Ο Γιάννης Κουνέλλης της Ευρώπης

Ο καλλιτέχνης Γιάννης Κουνέλλης έχει από σήμερα την τιμητική του στη Βενετία, καθώς το Fondazione Prada εγκαινιάζει στο βενετσιάνικο παλάτσο Κα Κόρνερ ντε λα Ρεγκίνα την αναδρομική έκθεση των έργων και του αρχείου του σε επιμέλεια του Τζερμάνο Τσέλαντ. Ο Τσέλαντ, μάλιστα, ήταν ο θεωρητικός που γύρω στο 1960 είδε στα λιτά καλλιτεχνικά μέσα του Κουνέλλη – εγκατεστημένου τότε στη Ρώμη – να αναδύεται ένα νέο είδος και ο ίδιος το ονοματοδότησε κίνημα της Arte Povera. Οπως αναφέρει η Φανή Πετραλιά στο άρθρο της στο φύλλο των «ΝΕΩΝ» 6 Οκτωβρίου 1985, ο Γιάννης Κουνέλλης και το έργο του συζητιέται στην Ευρώπη:

Με υλικά εξαιρετικής φυσικότητας και ευτέλειας (πέτρες, σπόρους, κλωστικές ίνες, λουλούδια, κάρβουνα και άλλα) και με λεξιλόγιο απλό, επιδίωξε τη διαλεκτική σχέση της Τέχνης με το ιστορικό παρελθόν, ενώ διερεύνησε την κοινωνία και την εποχή του. Εφτασε μάλιστα ώς το σκάνδαλο. Οπως τότε στην Μπιενάλε της Βενετίας που άφησε ελεύθερα μέσα στην έκθεσή του δύο άλογα ή τότε που έστησε την εικαστική του  σύνθεση με επίκεντρο έναν μουσικό ο οποίος έπαιζε φλάουτο κι έναν άνθρωπο διανοητικά καθυστερημένο.

Τώρα στο Μπορντό και ύστερα από κάποιο διάστημα σχετικής σιωπής, ο Κουνέλλης επανέρχεται αιφνιδιαστικός στις απέραντες σκοτεινές αποθήκες  διαμετακομιστικού εμπορίου, οι οποίες χτίστηκαν στο λιμάνι της πόλης το 1824 και όπου αποθηκεύονταν προσωρινά τα προϊόντα που κατέφταναν από τις αποικίες. Εκεί ο Γιάννης Κουνέλλης οργάνωσε μια έκθεση επέμβασης στον υπάρχοντα χώρο. Με μπογιές κόκκινες, μαύρες και γκρι και με υλικά που βγήκαν  μέσα από τον ίδιο τον χώρο. Παλιά σανίδια, σακιά από λινάτσα, σωλήνες οι οποίοι άλλοτε μετέφεραν σιτάρια και μπαχαρικά και τώρα γέμισαν με γκάζι. Για να καταλήξουν σε φλόγες που συνεχώς έκαιγαν βαραίνοντας την ατμόσφαιρα.

Με την ευκαιρία της έκθεσής του ο Γιάννης Κουνέλλης μίλησε για το προχώρημα της δικής του τέχνης από την ατομική στη συλλογική μνήμη. Θύμισε πως η ελληνική ιστορία φόρτισε συχνά τη δουλειά του. Χωρίς φολκλορική αντίληψη, αλλά με βυζαντινές αναφορές και ιδίως με αναφορές στην κλασική αρχαιότητα. Παραπέμποντας στη σειρά των έργων του που είναι θραύσματα, κομμένα κεφάλια κλασικών ελληνικών αγαλμάτων, τεμάχια σωμάτων, διασπασμένα μέλη μυθικών ηρώων και θεών πάνω σε στρωμένα τραπέζια, έτοιμα θαρρείς, να τα καταβροχθίσουν οι σύγχρονοι θνητοί.

Στο τελευταίο του ταξίδι στην Ελλάδα, πέρυσι (1984), είχε πει: «Το πρόβλημα δεν είναι αν θα κάνεις μια έκθεση εδώ ή αλλού. Το πρόβλημα είναι η ιδέα που έχει κανείς για την Ελλάδα. Ποιες είναι οι δομές της κουλτούρας της. Και ποια είναι η ιδέα που έχει το κράτος για την κουλτούρα αυτή. Εδώ το κράτος είχε και έχει επιπόλαιη μόνον ιδέα για την Τέχνη». Και συνεχίζει: «Στην Ελλάδα υπάρχει ο Θεόφιλος. Κάτι ανύπαρκτο. Ή υπαρκτό μόνο στο χωριό του. Το πρόβλημα της Τέχνης είναι πολιτικό. Είναι πρόβλημα ταυτότητας, ιδεολογικό. Ετσι ήταν πάντα, άλλωστε».

Πιστεύει ότι η ιστορία φτιάχνεται εκεί όπου υπάρχουν δομές και προϋποθέσεις και θεωρεί τη δουλειά του, στο πνεύμα της άρτε πόβερα, ως «μια προσπάθεια διαφορετικής ανάγνωσης της ιστορίας, με ερευνητική, αναγεννησιακή διάθεση. Μια ζωγραφική που δεν φτιάχνει εικόνες αλλά εκφράζει καταστάσεις. Οργανώνει πράγματα που έχουν όγκο και ύλη».

Με αφορμή την έκθεσή του στο Μπορντό – που απεκλήθη «μέγιστο καλλιτεχνικό γεγονός» – δήλωσε τελευταία στη «Λιμπερασιόν»: «Εμείς οι Ευρωπαίοι έχουμε ιστορική μνήμη, κάτι που δεν ισχύει για τους Αμερικανούς. Εμείς, είχαμε την Αναγέννηση. Πιστεύω ότι η δημιουργία που στοχεύει στην ιστορία, πρέπει να βρίσκεται σε σχέση διαλεκτική με το κλασικό. Ο,τι δεν είναι ερευνητικό, δημιουργικό, είναι παρακμιακό. Στην Ευρώπη, έπειτα από δύο παγκόσμιους πολέμους η ιδέα των συνόρων και της «εθνικής» Τέχνης φαίνεται γελοία…».