Και διηγώντας τα…

Ο Νίκος Καζαντζάκης, ένας πνευματικός ακρογωνιαίος λίθος του ελληνικού πνευματικού οικοδομήματος, κοιτώντας πίσω την αρχαία, τη βυζαντινή και τη νεοελληνική Ιστορία διαπίστωνε: «Κεφάλι που εξέχει στον ορίζοντα, κόψτε το»!

Ο μεγάλος λογοτέχνης και στοχαστής είχε εκλάβει στην τραγική του διάσταση το ελληνικό (κι όχι μόνο) σκηνικό δράμα της Ιστορίας.

Πράγματι αν κανένας διεξέλθει τα μεγάλα επικά έργα, τα ιστορικά κείμενα, τα ντοκουμέντα από την εποχή της προϊστορίας με την καταγραφή του Ομήρου έως την πρόσφατη ιστορική περίοδο, μπορεί να γράψει ένα τραγικό δοκίμιο με πρωταγωνιστές – θύματα πολιτικά, πνευματικά και στρατιωτικά πρόσωπα που αφού ανέβηκαν συχνά ως λαοπρόβλητα τα σκαλοπάτια της εξουσίας, βρέθηκαν στον πάτο συχνότατα ανέφελα, χλευαζόμενα και διαπομπευόμενα.

Το σημαντικότερο έπος της παγκόσμιας λογοτεχνίας, η «Ιλιάδα», έχει ως μοναδικό κεντρικό θέμα την μήνιν του Αχιλλέως. Ενώ ο Τρωικός Πόλεμος διήρκεσε δέκα χρόνια, η «Ιλιάδα» ως επικό υλικό για την τραγωδία διαρκεί 53 ημέρες και έχει ως κυρίαρχα πρόσωπα τις εριστικές ηγετικές μορφές που πολώνονται γύρω από την απόσυρση του Αχιλλέα από τις μάχες λόγω της προσβολής που υπέστη από τον Αγαμέμνονα, όχι για ιδέες, όχι για διαφορές σχετικά με τη στρατηγική της πολιορκίας, αλλά για μια γυναίκα! Στα μικρά έπη που συνόδευαν την «Ιλιάδα» και δεν σώθηκαν μαθαίνουμε για τον αντιηρωικό θάνατο του Αχιλλέα που βρέθηκε προδομένος κυριολεκτικά από την τύχη και την αβελτηρία των θεών, αφού είχε μείνει θνητός μόνο λίγα εκατοστά από τη φτέρνα του που δέχτηκε το βέλος του Πάριδος.

Εκτοτε στην κοινή συνείδηση των αιώνων έχει πλέον γίνει κανόνας πως ό,τι υψώνεται, διακρίνεται, πέφτει, ταπεινώνεται, συχνά εξευτελίζεται είτε από τη δική του αλαζονεία είτε από τον φθόνο των αντιπάλων είτε διότι ο νόμος της Ιστορίας λειτουργεί ως ζυγός που κάθε φορά που διαταράσσεται η ισορροπία την αποκαθιστά ανελέητα.

Αλλά ας πάμε στην Ιστορία και στον τρόπο που οι νόμοι της (;) λειτουργούν όταν παρακολουθούν την πορεία κυρίως χαρισματικών προσώπων. Ο νικητής της Σαλαμίνας Θεμιστοκλής, από παιδί και έφηβος προκαλούσε την πόλη του για τη χαρισματική του αλαζονεία παρά τις αντιρρήσεις των συστρατηγών του για τα σχέδιά του προς αντιμετώπιση του περσικού ναυτικού με επικίνδυνα και εκτεθειμένα να θεωρηθούν προδοτικά σχέδια (ήρθε σε μυστική επικοινωνία με τον Ξέρξη!), νίκησε, αλλά έκτοτε η πορεία του βίου του πήρε τον κατήφορο, εξαπάτησε τους Σπαρτιάτες, αυτοεξορίστηκε, περιπλανήθηκε κρυπτόμενος μέσα σε εχθρική Ελλάδα, κατέφυγε στην Περσία, φιλοξενήθηκε από τον πέρση βασιλέα, ζούσε από τους φόρους των υποταγμένων Ελλήνων της ασιατικής Μαγνησίας και εν τέλει πήρε το κώνειο πιεζόμενος να ηγηθεί εκστρατείας εναντίον της Ελλάδος.

Ο «δίκαιος» Αριστείδης εξορίστηκε ακριβώς διότι είχε προσβάλει τον μέσο αθηναίο πολίτη επειδή παρά τον κανόνα επέμενε να είναι ή να θεωρείται δίκαιος!

Ο Αλκιβιάδης, τολμηρός, αντιφορμαλιστής και ηθικά «έκδοτος στες ηδονές», βανδάλισε ιερά τεμένη, απέδρασε, συνεμάχησε με τους Σπαρτιάτες εν μέσω του Πολέμου, γύρισε στην Αθήνα θριαμβευτής και πέθανε κατά τον Θουκυδίδη «ως εραστής και ερωμένος Ελλάδος απάσης».

Ο ίδιος ο Θουκυδίδης όντας στρατηγός της Αθήνας απέτυχε να καταλάβει πόλη και τον πρόφτασε ο Σπαρτιάτης Βρασίδας και ως εκ τούτου δικάστηκε σε ποινή θανάτου, αυτοεξορίστηκε στα κτήματά του (ορυχεία χρυσού!) όπου έγραψε την ιστορία του «κτήμα εσαεί» της ανθρωπότητας. Ο Νικίας ο στρατηγός, άκρως συντηρητικός, που στη Βουλή επιχειρηματολόγησε εναντίον της εκστρατείας στη Σικελία, υποχρεώθηκε από τους θεσμούς και την ιεραρχία του στρατού να ηγηθεί της εκστρατείας και να αφήσει τα κόκαλά του στη νήσο που εναντίον της αγωνίστηκε ως ασύμφορου προορισμού!

Ο Περικλής, που δέχτηκε δεινή κριτική για τη διαμάχη που άνοιξε με τα Μέγαρα με αποτέλεσμα την έναρξη του Πελοποννησιακού Πολέμου, αντιμετώπισε ναυτικό αποκλεισμό (με αποτέλεσμα λιμό και λοιμό), ακριβώς ανάλογο αποκλεισμό που είχε επιβάλει στα Μέγαρα. Από τον θανατηφόρο λοιμό πέθαναν οι γιοι του και σε λίγο χρόνο, αφού είχε προσβληθεί, κι αυτός! Δεν χρειάζεται να ανατρέξουμε στην εικόνα του ηττημένου Ναπολέοντα που ρακένδυτος γυρίζει από τη Μόσχα ούτε το τέλος του στη νήσο Αγία Ελένη.

Ας πάμε στα δικά μας πάντα. Στα ματωμένα παλάτια της Κωνσταντινούπολης, όπου ο ένας επίδοξος αυτοκράτορας δολοφονούσε, τύφλωνε ή εξόριζε τον άλλο.

Οπως ακριβώς ο Σαίξπηρ καταγράφει τα αιματωμένα δώματα των αγγλικών, των σκωτσέζικων ανακτόρων με τους Μάκβεθ, Λιρ, Ερρίκους, Ριχάρδους, έτσι και στην Πόλιν θανατώνεται ο Ζήνων, ο Φωκάς, ο Τσιμισκής, τυφλώνοντας επίδοξους σφετεριστές, ακόμη και μωρά στην κούνια τους.

Ευτυχώς το θέατρό μας με πρότυπα τα σαιξπηρικά ιστορικά δράματα ήδη από τον 19ο αιώνα μάς έδωσε δράματα για Ισαύρους, Βουλγαροκτόνους. Και ο σημαντικός Τερζάκης ιστορικά αλλά ψυχολογικά δράματα με αριστούργημα τη «Θεοφανώ» του και ήρωες Φωκά και Τσιμισκή, στρατηγούς ιδιοφυείς που βρήκαν τον θάνατο αντί στα πεδία των μαχών, στις κρεβατοκάμαρες του Βοσπόρου!

Ο Σπύρος Ευαγγελάτος, νέος ακόμη στο θέατρο, έγραψε και παίχτηκε στο Κρατικό Θεσσαλονίκης το ιστορικό του δράμα «Γαλάτης», ένας σημαντικός εταίρος στη Φιλική Εταιρεία που εκτελέστηκε ύστερα από συκοφαντίες συναγωνιστών του για «προδοσία».

Ο Καραϊσκάκης χτυπήθηκε πισώπλατα πριν από τη μάχη στο Φάληρο μάλλον από φίλια πυρά. Ο Κολοκοτρώνης φυλακίστηκε αφού δικάστηκε για… προδοσία. Ο Γκούρας δολοφόνησε πάνω στην Ακρόπολη τον Ανδρούτσο και τον πέταξε στα βράχια.

Και ήρθε η σειρά του Καποδίστρια να δολοφονηθεί την ώρα που είχε πλέον σχεδιάσει την έξοδο της Ελλάδος προς την ευρωπαϊκή της προοπτική. Ο στρατηγός Μακρυγιάννης φυλακίστηκε και ο αγωνιστής και συγγραφέας και μετά την απελευθέρωση βουλευτής Χουρμούζης υπέστη δολοφονικές επιθέσεις ώστε για να… σωθεί κατέφυγε στην Τουρκία, την οποία πολέμησε, για να πεθάνει ήρεμα στη νήσο Πρίγκιπο!

Ο πρωθυπουργός της χώρας Δηλιγιάννης, ανεξάρτητα από τη γνώμη που έχει για το έργο του η Ιστορία, δολοφονήθηκε βγαίνοντας από τη Βουλή από έναν χαρτοπαίχτη που διαμαρτυρόταν για τα μέτρα εναντίον της χαρτοπαιξίας!

Ο πολιτικός του αντίπαλος Χαρίλαος Τρικούπης, μια από τις φωτεινότερες μορφές της Δημοκρατίας μας που του οφείλουμε την τιμή των δημοκρατικών θεσμών και της συνταγματικής νομιμότητας, δεν τιμήθηκε ούτε με την ψήφο των συμπολιτών του στο Μεσολόγγι, όταν ο πατέρας του Σπυρίδων απομνημόνευσε τον Αγώνα κατά των Oθωμανών με θουκυδίδεια εντιμότητα.

Ο Ελευθέριος Βενιζέλος, που εκλήθη να σώσει τον τόπο από τον Κρήτη και τον ανόρθωσε οδηγώντας το έθνος στην συνταγματική νομιμότητα και τους Βαλκανικούς Αγώνες, έγινε στόχος δολοφονικών επιθέσεων και υποχρεώθηκε εκ των πραγμάτων να διχάσει τη χώρα για να οδηγηθεί στην εξορία και να επιστρέψει ως λείψανο δόξας.

Εισήλθαμε στον Εμφύλιο με τη δολοφονία ενός υπουργού και κλείσαμε τον αδελφοκτόνο πόλεμο με την εκτέλεση ενός επαναστάτη.

Την εκτέλεση ενός βουλευτή την ακολούθησε η χούντα και το Πολυτεχνείο έκλεισε τον κύκλο του αίματος.

Πότε θα θυμηθούμε σε περιόδους που «θολώνει ο νους μας», όπως συμβουλεύει ο Ελύτης, τον Διονύσιο Σολωμό και τον Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη.