Ηχοδύναμα

Ρίχαρντ Στράους: Τα πλήρη έργα για ορχήστρα, Staatskapelle Dresden, Ρούντολφ Κέμπε, Warner, 9 CD

Λίγοι κύκλοι στην ιστορία της δισκογραφίας έχουν καταφέρει να πετύχουν τέτοια καθολική αποδοχή, αλλά και τέτοια αντοχή στον χρόνο, όπως αυτός με τα ορχηστρικά έργα του Ρίχαρντ Στράους που ηχογράφησε τη δεκαετία του ’70 ο Ρούντολφ Κέμπε στη Δρέσδη. Πρόκειται για ένα από τα κορυφαία «χιτ» της κλασικής δισκογραφίας στο σύνολό της.

ΚΥΡΙΑΡΧΟΣ ΣΤΗ ΜΟΥΣΙΚΗ. Ο Ρίχαρντ Στράους υπήρξε ο πιο αγαπητός, παραγωγικός και με τη μεγαλύτερη επιρροή συνθέτης στη Γερμανία και την Ευρώπη από τα τέλη του 19ου αιώνα μέχρι τα μέσα του 20ού. Μετά τον πρώιμο θάνατο του Μάλερ το 1911, ο Στράους, που αντιπροσώπευε έναν εντελώς διαφορετικό κόσμο, ήταν πλέον ο αδιαμφισβήτητος πρωταγωνιστής των εξελίξεων στη μουσική στη Γηραιά Ηπειρο, ενώ πλήθος είναι οι μεγάλοι μαέστροι που συνδέθηκαν προσωπικά μαζί του, όπως μεταξύ άλλων, ο Γκέοργκ Ζελ, ο Φριτς Ράινερ ή ο Καρλ Μπεμ.

Ο Ρούντολφ Κέμπε ανήκει στην αμέσως επόμενη γενιά, αλλά γνώρισε πολύ βαθιά τη μουσική του Στράους πρώτα με την ιδιότητά του ως ομποΐστας στη Δρέσδη, μία από τις κυριότερες ορχήστρες της πρωτοπορίας αυτής της μουσικής. Ενα από τα έργα που περιλαμβάνονται εδώ, οι «Μεταμορφώσεις», γράφτηκε πάνω στο θέμα του πένθιμου εμβατηρίου της «Ηρωικής» του Μπετόβεν. Ηταν η αντίδραση του Στράους όταν, σε πολύ μεγάλη ηλικία πια, πληροφορήθηκε ότι η Οπερα της Δρέσδης, με την οποία είχε τόσο στενά συνδεθεί σε όλη του τη ζωή, είχε καταρρεύσει από τους συμμαχικούς βομβαρδισμούς στην πόλη το 1944, όπως άλλωστε συνέβη και με εκείνη της Βιέννης, το άλλο μεγάλο θέατρο με το οποίο η μουσική του είχε καταστεί περίπου ταυτόσημη. Ακόμα όμως και για όποιον δεν ξέρει την ιστορία τους, οι «Μεταμορφώσεις» παραμένουν ένα από τα συγκλονιστικότερα έργα του προηγούμενου αιώνα.

Ο ΣΤΡΑΟΥΣ ΚΑΙ Η ΔΡΕΣΔΗ. «Ανακάλυψη» ενός άλλου πολύ μεγάλου γερμανού μαέστρου, του Γιόζεφ Κάιλμπερθ, ο Κέμπε ανέβηκε τελικά στο πόντιουμ με δική του ενθάρρυνση. Και, στη δεκαετία του ’70, ήταν πια κυρίαρχη μορφή ανάμεσα στους ευρωπαίους αρχιμουσικούς. Τότε ήταν που η ΕΜΙ σκέφτηκε να αξιοποιήσει μια συνεργασία με τη Δρέσδη: όχι μόνον ήταν μία από τις κορυφαίες ορχήστρες του κόσμου και η παλαιότερη ανάμεσά τους με διαρκή ιστορία μεγαλύτερη των τεσσάρων αιώνων, όχι απλώς είχε επίσης τεράστια ιστορία με τον ίδιο τον Στράους και ορισμένους από τους κυριότερους πρωτοπόρους της μουσικής του, αλλά καθοριστικής σημασίας υπήρξε το γεγονός ότι βρισκόταν στη Λαϊκή Δημοκρατία της Γερμανίας, κάτι που σήμαινε ότι τα κόστη της ηχογράφησης ήταν υποπολλαπλάσια εκείνων στις χώρες της Δύσης. Και σε μία τόσο εκτεταμένη και απαιτητική εργογραφία, που η ηχογράφησή της απαιτεί πάρα πολύ χρόνο, μεγάλο τμήμα του οποίου σε πρόβες, η λύση ήταν κάτι περισσότερο από ιδεώδης. Πουθενά στον κόσμο δεν θα μπορούσε να αποτυπωθεί πιο αυθεντικά το πνεύμα αυτής της μουσικής και πιο τέλεια το γράμμα της, όσο εκεί, τότε, όπως και συνέβη. Ολα τα παραπάνω εξηγούν το γιατί αυτός ο κύκλος όχι απλώς παραμένει αξεπέραστος, αλλά και πρακτικά ασυναγώνιστος από τότε μέχρι και σήμερα, που επανέρχεται για μία ακόμα φορά, με τον εξαιρετικό ήχο που διασφαλίζει τόσο η ίδια η ηχογράφηση αναφοράς στη Δρέσδη όσο και το εντυπωσιακής ποιότητας remastering το οποίο χαρακτηρίζει όλες τις αντίστοιχες δουλειές της Warner των τελευταίων ετών.

Η «ΟΔΥΣΣΕΙΑ» ΤΟΥ ΚΙΟΥΜΠΡΙΚ. Αξίζει εδώ να σημειωθεί και ένα διαρκές «παράπονο» πολλών αρχιμουσικών για την αποδοχή της μουσικής του Στράους, που η δημοφιλία της είναι τεράστια σε πλήθος ανθρώπων που ούτε καν το (και τη) γνωρίζουν. Από την πρώτη κιόλας προβολή της καθηλωτικής ταινίας «2001: Οδύσσεια του διαστήματος» του Στάνλεϊ Κιούμπρικ, του 1968. Μία από τις σημαντικότερες στην ιστορία του κινηματογράφου, από αυτές που άλλαξαν την ιστορία του, όπου το διεθνές κοινό μαγεύτηκε από τη μουσική της εμβληματικής εισαγωγής της ταινίας: ήταν η αρχή του συμφωνικού ποιήματος «Τάδε έφη Ζαρατούστρα» του Στράους. Η πρωτοφανής τότε απήχηση αυτής της μουσικής θεωρείται από ορισμένους ότι συνέβαλε στην απόφαση της πλήρους πρώτης ηχογράφησης του ορχηστρικού έργου του Στράους στη Δρέσδη τέσσερα χρόνια αργότερα. Το παράπονο; Οτι από όλο αυτό το κοινό, ελάχιστο τμήμα αναρωτήθηκε για τη συνέχεια αυτού έργου, ή άλλων του δημιουργού του, που εν πολλοίς καθόρισε την πορεία της μουσικής στα χρόνια του και όχι μόνον σε αυτά.