Αισχύλος μέσω Σαίξπηρ στην Ουάσιγκτον

Μία νέα εκδοχή της «Ορέστειας» του Αισχύλου ανεβαίνει στην Ουάσιγκτον από τον σαιξπηρικό θίασο The Shakespeare Theater Company και υπενθυμίζει την αέναη επικαιρότητά του που σχετίζεται με την απόδοση δικαιοσύνης και την ανθρώπινη ευθύνη.

Ο σκηνοθέτης του θεατρικού σαιξπηρικού σχήματος Μάικλ Καν βασίστηκε στην απόδοση της «Ορέστειας» από τη συγγραφέα Ελεν ΜακΛάφλιν, η οποία έχει ήδη επεξεργαστεί τους κύκλους των αρχαίων τραγωδιών δουλεύοντας τις μεταφράσεις για τους «Πέρσες», τις «Τρωάδες», την «Ιφιγένεια εν Αυλίδι».

Η δική της «Ορέστεια», παρατηρεί ο κριτικός θεάτρου των «New York Times», φαίνεται πιστή στην πλοκή της τραγωδίας του Αισχύλου, αν και σκοπίμως έχει παρέμβει σε σημεία του έργου προκειμένου να αποκαλυφθούν στοιχεία που αφορούν το παρόν μέσα από αιώνια ζητήματα. «Δεν είναι μια “Ορέστεια” που απευθύνεται στους κλασικούς φιλολόγους» προειδοποιεί η ΜακΛάφλιν. Ο Αισχύλος έγραψε την «Ορέστεια» πριν από 2.400 χρόνια τονίζοντας τον καίριο ρόλο των αθάνατων θεών τόσο στην πρόκληση της τραγωδίας όσο και στον περιορισμό της. Η ΜακΛάφλιν αλλάζει τους όρους του δράματος για τους προσωπικούς της λόγους.

Ο Αισχύλος περιέγραφε το 458 π.Χ. την ανάδυση της οργάνωσης της δικαιοσύνης ως ανάγκη για να καταπολεμηθεί η αιματοχυσία ενός κύκλου εκδίκησης. Στην περίπτωση της εποχής του η έκβαση της τραγωδίας της «Ορέστειας» θα μπορούσε να πει κανείς ότι ήταν μάλλον «ευτυχής».

«Δεν θα μπορούσα με τίποτα να δεχτώ ο θρίαμβος της πατριαρχίας να είναι το χάπι εντ του έργου» λέει η Ελεν ΜακΛάφλιν. Ούτε να συμπεριλάβει στη σύγχρονη απόδοση της «Ορέστειας» μια άποψη του Αισχύλου, ότι οι άνθρωποι είναι ανήμποροι να διαχειριστούν τη μοίρα τους: ο Ορέστης σώζεται με την παρέμβαση της θεάς Αθηνάς, η οποία λύνει το αδιέξοδο των κριτών. Η ΜακΛάφλιν, ειδικά μετά την εκλογή του αμερικανού προέδρου Τραμπ, ήταν πολύ «στραβωμένη», γι’ αυτό και προσπάθησε να αντισταθεί στη σιωπηρή παθητικότητα του έργου. Οι περισσότερες από τις αλλαγές της στις δύο πρώτες πράξεις εστιάζουν στον τρόπο με τον οποίο το κείμενο μιλάει με σύγχρονο τρόπο για τον κύκλο της φυλετικής αιματοχυσίας.

Ο σκηνοθέτης της παράστασης του Σαιξπηρικού Θεάτρου, ο οποίος είναι και ο καλλιτεχνικός διευθυντής από το 1986, την παρότρυνε να προχωρήσει περισσότερο και να βρει ένα ικανοποιητικό τέλος που θα υποδήλωνε και μια λύση. Ετσι, η συγγραφέας αναρωτήθηκε «πότε οι άνθρωποι έκαναν το σωστό έπειτα από τρομερή βία;». Βρήκε την απάντηση στην Επιτροπή Αλήθειας και Συμφιλίωσης της Νότιας Αφρικής, που της πρότεινε ως ιστορικό παράδειγμα ένας φίλος. Η Επιτροπή, εξήγησε, «βασίστηκε στην ιδέα να συγκεντρωθούν οι δράστες και τα θύματα του απαρτχάιντ σε ένα μέρος, δίνοντας υπόσχεση ότι ο ένας θα ακούσει την πλευρά του άλλου. Κάτι που είναι επίσης η θεμελιώδης πρόταση του θεάτρου».

Η ΜακΛάφλιν, αντί για διαφορετικά μέλη Χορού σε κάθε πράξη, κράτησε από την αρχή έναν Χορό. Εκείνον των οικιακών βοηθών του Οίκου του Ατρέα, που καθαρίζουν τα κρίματα των κυρίων τους. Το γεγονός ότι έχουν τώρα τη μοίρα του Ορέστη στα χέρια τους είναι μια θαυμάσια ειρωνεία. «Σαν να περνούσε από δίκη ο Τραμπ», λέει η συγγραφέας, «και οι γυναίκες που δούλευαν στα ξενοδοχεία του να είναι οι δικαστές του».