Ο συνειδητός εκτροχιασμός

Για τον Βαλ

Οταν, τον Ιανουάριο του 2015, ο ΣΥΡΙΖΑ κέρδισε τις εκλογές και ήρθε στην εξουσία – αυτά τα δύο διακρίνονται από την αρχή: οι εκλογές είναι δημοκρατική διαδικασία, η εξουσία, για το συγκεκριμένο κόμμα, απολυταρχική πρακτική – η ηγετική ομάδα, οι καταβολές και οι προγραμματικές υποσχέσεις έρχονταν σε ευθεία αντίθεση με την κατάσταση της χώρας. Νεο-μαρξιστική «θεωρία», λενινιστική αντίληψη του κράτους, «ριζοσπαστική» φυσιογνωμία και πλήρης απουσία προετοιμασίας, από τη μία πλευρά. Υπαγωγή σε Μνημόνιο, αλλά με προοπτικές εξόδου, δυσανεξία της πραγματικής οικονομίας, αλλά με τα πρώτα σκιρτήματα κινητικότητας, κοινωνική και ψυχολογική κόπωση, αλλά κοντύτερα στις περιπτώσεις της Πορτογαλίας και της Ιρλανδίας παρά της Βενεζουέλας, από την άλλη. Η νέα κυβέρνηση είχε μια καθαρή και, αν ήθελε, εύκολη επιλογή: προσαρμογή στην πραγματικότητα και αξιοποίηση μιας γρήγορης εξόδου από τα Μνημόνια για την ανάδειξη του «αριστερού» της προσώπου, ή «αριστερή κυριαρχία» μέσω φραστικής ριζοσπαστικότητας και συγκρουσιακής διαχείρισης. Ο Πρωθυπουργός όχι μόνο επέλεξε το δεύτερο, αλλά είχε σκεφτεί, πριν ακόμα έρθει στην εξουσία, τον τρόπο που θα το υλοποιούσε.

Το χαρακτηριστικό της αντιμετώπισης της οικονομικής και κοινωνικής κρίσης που παρέλαβε, χωρίς να έχει δημιουργήσει, ο ΣΥΡΙΖΑ, δεν ήταν τόσο η προχειρότητα όσο ο κυνισμός. Ο Πρωθυπουργός, εν μέρει λόγω δικαιολογημένης προσωπικής ανασφάλειας και άλλο τόσο λόγω συνειδητής, αν και κακοχωνεμένης, αλτουσεριανής «λογικής», έθεσε σε λειτουργία τρία παράλληλα συστήματα διαχείρισης της οικονομίας και των σχέσεων με τους «θεσμούς», που τότε λέγονταν ακόμα τρόικα. Το πρώτο, πιο εμφανές στην αρχή και φαινομενικά κυρίαρχο, ενσαρκωνόταν, κυριολεκτικά, από τον πρώτο υπουργό Οικονομικών Ιωάννη (για να μην μπορεί να το γράψει με ένα νι) Βαρουφάκη, έναν παθιασμένο οπαδό της θεωρίας των παιγνίων, που είχε πείσει τον Πρωθυπουργό ότι η Ελλάδα μπορούσε να κερδίσει μια υπέρ της αλλαγή των ασφυκτικών όρων του παιχνιδιού εκφοβίζοντας την Ευρωπαϊκή Ενωση για μια πιθανή έξοδό της από την ευρωζώνη: το περίφημο στρατήγημα «σε εκβιάζω ότι θα αυτοκτονήσω». Κι ο Βαρουφάκης πράγματι υλοποίησε μια αυτοκτονική πολιτική, με το γνωστό στυιλ και τα γνωστά αποτελέσματα.

Το δεύτερο, πιο υπόγειο αλλά διόλου κρυφό, σύστημα είχε ως εκφραστές τα στελέχη της, τότε εντός κυβέρνησης, «αριστερής» (σε αντίστιξη με την απλώς αριστερίστικη) τάσης περί τον Παναγιώτη Λαφαζάνη, καθώς και ανθρώπους της προσωπικής εμπιστοσύνης του Πρωθυπουργού, με επίκεντρο τον Νίκο Παππά. Και πράγματι όλοι αυτοί ξεχύθηκαν στα πέρατα της οικουμένης και «διαπραγματεύτηκαν» ειδικές συμφωνίες με τη Ρωσία, την Κίνα, τη Βενεζουέλα και άλλες δημοκρατικές δυνάμεις, έτσι ώστε η χώρα να έχει πόρους αν μας έδιωχναν από την Ευρωπαϊκή Ενωση (η Ευρωπαϊκή Ενωση φυσικά το έμαθε και έγινε ακόμα πιο σκληρή έναντι της Ελλάδας). Το τρίτο κύκλωμα, σχεδόν αόρατο στην αρχή, αλλά που, ευτυχώς για τη χώρα, κέρδισε τελικά το παιχνίδι στη δραματική σύσκεψη αμέσως μετά τη συνειδητοποίηση ότι η κυβέρνηση είχε θριαμβεύσει στο δημοψήφισμα που ήθελε να χάσει, λειτουργούσε γύρω από τους «σοφούς γέροντες» Δραγασάκη – Φλαμπουράρη. Οταν η καταστροφή εμφανίστηκε προ των πυλών, αυτή η ομάδα πέρασε τη γραμμή της αναδίπλωσης, για να σωθεί η κυβέρνηση, επειδή δεν σωζόταν αλλιώς.

Τρία κυκλώματα αλλά ένας εντολέας: ο Πρωθυπουργός. Πολλή «επικοινωνία» αλλά μία γραμμή: όλα για την εξουσία.

Η απολύτως συνειδητή λειτουργία τριών τρένων, που έτρεχαν επί εννέα μήνες την ελληνική οικονομία σε ασύμπτωτες ράγες, ενείχε όχι απλώς κίνδυνο, αλλά αυξημένη πιθανότητα εκτροχιασμού. Και ο εκτροχιασμός, παρά την οριακή παραμονή στην ευρωζώνη, ήρθε και κράτησε για ολόκληρη την κυβερνητική θητεία: εξαναγκασμός σε ένα ακόμα, και μάλιστα αυστηρότερο, Μνημόνιο αντί για την προ των πυλών οριστική έξοδο, αναστροφή της ασθενικής ανάπτυξης, στην αρχή καταδικασμένη σύγκρουση και γρήγορα ατιμωτική υποταγή στον ξένο παράγοντα, κλείσιμο των τραπεζών, ανάγκη για περαιτέρω περικοπές, βαθύτερη βύθιση της πραγματικής οικονομίας, αποσύνδεση από κοσμογονικές χρηματοδοτικές διευκολύνσεις (ποσοτική χαλάρωση Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, ενιαία αγορά κεφαλαίων σε ευρωπαϊκό επίπεδο, εύκολη πρόσβαση σε ρευστότητα παγκοσμίως), απαξίωση της προσπάθειας ενός ολόκληρου λαού, μεγέθυνση του ελλείμματος αξιοπιστίας της Ελλάδας έναντι των δανειστών και των αγορών και, στο εσωτερικό της κυβέρνησης, μάχη φατριών αντί για συλλογικό αγώνα, λόγος αντίθετος από τις πράξεις, μακιαβελισμός αντί πολιτικής. Με μόνο «κέρδος» το άδειο πουκάμισο μιας δήθεν «αντίστασης», που οδήγησε σε συνεχείς αυτοτραυματισμούς και καμία βελτίωση.

Το εμβληματικό, συνεπώς, πρόσωπο της σύγκρουσης του ΣΥΡΙΖΑ με τη «μνημονιακή κατάσταση», δηλαδή με την πραγματικότητα, δεν είναι ο αλαζών μα συνεπής Βαρουφάκης, αλλά ο μαρξιστής στα λόγια, «μνημονιακός» στα έργα, «υπεράνω» διαχείρισης Τσακαλώτος. Η εμβληματική στιγμή της συριζαϊκής διαχείρισης δεν είναι τόσο η κωλοτούμπα μετά το δημοψήφισμα, όσο η εκ νέου, μετά τις εκλογές του Σεπτεμβρίου, σύμπραξη με τους ΑΝΕΛ του κυρίου Καμμένου. Και η εμβληματικότερη ανάδειξη αναλγησίας δεν είναι ο διαφορετικός υπολογισμός, ή έστω δικαιολόγηση, της οικονομικής ζημίας που υπέστη η χώρα, αλλά η άρνηση ότι υπήρξε τέτοια ζημία.

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι συνταγματολόγος