Το πένθος και το κότερο

Η σύγχρονη ελληνική ιστορία, με όλα τα καλά και τα κακά της, προσφέρει απαντήσεις στα πιο βασικά πολιτικά ερωτήματα. Σε όλα, εκτός από ένα: ό,τι είναι νόμιμο είναι και ηθικό; Ας πάρουμε για παράδειγμα έναν Πρωθυπουργό που είναι φρικτά κουρασμένος από το βάρος της διακυβέρνησης. Εχει περάσει έναν δύσκολο χειμώνα προσπαθώντας «να βγάλει τη χώρα από τα Μνημόνια». Μέσα στις ζέστες του καλοκαιριού, εκεί που περίμενε ότι θα μπορέσει να ξελασκάρει λιγάκι, του τυχαίνει μια στραβή στη βάρδιά του: μια πυρκαγιά με ανθρώπινα θύματα. Λίγες εβδομάδες μετά, ενώ ακόμα υπολογίζεται το μέγεθος της καταστροφής, δέχεται μια δελεαστική πρόταση. Ολιγοήμερη ανάπαυση σε κότερο επιχειρηματία – μια ευκαιρία για πολυτελή ξεκούραση.

Δεν είναι παράνομο ένας πολιτικός να ανεβαίνει σε πλοιάρια, ούτε προφανώς να κάνει διακοπές. Η είδηση για την παρουσία του Αλέξη Τσίπρα, το καλοκαίρι του 2018, πάνω στο κότερο του Περικλή Παναγόπουλου, από μόνη της δεν έχει την παραμικρή αξία για οποιονδήποτε, πέρα από τους περίεργους που άρχισαν να παρατηρούν μια αλλαγή στις συνήθειες των αριστερών κυβερνητικών στελεχών – εγκατέλειψαν τα κουτούκια και τις μπίρες αντικαθιστώντας τα με ακριβά πούρα και ουίσκι. Συνήθειες που, παρεμπιπτόντως, κράτησαν ακόμα και τη βραδιά των εκλογών, έστω κι αν το σκηνικό του Μεγάρου Μαξίμου είχε αντικατασταθεί από αυτό της Κουμουνδούρου.

Ο ΣΥΡΙΖΑ είχε στηρίξει όλο του το αφήγημα για την άνοδο στην εξουσία στο ηθικό του πλεονέκτημα. Στο προφίλ μιας Αριστεράς διαφορετικής εποχής, που στο μυαλό της κοινής γνώμης είχε ίσως ηρωική διάσταση. Και περιείχε και μια αίσθηση δικαίωσης – εκείνοι που κυνηγήθηκαν για τις ιδέες τους, που ονειρεύτηκαν έναν άλλο δρόμο και τον πλήρωσαν με τη ζωή τους δικαιώνονται μέσω της «δρακογενιάς» του Αλέξη Τσίπρα. Η ηθική των παλιών αγωνιστών, όμως, σίγουρα δεν είχε και πολλή σχέση με το κυβερνών κόμμα. Τα κόκκινα γαρίφαλα, ο φόρος τιμής στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής, η «είμαστε κάθε λέξη του Συντάγματος» ομιλία του όταν ανέλαβε την εξουσία ήταν άλλο ένα όμορφο επικοινωνιακό αφήγημα, το οποίο κάηκε όμορφα πριν ακόμα ολοκληρωθεί η τετραετία: οι διορισμοί, τα σκάνδαλα, η άλωση του κράτους που θύμιζε το 1981 στη χειρότερη μορφή του έδειχναν πως η ηθική δεν είναι προνόμιο μιας πολιτικής ομάδας – και σίγουρα δεν κληρονομείται, αλλά αποδεικνύεται με πράξεις όταν έρχεται η ώρα.

Η ΣΥΓΚΥΡΙΑ. Και πάλι, όμως, οι αλλαγές στα γούστα ποτέ δεν έβλαψαν κανέναν, ούτε αριστερό ούτε δεξιό. Οι διακοπές του Αλέξη Τσίπρα, όμως, ήρθαν σε μια περίεργη συγκυρία: είχε σηκώσει τους τόνους για τη μάχη «εναντίον της διαπλοκής», κατηγορώντας τους αντιπάλους του για προνομιακές σχέσεις με επιχειρηματίες. Εκείνος, όμως, ήταν αυτός που επέλεγε να φιλοξενηθεί από το «κεφάλαιο», με φόντο τα γαλάζια νερά του Ιονίου. Οι διακοπές του ήρθαν όταν σε ένα προάστιο της Αττικής μετρούσαν ακόμα τους νεκρούς τους. Ο αριθμός έφτασε τελικά τους 102, όμως ο Αλέξης Τσίπρας είχε ήδη σαλπάρει για το επόμενο αφήγημα, αυτό της εξόδου από τα προγράμματα επιτήρησης – το οποίο οι κακές γλώσσες λένε πως σκαρφίστηκε από την πλώρη του «Odyssey». Γι’ αυτό, εξηγούν, είχε και ως βασικό στοιχείο την Ιθάκη.

Οταν κλήθηκε να μιλήσει για την επιλογή του, ο Πρωθυπουργός δεν έδειξε να νιώθει πως έκανε κάτι παράνομο. «Εχω το δικαίωμα για οικογενειακές και προσωπικές στιγμές» απάντησε (Alpha). Από το βήμα της Βουλής ήταν ακόμα πιο ειρωνικός: «Μπορεί να σας έδινα και μια με ψαροντούφεκο, αν θέλετε, γιατί μου αρέσει και το ψαροντούφεκο, αν σας αρέσει να έχετε πιο ευχάριστες φωτογραφίες» απάντησε στον Κυριάκο Μητσοτάκη όταν εκείνος φώναξε το σύνθημα «να τος, να τος ο Τσίπρας ο σκαφάτος». Οντως, τίποτα παράνομο δεν είχε κάνει – ούτε αυτός, ούτε όσοι ακολούθησαν το παράδειγμά του, απολαμβάνοντας χλιδάτες διακοπές. Το ζήτημα, όμως, δεν ήταν πια αν είναι νόμιμα τα κότερα ή όχι.

Επιστρέφουμε, λοιπόν, στο αρχικό ερώτημα που ακόμα δεν έχει απαντηθεί: ό,τι είναι νόμιμο είναι και ηθικό; Κάθε φορά που το ερώτημα έφευγε από τα πρωτοσέλιδα των εφημερίδων και τα πάνελ των τηλεοπτικών εκπομπών, όταν απευθυνόταν στους πολίτες, η απάντηση γινόταν πιο εύκολη. «Η γυναίκα του Καίσαρα δεν φτάνει να είναι ηθική, πρέπει και να φαίνεται» θα έλεγε κανείς, τονίζοντας πως το πολιτικό κοινό είναι εύκολα χειραγωγήσιμο μπροστά στη μαγεία της εικόνας. Είναι, όμως, οι ίδιοι που πρέπει να παραδεχτούν ότι το ηθικό πλεονέκτημα ήταν κι αυτό μια μαγική εικόνα – τα μάγια του λύθηκαν πια. «Α, ρε Λαυρέντη, μόνο εγώ το ‘ξερα τι κάθαρμα είσαι» που θα ‘λεγε ο Μανόλης Αναγνωστάκης.