Μέγας στυλίστας {LF}της αφήγησης

«Ελα, μ’ όλα τα χρώματα της δύσης του Ουέστ, / με τα μεταλλικά εξάσφαιρα των Τζαίημς, / έλα, με τον απελπισμένο πυρετό του ντεσπεράντο, // για μια στιγμή χοντρή σταλαγματιά, / όπου βαραίνει η μοναξιά, στων Μπαρμπαρέσσω τις αυλές, / κι ύστερα φύγε / αλλά, βάγια κον Ντίος. / Μένα με πήρε η νύχτα, το τρανό γκόβερνο, και γαλήνεψα. […]»

Το παραπάνω απόσπασμα είναι από το ποίημα «Επίκληση στον Τζιμ Ανταμς» του ποιητή Ηλία Λάγιου (1958 – 2005), από τη συλλογή «Το βιβλίο της Μαριάννας» (Ικαρος, 1993). Μια θλιμμένη ελεγεία για έναν από τους ηρωικούς χαρακτήρες της φαντασίας ενός από τους μαστόρους των ελληνικών λαϊκών αφηγημάτων συνεχείας που πολλοί βιάστηκαν να τα κατατάξουν στην παραλογοτεχνία – τον θρυλικό μικρό σερίφη του Τέξας Τζιμ Ανταμς, τον θρυλικό Δημήτρη Αδαμόπουλου από τη Σπάρτη, ο οποίος, στα είκοσί του, κατά τις νουθεσίες του επίσης σερίφη πατέρα του Τζορτζ Ανταμς που έπεσε θύμα κακοποιών, επιβάλλει τον νόμο στο Ωστιν και, στη συνέχεια, σε ολόκληρο το Τέξας και σε ολόκληρη την Αγρια Δύση.

Ο Τζιμ Ανταμς είναι ο φανταστικός ήρωας ενός άγνωστου συγγραφέα που υπέγραφε ως Κώστας Φωτεινός. Δεν ήταν μόνος. Είχε μαζί του, σύντροφο και φίλη (και μάλλον κρυφή ερωμένη), την ωραία Ντιάνα. Τον ακολουθούσαν ακόμα δύο παιδιά. Ο μικρός Ινδιανάκος Τσιπιρίπο και, ακολουθώντας τους μυθιστορηματικούς κανόνες που δίδαξε ο Θερβάντες, ο ολίγον βραδύνους και γι’ αυτό κωμικός Πεπίτο Γκονζάλες από το Μεξικό με τον γαϊδαράκο του, τον Πελεγκρίνο. Αυτά τα τέσσερα παιδιά δεν άφησαν παράνομο στην Αγρια Δύση, ενώ συχνά πολέμησαν τους Ινδιάνους – τους περισσότερους από τους οποίους τους συμπαθούσαν, επειδή ήταν διωγμένοι από τη γη τους. Παρά την ηλικία τους, μάλιστα, διέθεταν οξύτατη αίσθηση της δικαιοσύνης, γι’ αυτό πάντα λειτουργούσαν ως ηθικά παραδείγματα, όχι μόνο στον τρόπο με τον οποίο ασκούσαν τα καθήκοντά τους αλλά και στις αποφάσεις που ελάμβαναν για τις τύχες άλλων.

Οι ιστορίες της τετράδας αυτής άρχισαν να δημοσιεύονται σε συνέχειες στις 13 Νοεμβρίου 1962, στο περιοδικό «Μικρός Σερίφης». Ο αφηγητής τους, που υπέγραφε ως Κώστας Φωτεινός, ήταν ο Πότης Στρατίκης. Τη συνταγή συμπλήρωνε ο εικονογράφος, ο Θέμος Ανδρεόπουλος – που είχε νωπή την επιτυχία από το περιοδικό «Ταμ ταμ», το πρώτο αμιγώς ελληνικής παραγωγής περιοδικό κόμικς.

Ο Πότης Στρατίκης ήταν ένας από τους σπουδαίους γραφιάδες του λαϊκού Τύπου τη μεταπολεμική περίοδο – όπως ο Στέλιος Ανεμοδουράς, ο Νίκος Ρούτσος, ο Γιάννης Μαρής, ο Απόστολος Μαγγανάρης, ο Δημήτρης Χανός, ο Τζίμμυ Κορίνης, ο Γιώργος Μαρμαρίδης και πολλοί άλλοι. Ηταν γεννημένος στο Κοπανάκι Μεσσηνίας, έκανε γυμνάσιο στην Κυπαρισσία και, μετά τον πόλεμο, πέρασε στην Πάντειο, την οποία αναγκάστηκε να διακόψει επειδή ήταν περισσότερο επείγων ο βιοπορισμός. Αρχισε να δουλεύει στον Τύπο, κυρίως στα λαϊκά περιοδικά. Ως γραφιάς, ή ως μεταφραστής – που πάλι ήταν γραφιάς, επειδή κατά τη συνήθεια της εποχής τα μεταφραζόμενα κείμενα μεταποιούνταν, για να ενταχθούν στην εποχή και για να είναι τα περιβάλλοντά τους αναγνωρίσιμα από το ελληνικό κοινό – πέρασε από σχεδόν όλα τα έντυπα της εποχής: «Χτυποκάρδι», «Τραστ του γέλιου», «Μάσκα», «Ρομάντσο», «Πρώτο», «Θεατής», «Γυναίκα», «Φαντασία», «Ελληνίδα», «Πάνθεον», «Βεντέττα». Ιδιαίτερο ρόλο στη σύλληψη και στη συγγραφή του «Μικρού Σερίφη» πρέπει να έπαιξε η μαθητεία του στον «Μικρό Ηρωα», αφού το δικό του περιοδικό γραφόταν και κυκλοφορούσε κατά μίμηση της μεγάλης επιτυχίας του Στέλιου Ανεμοδουρά (ο οποίος επίσης υπέγραφε με το ψευδώνυμο Θάνος Αστρίτης).

Η επιτυχία του «Μικρού Σερίφη» ήταν μεγάλη. Ηταν ένα καλογραμμένο γουέστερν, με σασπένς, ολοκληρωμένους χαρακτήρες, δράση και ωραία εικονογράφηση. Η ελληνική καταγωγή του κεντρικού ήρωα, του Τζιμ Ανταμς, έκανε ευκολότερες τις ταυτίσεις. Και η διεκδίκηση της δικαιοσύνης από τους ήρωες, μαζί με την αλληλεγγύη και τη φιλία, περιέβαλλε τους ήρωες με μια ρομαντική ευγένεια.

Ετσι, την επόμενη χρονιά, κυκλοφόρησε ένα ακόμα περιοδικό με περισσότερες περιπέτειες της θρυλικής τετράδας, ο «Μικρός Κάου-Μπόυ». Τα δύο περιοδικά συνέχιζαν να κυκλοφορούν αδιατάραχτα ώς το 1971, με τον Πότη Στρατίκη να γράφει τις ιστορίες και των δύο. Ομως στο τεύχος 295 οι δύο συνεταίροι χώρισαν – με αποτέλεσμα ο «Μικρός Καουμπόυ», με συγγραφέα πλέον τον Γιώργο Μαρμαρίδη, και άλλους, να εκδίδεται έκτοτε από τον Θέμο Ανδρεόπουλο που συνεταιρίστηκε με τον Κώστα Ραμπατζή. Τα περιοδικά συνέχισαν για πολλά χρόνια ακόμα. Ο «Μικρός Σερίφης», τελικά, έκλεισε το 1991 με το τεύχος 1468. Αλλαζε η εποχή και τα παλιά εικονογραφημένα αφηγήματα για παιδιά εκτοπίζονταν για χάρη των κόμικς.

Ο Πάνος Στρατίκης, ο οποίος στο μεταξύ είχε χτίσει έναν μεγάλο εκδοτικό οίκο που ειδικευόταν σε εκδόσεις για παιδιά – και μεταξύ άλλων, ήταν ο πρώτος που κυκλοφόρησε τον Λούκυ Λουκ στα ελληνικά – πέθανε σε ηλικία 93 χρόνων. Ηταν ένας από τους τελευταίους παραμυθάδες της παιδικής ηλικίας, την εποχή πριν κυριαρχήσει ο πολιτισμός της εικόνας. Γραφιάς για την επιβίωση, άνθρωπος του αντιμονίου, μέγας στυλίστας της αφήγησης και ευγενής παιδαγωγός, παίρνει μαζί του μια εποχή ξένη. Οι μύθοι, όμως, μέσω των οποίων περιέγραψε την εποχή του, δεν ξεθωριάζουν εύκολα. Οχι όσο θα ζουν ανάμεσά μας άνθρωποι που ο Πότης Στρατίκης τούς έμαθε την ονειροπόληση μέσα από την ηρωική φαντασία και την ευγένεια των αφηγήσεών της.

Ας επιστρέψουμε στο ποίημα του Ηλία Λάγιου:

«Ψηλό, υγρό χορτάρι της σαβάνας, λαχάνιασμα του αλόγου / στα σκοτάδια, μαύρο νευρό κορμί του τζάγκουαρ που ζυγιάζεται / στην πέτρα – δεν τα ξέρω· // σε βλέπω μια στιγμή μες στο γυαλί / κι ύστερα χάνεσαι, / αλλά βάγια κον Ντίος».