Από την επίπληξη στην αλληλεγγύη

Την Πέμπτη 4 Απριλίου, οι υπουργοί Εξωτερικών των 29 κρατών-μελών του ΝΑΤΟ γιόρτασαν στην Ουάσιγκτον τη συμπλήρωση 70 ετών από την ίδρυση της Συμμαχίας. Το γεγονός πως οι επετειακές εκδηλώσεις υποβαθμίστηκαν σε επίπεδο υπουργών Εξωτερικών και όχι αρχηγών κρατών και κυβερνήσεων αντανακλά τόσο τα ρήγματα όσο και τη διάβρωση της ενότητας της Συμμαχίας κατά τη διάρκεια της προεδρίας του Donald Trump. Τον Φεβρουάριο, είχε προηγηθεί η ετήσια διάσκεψη ασφαλείας του Μονάχου. Εκεί όπου έγιναν ορατές τόσο οι συγκλίσεις όσο και το κυριότερο οι αποκλίσεις μεταξύ των δύο πλευρών του Ατλαντικού. Εξέλιξη που δεν πέρασε απαρατήρητη από τον συνήθως μουντό ρώσο υπουργό Εξωτερικών. Με εμφανή την ικανοποίησή του, ο Sergey Lavrov υπογράμμισε την κλιμακούμενη ένταση στην ευρωατλαντική σχέση. Πεδίο δόξης λαμπρό για μια χώρα, η επιρροή της οποίας τρέφεται από το να συντηρούνται ή ακόμα καλύτερα να εμβαθύνονται ρήγματα και αβεβαιότητες στη Δύση.

Πέρα όμως από τον Λευκό Οίκο, οι ΗΠΑ συνεχίζουν να διαθέτουν ισχυρά θεσμικά αντίβαρα εξισορρόπησης. Η αντιπροσωπεία του αμερικανικού Κογκρέσου ήταν η μεγαλύτερη σε αριθμό (περισσότερα από 50 μέλη του) στην ιστορία του θεσμού. Συμβάλλοντας στην αποκατάσταση του κύρους, της εμπιστοσύνης και της αταλάντευτης δέσμευσης των ΗΠΑ έναντι των συμμάχων τους στο ΝΑΤΟ. Τόσο η Βουλή των Αντιπροσώπων όσο και η Γερουσία ενέκριναν ψηφίσματα με συντριπτική διακομματική πλειοψηφία. Ούτως ώστε να επαναβεβαιώσουν την ξεκάθαρη αμερικανική δέσμευση στη συλλογική άμυνα της Συμμαχίας. Σε συμβολικό επίπεδο, η πρόσκληση από την ηγεσία των δύο σωμάτων προς τον ΓΓ του ΝΑΤΟ, να απευθυνθεί σε κοινή συνεδρίαση του Κογκρέσου την παραμονή των επετειακών εκδηλώσεων της 4ης Απριλίου (η πρώτη στην ιστορία του ΝΑΤΟ), έστειλε ηχηρό μήνυμα προς πάσα κατεύθυνση. Με έμφαση στον αναδυόμενο λαϊκισμό που υποσκάπτει τα θεμέλια της διατλαντικής κοινότητας.

Η Ατλαντική Συμμαχία εξακολουθεί να προσδιορίζεται από κοινά συμφέροντα, κοινές αξίες κι εμπιστοσύνη. Προσοχή όμως διότι η έννοια της αλληλεγγύης παραμένει νόμισμα εξαργυρώσιμο στη διεθνή πολιτική. Σε μία περίοδο όπου η γεωπολιτική έχει επιστρέψει με ορμή στην Ευρώπη, η ανάληψη εκ μέρους των ευρωπαϊκών κρατών-μελών της Συμμαχίας μεγαλύτερου μεριδίου ευθύνης και υποχρεώσεων θα συνεχίσει να αποτελεί επιτακτική ανάγκη και αγώνα ενάντια στον χρόνο. Οι ΗΠΑ θα στρέφουν ολοένα και περισσότερο το βλέμμα τους προς την Κίνα δεσμεύοντας πόρους και δυνάμεις προς αυτή την κατεύθυνση. Η περισσότερο ισορροπημένη κατανομή των βαρών μεταξύ των δύο πλευρών του Ατλαντικού, δεν σχετίζεται μόνο με την ονομαστική αύξηση των αμυντικών δαπανών αλλά και από τα τεράστια περιθώρια δομικής μεταρρύθμισης και σύγκλισης των τομέων άμυνας και ασφάλειας μεταξύ των κρατών-μελών της ΕΕ (22 από τα οποία είναι και μέλη του ΝΑΤΟ). Μέσω της εμβάθυνσης της συνεργασίας ΝΑΤΟ – ΕΕ, είναι εφικτό να αναπτυχθεί ένας περισσότερο αυτόνομος και επιχειρησιακά ενεργός ευρωπαϊκός πυλώνας εντός του ΝΑΤΟ.

Εν κατακλείδι, η ιδέα της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης από κοινού με τη λογική της συλλογικής δράσης στο πλαίσιο ενός ενιαίου ευρωατλαντικού μετώπου αποτελούν εκ των ουκ άνευ προϋποθέσεις για την αναχαίτιση τόσο των παραδοσιακών όσο και των ασύμμετρων απειλών ασφαλείας. Χώρες με κομβικό ρόλο, όπως η Γερμανία, οφείλουν άμεσα να επαναπροσδιορίσουν πολιτικές που αντιστρατεύονται και υπονομεύουν την παραπάνω στρατηγική (τόσο στην άμυνα όσο και στην ενεργειακή ασφάλεια της ΕΕ). Τέλος, στην περίπτωση απρόβλεπτων και ασταθών συμμάχων όπως η Τουρκία, οι ΗΠΑ παραμένουν οι πρώτες που θα κληθούν να εγγυηθούν τυχόν παραβίαση της πλέον θεμελιώδους αρχής της Ατλαντικής Συμμαχίας. Εκείνης της συλλογικής άμυνας.

Ο Σωτήριος Σέρμπος είναι επίκουρος καθηγητής Διεθνούς Πολιτικής στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης