Ο Νικολάς Μαδούρο μένει κολλημένος στο τιμόνι

Ο Νικολάς Μαδούρο έχει κυβερνήσει τη Βενεζουέλα χωρίς δύο από τα μεγαλύτερα πλεονεκτήματα που διέθετε ο μέντορας και προκάτοχός του Ούγκο Τσάβες. Δεν έχει φανεί τυχερός. Και δεν είναι χαρισματικός.

Ο Τσάβες είχε την τύχη να απολαύσει μια πετρελαϊκή άνοιξη και διέθετε λαμπρά πολιτικά ταλέντα που εδραίωσαν την εξουσία του στο εσωτερικό και τη φήμη του στο εξωτερικό. Ο Μαδούρο, αντιθέτως, κληρονόμησε μια παραπαίουσα οικονομία εθισμένη στις υψηλές τιμές του πετρελαίου και ένα σύστημα αυταρχικού λαϊκισμού εξαρτώμενο από τον εντυπωσιασμό και την ευνοιοκρατία. Οι τιμές του πετρελαίου κατέρρευσαν και ο Μαδούρο αποδείχθηκε ένας αδέξιος σόουμαν, αποκαλύπτοντας τον οικονομικό παραλογισμό και την ιδεολογική κενότητα της «Μπολιβαριανής επανάστασης».

Ολα αυτά θα μπορούσαν να είχαν καταδικάσει την προεδρία του, που ξεκίνησε το 2013 μετά τον θάνατο του Τσάβες, αλλά αυτός ο πρώην οδηγός λεωφορείου και συνδικαλιστής αποδείχθηκε ανθεκτικός και αδίστακτος.

Η στρατιωτική εξέγερση που ξέσπασε την Τρίτη είναι η σκληρότερη δοκιμασία που έχουν αντιμετωπίσει μέχρι στιγμής ο Μαδούρο και το μπολιβαριανό σχέδιο που ξεκίνησε ο Τσάβες το 1999. Αν όμως έχουν να δείξουν κάτι τα τελευταία έξι χρόνια, αυτό είναι ότι ο κληρονόμος του Τσάβες δεν θα πέσει εύκολα, αν πέσει καθόλου.

Η κυβέρνησή του έχει γρονθοκοπηθεί από απανωτές κρίσεις -υπερπληθωρισμός, ελλείψεις σε τρόφιμα και φάρμακα, μπλακάουτ ηλεκτρικού ρεύματος, μαζικές διαδηλώσεις, επιθέσεις με drones, λιποταξίες, αμερικανικές κυρώσεις – και ο Μαδούρο έχει παραμείνει όρθιος.

Μια εντυπωσιακή θέση για έναν άνθρωπο ο οποίος σε συνέντευξή του το 2014 στον «Guardian» είχε περιγράψει τον εαυτό του ως λιγάκι χίπη και φαν των Led Zeppelin και του Τζον Λένον.

«Ποτέ δεν ονειρεύτηκα να γίνω πρόεδρος» είπε. «Πάντα τιμώ κάτι που μας είπε ο διοικητής Τσάβες: ότι όσο βρισκόμαστε σε αυτά τα πόστα πρέπει να είμαστε ενδεδυμένοι ταπεινότητα και να κατανοούμε πως είμαστε εδώ για να προστατεύουμε τον άνδρα και τη γυναίκα στους δρόμους».

Οι δολοφονίες και οι φυλακίσεις αντιπάλων κάνουν αυτόν τον τελευταίο ισχυρισμό να ακούγεται γελοίος – ακόμα όμως και οι επικριτές του Μαδούρο αποδέχονται πως δεν έχει κάποια μεσσιανική δίψα για εξουσία.

Γεννημένος σε οικογένεια της εργατικής τάξης, εγκατέλειψε το σχολείο πρόωρα και έγινε οδηγός λεωφορείων στο Καράκας. Συνδικαλιστής, και πρώιμος υποστηρικτής του Τσάβες, διατέλεσε πρόεδρος της Εθνοσυνέλευσης πριν υπηρετήσει ως υπουργός Εξωτερικών του, την περίοδο 2006-2013, μια ορατή αλλά πρωτίστως σιωπηλή παρουσία καθώς ο Κομαντάντε μονοπωλούσε τη διεθνή σκηνή. Ο Τσάβες τον διόρισε κληρονόμο του πριν υποκύψει στον καρκίνο.

Νίκησε οριακά στις εκλογές του 2013, που αποκάλυψαν τα προβλήματα της Μπολιβαριανής επανάστασης. Είχε μετασχηματίσει μια πρωτοφανή πετρελαϊκή άνοιξη σε σημαντική μείωση της φτώχειας, παραμέλησε ωστόσο τις υποδομές, κυνήγησε τον ιδιωτικό τομέα και στρέβλωσε την οικονομία μέσω ελέγχων στις τιμές και στις ισοτιμίες.

Ο νέος πρόεδρος, περισσότερο ιδεολόγος και εξαρτώμενος από τους κουβανούς συμβούλους σε σύγκριση με τον Τσάβες, άφησε τις στρεβλώσεις να κλιμακωθούν. Ο πληθωρισμός εκτοξεύθηκε, οι ελλείψεις σε βασικά αγαθά χειροτέρεψαν και το νόμισμα κατέρρευσε.

Οι αντίπαλοί του προέβλεψαν την πτώση του Μαδούρο το 2015, κατόπιν το 2016, κατόπιν το 2017. Τον υποτίμησαν. Εξαγόρασε την αφοσίωση του στρατού, των πολιτοφυλακών, των συμμοριών και των εν δυνάμει κομματικών αντιπάλων, συνέθλιψε τις διαμαρτυρίες και εκπαραθύρωσε την Εθνοσυνέλευση. Οι πολίτες πείνασαν, εκατομμύρια έφυγαν.

Αν πέσει ο Μαδούρο, ο ίδιος και οι συγγενείς του που κατέχουν θέσεις εξουσίας θα αντιμετωπίσουν τη φυλακή ή και χειρότερα. Οι Βενεζουελάνοι πρόκειται να ανακαλύψουν ακριβώς πόσο πανούργος ή βάναυσος μπορεί να γίνει.