«Να προσπαθήσουμε για περισσότερη Ευρώπη»

Πρόσφυγες στέκονται πίσω από συρματοπλέγματα που τους κρατούν μακριά από την ελπίδα για ένα καλύτερο μέλλον. Δίπλα σε ακέφαλα αγάλματα της κλασικής αρχαιότητας, απεικονίσεις μορφών, δηλαδή, χωρίς πρόσωπο. Ανθρωποι που ταξίδεψαν χιλιάδες χιλιόμετρα στοιβαγμένοι σε απερίγραπτες συνθήκες «ποζάρουν» μαζί με το ανάγλυφο αποτύπωμα ενός ποδιού από ένα αρχαιοελληνικό γλυπτό, ως υπενθύμιση της πορείας για να φτάσουν ώς εδώ και να εγκλωβιστούν. Για τρεις μήνες θα εγκατασταθούν στο Αρχαιολογικό Μουσείο Πόρου πλάι στα μόνιμα εκθέματα, αλλά και σε ένα σύνολο από 24 ανοιχτά «βιβλία», όσα και τα γράμματα του ελληνικού αλφαβήτου ή οι ραψωδίες των ομηρικών επών. Στις «σελίδες» τους συνυπάρχουν κείμενα, αντικείμενα της καθημερινότητας – καρτ ποστάλ, σύρματα, φάκελοι, σχοινιά – και μοτίβα του αρχαίου ελληνικού κόσμου. «Τι σημαίνει ο αποσπασματικά σωζόμενος κόσμος της αρχαιότητας για την ταυτότητά μας; Το αλφάβητο αυτό σχετίζεται με το πώς αντιλαμβανόμαστε την ιστορική μας παράδοση και την ευρωπαϊκή μας ταυτότητα. Είναι ένα σχόλιο για το πώς προσεγγίζουμε το σήμερα και το χθες, αλλά και πώς ορίζουμε τη σχέση μας με το αύριο» λέει στο «Νσυν» ο Γιάννης Ψυχοπαίδης.

Αφορμή: η ταυτόχρονη παρουσίαση του «Αλφαβήτου» του με τα άγνωστα στο ευρύ κοινό ζωγραφικά έργα του που σχετίζονται με το Προσφυγικό. Μια δουλειά που τον απασχολεί τα τελευταία τρία χρόνια παράλληλα με ό,τι άλλο ζωγραφίζει και λειτουργεί ως μια εσωτερική κόκκινη γραμμή, όπως λέει. «Ο ρόλος του καλλιτέχνη σήμερα βρίσκεται σε μια πολύ κρίσιμη φάση. Εχει μεγάλες ευθύνες διότι ζει σε εμπόλεμη κατάσταση και πρέπει να πάρει θέση απέναντι στα πράγματα. Οι συνθήκες μάς θέτουν ένα δίλημμα ανάμεσα στη χειραφέτηση και στον εγκλωβισμό σε συνθήκες απόλυτης δέσμευσης. Ο καθένας μας με τον τρόπο του θα πρέπει να εκπέμψει σήμα κινδύνου. Οφείλουμε να προσπαθήσουμε για περισσότερη Ευρώπη και περισσότερη δημοκρατία, καθώς το ακροδεξιό μόρφωμα που διαμορφώνεται στην κεντρική πολιτική σκηνή της Ευρώπης εμφανίζει τάσεις κυριαρχίας, κινδυνεύοντας να μας οδηγήσει σε μια νέα πολιτική βαρβαρότητα, πολύ πιο ζοφερή από όσο νομίζαμε» υποστηρίζει ο διεθνώς δραστήριος, καταξιωμένος ζωγράφος με πολιτικό πρόσημο στη δουλειά του. Παρά το γεγονός ότι διατηρεί ισχυρούς δεσμούς με τη Γερμανία, δεν διστάζει να της επιρρίψει ευθύνες για τη σημερινή κατάσταση. «Μέσω της γερμανικής πολιτικής υποσκάφθηκε η ευρωπαϊκή ιδέα, καθώς η δημοκρατία εφαρμόζεται από ανύπαρκτα θεσμικά όργανα, όπως το Eurogroup, ενώ οι Βρυξέλλες έχουν ταυτιστεί με τη Γερμανία. Πιστεύω ότι υπάρχει δρόμος επιστροφής αν ζητηθεί με συνέπεια η δημοκρατικότερη διακυβέρνηση της Ευρώπης και αν οι λαοί συναινέσουν μέσω μιας κεντρικής ευρωπαϊκής κυβέρνησης στην ανάδειξη αξιών, όπως ο ανθρωπισμός, το δίκαιο, η υποστήριξη των αδυνάτων. Δεν υπάρχει άλλος τρόπος».

ΣΤΟΝ ΠΟΡΟ. Την ίδια στιγμή βρίσκεται στην τελική ευθεία για μια καλοκαιρινή εικαστική «κατάληψη» στον Πόρο με μια διπλή έκθεση. «Το Αλφάβητο – Αρχαϊκό Παλίμψηστο» που παρουσιάζει στο Αρχαιολογικό Μουσείο του νησιού και μια παράλληλη στην γκαλερί Citronne υπό τον τίτλο «Λεμονοδάσος – Ημερολόγια Καλοκαιριού» σε επιμέλεια της δρος Ιστορίας της Τέχνης Τατιάνας Σπινάρη – Πολλάλη, τις οποίες παρουσιάζει κάτω από τη θεματική ομπρέλα «Ιχνη στον χρόνο». «Πρόκειται για μια διπλή έκθεση που σχολιάζει τη σχέση μας με την κερδισμένη ελευθερία των αισθημάτων και τον αναστοχασμό στα αρχέτυπα και συνδέεται με τον τόπο, την ελεύθερη σκέψη, τη λογοτεχνία» εξηγεί ο εικαστικός δημιουργός.

Αν το πρώτο μέρος της παραπέμπει στον δημοφιλή κύκλο έργων του «Το γράμμα που δεν έφτασε», το δεύτερο, στην γκαλερί Citronne, θυμίζει τις σελίδες ενός καλοκαιρινού ημερολογίου ή τα καρέ μιας ταινίας. Μικρά πορτρέτα, ίδιου μεγέθους, αποτυπωμένα σε μαύρο φόντο. Τα μοντέλα – κατακίτρινα λεμόνια – άλλοτε ποζάρουν φρέσκα, με το χρώμα τους εκθαμβωτικό να κλέβει την παράσταση, άλλοτε μαραζωμένα και μουντά ακολουθώντας τον νόμο της φθοράς. «Αφορμή για τη δημιουργία αυτών των νεκρών φύσεων είναι τόσο το γειτονικό στον Πόρο λεμονοδάσος όσο και το ομότιτλο μυθιστόρημα του Κοσμά Πολίτη που σημάδεψε τη γενιά μου ως λογοτεχνικό έργο μεγάλης ελευθερίας και νεανικής χειραφέτησης. Παράλληλα αποτελεί κι ένα αφιέρωμα στο όνομα της γκαλερί (σ.σ.: Citronne)» εξηγεί ο Γιάννης Ψυχοπαίδης, που στους 67 καμβάδες του εκτός από λεμόνια έχει αποτυπώσει και αντικείμενα της καθημερινότητας, τα οποία όμως μέσω της ζωγραφικής διαδικασίας αποκτούν ποιητική διάθεση.

Αν και όλα αυτά τα έργα έγιναν σε ανοιχτό χώρο – κι όχι μέσα σε ένα δωμάτιο με κλειστά παραθυρόφυλλα, όπου συνηθίζει να δουλεύει -, ένα κάθε μέρα, μέσα σε ένα καλοκαίρι (εξού και η έννοια του ημερολογίου), όλα τους έχουν μαύρο φόντο. «Το μαύρο περιέχει όλα τα χρώματα. Δημιουργεί ένα πλασματικό πεδίο σκέψης, όχι κατάθλιψη, κι αποτελεί ένα κλείσιμο του ματιού στη ζωγραφική παράδοση που θέλει το σκούρο να αναδεικνύει το φως». Οσο για την τύχη των λεμονιών μετά την εκπλήρωση των καθηκόντων τους ως μοντέλων για να δημιουργηθεί αυτή η ζωφόρος, που επί της ουσίας αποτελεί ένα ενιαίο έργο; «Καταναλώνονταν! Η φύση μάς δίνει τους καρπούς της για να τους αφομοιώνουμε τόσο πνευματικά όσο και υλικά» καταλήγει με χιούμορ.

INFO

Οι δύο εκθέσεις του Γιάννη Ψυχοπαίδη υπό το κοινό θέμα «Ιχνη στον χρόνο» στο Αρχαιολογικό Μουσείο Πόρου και στην γκαλερί Citronne εγκαινιάζονται στις 8 Ιουνίου και έως τις 30 Σεπτεμβρίου και 24 Ιουλίου αντιστοίχως