Το κάπνισμα «καίει» το στόμα

Η τελευταία ημέρα του Μαΐου είναι αφιερωμένη στην αντικαπνιστική καμπάνια, μια ημέρα όπου κορυφώνονται οι προειδοποιήσεις των ειδικών για τις συνέπειες της βλαβερής αυτής συνήθειας. Οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι το κάπνισμα αποτελεί μία από τις πλέον καταστροφικές μάστιγες για τη δημόσια υγεία, επιχειρώντας να ενημερώσουν τον κόσμο για τις βλάβες που προκαλεί.

Ο αναπληρωτής καθηγητής Στοματολογίας της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών και πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Κλινικής Στοματολογίας Γεώργιος Χ. Λάσκαρης ανοίγει το αντικαπνιστικό κεφάλαιο, αναλύοντας τις πολλαπλές επιπτώσεις του καπνίσματος στο στόμα.

Ετσι και σύμφωνα με τον ειδικό αυτές μπορούν να διαχωριστούν σε δύο κατηγορίες: I) Σε βλάβες ακίνδυνες για τη ζωή και II) Σε βλάβες που απειλούν τη ζωή του καπνιστή.

Ειδικότερα, όπως αναλύει ο κ. Λάσκαρης, οι βλάβες που δεν απειλούν τη ζωή των καπνιστών, όμως συχνά τους προβληματίζουν, καθώς έχουν αντίκτυπο στην εικόνα τους, και σε κάποιες περιπτώσεις τούς ανησυχούν είναι οι εξής:

– Η κακοσμία του στόματος, από τον καπνό, η οποία δημιουργεί κοινωνικά προβλήματα, αφού είναι δυνατόν να επηρεάσει αρνητικά τις επαγγελματικές, κοινωνικές και διαπροσωπικές σχέσεις ενός ατόμου.

– Η κιτρινόφαιη χρώση των δοντιών, η οποία δημιουργεί κυρίως αισθητικό πρόβλημα, αφού το χρώμα των δοντιών μπορεί να είναι από κίτρινο έως σκούρο καφέ ή και μαύρο, εξαρτώμενο από τον αριθμό των τσιγάρων και το χρονικό διάστημα που καπνίζει κάποιος.

– Η μελάγχρωση των καπνιστών, η οποία παρατηρείται σε άτομα που καταναλώνουν μεγάλο αριθμό τσιγάρων και οφείλεται σε αυξημένη παραγωγή μελανίνης από τα μελανοκύτταρα. Κλινικά παρατηρείται μια υπέρχρωση (μελανά) στα προστομιακά ούλα και στο φατνιακό βλεννογόνο του στόματος.

– Η νικοτινική στοματίτις, η οποία εμφανίζεται αποκλειστικά στην υπερώα (ουρανίσκο) των καπνιστών (κυρίως πίπας). Οφείλεται στην ανάπτυξη υψηλής θερμότητας στο στόμα. Χαρακτηρίζεται από έντονη ερυθρότητα στο μέσο και οπίσθιο τμήμα της σκληρής υπερώας, που στη συνέχεια γίνεται γκρίζο ή λευκό, λόγω πάχυνσης και κερατινοποίησης του επιθηλίου. Σε μανιώδεις καπνιστές δημιουργούνται αυλακώσεις και ραγάδες. Η βλάβη αυτή δεν είναι προκαρκινική και συνήθως είναι αναστρέψιμη εάν διακοπεί το κάπνισμα.

– Λευκές γραμμοειδείς πλάκες, ελαφρά επηρμένες, στο βλεννογόνο του κάτω κυρίως χείλους, οι οποίες παρατηρούνται σε άτομα που καπνίζουν πάνω από 40 τσιγάρα την ημέρα και οφείλονται στην υψηλή θερμοκρασία που αναπτύσσεται στη θέση που κρατιέται το τσιγάρο. Και οι βλάβες αυτές υποχωρούν σε 1-2 μήνες εάν σταματήσει κανείς το κάπνισμα.

Υπάρχουν όμως και βλάβες που απειλούν σοβαρά τη ζωή του καπνιστή, όπως προειδοποιεί ο αναπληρωτής καθηγητής Στοματολογίας Γεώργιος Χ. Λάσκαρης, υπογραμμίζοντας ότι η πιο ισχυρή πρόληψη είναι η διακοπή του καπνίσματος.

Πιο συγκεκριμένα, και σύμφωνα πάντα με τον ειδικό, οι νόσοι που απειλούν το στόμα και οφείλονται στον καπνό είναι οι εξής:

–  Η λευκοπλακία. Ανήκει στις προκαρκινικές βλάβες του στόματος καθώς σύμφωνα με τα στατιστικά δεδομένα στις 100 λευκοπλακίες οι 6-8 εξελίσσονται σε καρκίνο εάν αφεθούν χωρίς θεραπεία. Η λευκοπλακία σχετίζεται άμεσα με το κάπνισμα, αφού 9 στους 10 ασθενείς είναι καπνιστές. Κλινικά, εμφανίζεται σαν μια λευκή πλάκα, σταθερά προσκολλημένη στο βλεννογόνο του στόματος. Διακρίνουμε τρία είδη λευκοπλακίας: την ομοιογενή, λευκή πλάκα με χαμηλό κίνδυνο εξαλλαγής σε καρκίνο, την κοκκιώδη, που χαρακτηρίζεται από ερυθρή επιφάνεια με πολλαπλά μικρά λευκά οζίδια και αυξημένο κίνδυνο εξαλλαγής, και τη μυρμηκιώδη (σπάνια), όπου παρατηρείται μια ανώμαλη, εξωφυτική πλάκα με αυξημένο επίσης κίνδυνο εξαλλαγής. Η λευκοπλακία εμφανίζεται κυρίως στην παρειά, στη γλώσσα, στα ούλα και στο κάτω χείλος.

–  Το ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα του βλεννογόνου του στόματος. Είναι το συχνότερο κακόηθες νεόπλασμα, αφού αντιπροσωπεύει το 92%-95% των κακοηθών όγκων του στόματος. Είναι σημαντικό να γνωρίζουμε ότι ο καρκίνος του στόματος είναι συχνός, αφού είναι ο έκτος σε συχνότητα στους άνδρες και ο ένατος στις γυναίκες. Υπολογίζεται ότι στην Ελλάδα καταγράφονται κάθε χρόνο 500-600 νέες περιπτώσεις με καρκίνο του στόματος και περίπου 200 θάνατοι. Κλινικά παρουσιάζει μια πολυμορφία. Σε αρχικό στάδιο είναι ασυμπτωματικός και εμφανίζεται ως ερυθρή πλάκα, λευκή πλάκα, διάβρωση και μικρό ογκίδιο. Σε όψιμο στάδιο εμφανίζεται ως βαθύ επώδυνο έλκος με σκληρή βάση ή σαν μια εξωφυτική, ελκωμένη μάζα.

Οι πιο συχνές θέσεις εμφάνισης είναι τα πλάγια χείλη της γλώσσας (στα δύο οπίσθια τριτημόρια) και το κάτω χείλος. Ακολουθούν η παρειά, το έδαφος του στόματος, η υπερώα και τα ούλα. Πρόκειται για πολύ επιθετικό καρκίνο που δίνει, συνήθως, μεταστάσεις στους σύστοιχους τραχηλικούς λεμφαδένες.

Από πρόσφατη έρευνα προέκυψε ότι το 92% των ασθενών που εμφάνισαν καρκίνο του στόματος ήταν καπνιστές και μόνο το 8% ήταν μη καπνιστές. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η σχέση ανδρών – γυναικών με καρκίνο στόματος που σήμερα είναι 1,3:1 ενώ στη δεκαετία του 1950 ήταν 6:1. Η μεγάλη επίπτωση στις γυναίκες τις τελευταίες δύο δεκαετίες αποδίδεται κυρίως στη μεγάλη αύξηση του καπνίσματος και στην κατανάλωση αλκοόλ από τις γυναίκες. Τα τελευταία 20 χρόνια εξάλλου ενοχοποιούνται στην εμφάνιση καρκίνου του στόματος οι ιοί HPV και ιδιαίτερα τα στελέχη 16 και 18 που μεταδίδονται με στοματογεννητική, σεξουαλική επαφή στο στόμα.

«Η διάγνωση του καρκίνου συνήθως καθυστερεί και, δυστυχώς, όσο μεγαλύτερη η καθυστέρηση τόσο μικρότερες είναι οι πιθανότητες για επιβίωση του ασθενούς. Οταν υπάρχει μικρό έλκος (πληγή), λευκή ή κόκκινη πλάκα στο στόμα που δεν υποχωρεί, ο ασθενής αμέσως πρέπει να προσφεύγει σε ειδικό» σημειώνει ο κ. Λάσκαρης. Και προσθέτει: «Ολες οι βλάβες που προκαλεί το κάπνισμα στο στόμα (αθώες και επικίνδυνες) μπορεί να προληφθούν με την αποχή ή τη διακοπή του καπνίσματος».