Αρτεμώνας, Καταβατή, Εξάμπελα) βρίσκεται περίπου στο κέντρο του, με τον ιστορικό οικισμό του Κάστρου προς ανατολάς και τις Καμάρες, το λιμάνι, προς δυσμάς. Οι παραδοσιακοί οικισμοί της Σίφνου διατηρούν σχεδόν ανέπαφη την παραδοσιακή κυκλαδίτικη αρχιτεκτονική, με κύρια χαρακτηριστικά τους κυβιστικούς όγκους και τις ασβεστωμένες επιφάνειες.

Στις νοτιοανατολικές ακτές του νησιού βρίσκονται ο φημισμένος Πλατύς Γιαλός με την εκτεταμένη αμμουδερή παραλία και τη σύγχρονη τουριστική υποδομή, η Χρυσοπηγή, από τις γοητευτικότερες γωνιές των Κυκλάδων, και ο οικισμός του Φάρου, ενώ στο νοτιοδυτικό τμήμα του, στις ακτές ενός κλειστού όρμου, απλώνεται το Βαθύ, οικισμός με ιδιαίτερο χρώμα. Τέλος, στο βόρειο άκρο της Σίφνου, στο μυχό απάνεμου όρμου, είναι χτισμένη η Χερρόνησος, ψαροχώρι με παράδοση στην κεραμική.

Οι επισκέπτες της Σίφνου εντυπωσιάζονται από την ακρόπολη του Αγίου Ανδρέα, στην κορυφή του ομώνυμου λόφου, τους αρχαίους πύργους-φρυκτωρίες, διεσπαρμένους τόσο σε καλλιεργήσιμες εκτάσεις όσο και σε θέσεις στρατηγικής σημασίας, τον μεσαιωνικό οικισμό του Κάστρου, τα εξαίρετα θρησκευτικά μνημεία. Το πυκνό δίκτυο των μονοπατιών δίνει τη δυνατότητα στους λάτρεις του περιπατητικού τουρισμού να γνωρίσουν απομακρυσμένα ξωκλήσια και να απολαύσουν το ωραίο φυσικό ανάγλυφο του νησιού.

Η ΑΓΓΕΙΟΠΛΑΣΤΙΚΗ. Ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο στην οικονομική και κοινωνική ζωή της Σίφνου έχει διαδραματίσει η αγγειοπλαστική. Τα πλούσια κοιτάσματα αργίλου κατέστησαν δυνατή την άνθηση της κεραμικής τέχνης στη Σίφνο από τον 18ο αιώνα έως τις αρχές του 20ού αιώνα. Τα κεραμικά της Σίφνου μεταφέρονταν από τα εργαστήρια αγγειοπλαστικής του νησιού, τα τσικαλαριά, όχι μόνο σε κοντινούς εμπορικούς προορισμούς αλλά και σε διάφορες περιοχές της Ανατολικής Μεσογείου. Το κυριότερο εξαγώγιμο προϊόν της σιφνέικης αγγειοπλαστικής ήταν το τσικάλι, ξακουστό πυρίμαχο μαγειρικό σκεύος. Στα σύγχρονα εργαστήρια αγγειοπλαστικής της Σίφνου παράγονται αξιόλογα χρηστικά (για μαγείρεμα και αποθήκευση προϊόντων) και διακοσμητικά αντικείμενα.

Η ΤΟΠΙΚΗ ΚΟΥΖΙΝΑ. Αναφορικά με τη μαγειρική παράδοση της Σίφνου, αρκεί να σημειώσουμε ότι αυτή είναι και σήμερα παρούσα στον καθημερινό βίο των κατοίκων του νησιού, σε κάθε εκδήλωση της σιφνέικης ζωής (γιορτές, πανηγύρια, γάμοι). Η Σίφνος, τόπος καταγωγής του διάσημου δασκάλου της μαγειρικής και της ζαχαροπλαστικής Nικολάου Tσελεμεντέ, φημίζεται ως τόπος με μακρά παράδοση στις εκλεπτυσμένες γεύσεις και τις γαστρονομικές απολαύσεις.

ΤΑ ΠΑΝΗΓΥΡΙΑ. Μια ξεχωριστή θέση στην καρδιά των Σιφνίων έχουν τα πανηγύρια, που εκφράζουν το έντονο θρησκευτικό συναίσθημα των κατοίκων του νησιού και, ταυτόχρονα, αποτελούν ισχυρό συνεκτικό στοιχείο της τοπικής κοινωνίας, συνδετικό κρίκο ανάμεσα στο χθες και το σήμερα της Σίφνου.

Οι πιστοί που συμμετέχουν στα παραδοσιακά πανηγύρια του νησιού παρακολουθούν τον Εσπερινό, την παραμονή του εορτασμού, τρώνε όλοι μαζί ρεβιθάδα και αρνάκι κοκκινιστό ή μπακαλιάρο (σε περίοδο νηστείας), πίνουν κρασί, τραγουδούν, χορεύουν και διασκεδάζουν έως το πρωί.

Τα έξοδα για τη διοργάνωση των πανηγυριών επωμίζονται οι λεγόμενοι πανηγυράδες, που κρατούν στο σπίτι τους τις εικόνες των αγίων όλον το χρόνο. Το σημαντικότερο πανηγύρι της Σίφνου είναι αυτό της Χρυσοπηγής, την παραμονή της Αναλήψεως.

Η ΧΡΥΣΟΠΗΓΗ. Το βραχώδες ακρωτήρι που στολίζει η μονή της Παναγίας της Χρυσοπηγής στην ανατολική ακτογραμμή της Σίφνου, ανάμεσα στον Φάρο και τον Πλατύ Γιαλό, αποτελούσε μέχρι τη δεκαετία του 1970 έναν απόμακρο προορισμό, προσπελάσιμο μόνο με τα πόδια ή με μουλάρια, όπως αναφέρουν όσοι γνωρίζουν καλά την πρόσφατη ιστορία του νησιού.

Εδώ και δεκαετίες η εκκλησία της Ζωοδόχου Πηγής (η ονομασία Χρυσοπηγή αποδίδεται, σύμφωνα με μια εκδοχή, στον κρητικό ιερομόναχο Παρθένιο Χαιρέτη, που μόνασε στη Σίφνο), η προστάτιδα της Σίφνου, αποτελεί έναν από τους πλέον αγαπημένους προορισμούς για τους έλληνες και ξένους παραθεριστές.

Τη μικρή χερσόνησο της Χρυσοπηγής ενώνει με την ακτογραμμή της Σίφνου ένα γεφυράκι. Σύμφωνα με την τοπική παράδοση, το ακρωτήρι χωρίστηκε από την αντικρινή ακτή ύστερα από ένα θαύμα της Παναγίας.

Η γιορτή της εκκλησίας, αντί για την Παρασκευή του Πάσχα (Ζωοδόχος Πηγή γαρ), γίνεται της Αναλήψεως, σαράντα ημέρες μετά το Πάσχα.

Η Παναγιά η Χρυσοπηγή οικοδομήθηκε κατά πάσαν πιθανότητα γύρω στα μέσα του 17ου αιώνα, πάνω στα ερείπια παλαιότερου ναού, ενώ τα γύρω κελιά προστέθηκαν περί τα μέσα του 18ου αιώνα.

Η θέα στο ακρωτήρι της Χρυσοπηγής είναι πάντα υπέροχη, προπάντων όμως όταν ανατέλλει ο ήλιος, αλλά και όταν το αυγουστιάτικο φεγγάρι λούζει με τα μαγευτικά χρώματά του θάλασσα, γη και ουρανό.

ΟΙ ΕΠΤΑ ΜΑΡΤΥΡΕΣ. Ένα και μόνον από τα αμέτρητα θρησκευτικά μνημεία της Σίφνου είναι αφιερωμένο στους Αγίους Επτά Παίδες της Εφέσου: το εκκλησάκι των Επτά Μαρτύρων (Εφταμάρτυρος), χτισμένο στην κορυφή ενός βράχου που μοιάζει να αναδύεται από τους αφρούς της θάλασσας, βρίσκεται στο ανατολικό άκρο του οικισμού του Κάστρου.

ΜΗΝ ΠΑΡΑΛΕΙΨΕΤΕ

· Να επισκεφθείτε τον μεσαιωνικό οικισμό του Κάστρου, την παλαιά πρωτεύουσα του νησιού, όπου έχουν εντοπιστεί τα ερείπια της ακρόπολης της αρχαίας Σίφνου.
· Να γνωρίσετε τη σιφνέικη αρχιτεκτονική παράδοση παρατηρώντας τα κατάλευκα κυβόσχημα οικήματα, τα πλακόστρωτα δρομάκια, τα ασβεστωμένα σκαλιά και πεζούλια, τις εκκλησίες με τους γαλάζιους τρούλους και τα περίτεχνα καμπαναριά, τις αμέτρητες ξερολιθιές, τους φλάρους (ιδιόμορφες πήλινες καμινάδες) και τους περιστερώνες του νησιού.
· Να βιώσετε τη μοναδική εμπειρία που προσφέρει η μέθεξη στο πανηγύρι του Προφήτη Ηλία του Αψηλού, στις 19 Ιουλίου.
· Να γευτείτε ρεβιθάδα (ρεβίθια με μπαχαρικά και λεμόνι), ρεβιθοκεφτέδες, μαστέλο (αρνί ή κατσίκι με κόκκινο κρασί και άνηθο, μαγειρεμένο στο ομώνυμο πήλινο σκεύος και ψημένο σε ξυλόφουρνο), καππαροσαλάτα, ξινομυζήθρα, μανούρα (σκληρό πικάντικο τυρί), μελόπιτα (γλυκό που παρασκευάζεται από ανθότυρο ή μυζήθρα και θυμαρίσιο μέλι), παστέλι, αμυγδαλωτά κατσαρόλας και φούρνου, γλυκά κουταλιού.