Οι επόμενοι μήνες θα είναι δύσκολοι

Εάν σταχυολογήσουμε τα όσα έχουν συμβεί στα ελληνοτουρκικά τους τελευταίους μήνες από την τουρκική πολιτική ηγεσία, θα διαπιστώσουμε ότι έχουμε τα ακόλουθα: επαναφορά του θέματος της αποστρατιωτικοποιήσεως των νησιών του Αιγαίου, αμφισβήτηση της ελληνικής κυριαρχίας σε τουλάχιστον 18 νησιά, επίκληση υπάρξεως ειδικών περιστάσεων στο Αιγαίο που δεν επιτρέπουν την επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων, διεκδίκηση όλης της θαλάσσιας περιοχής ανάμεσα στην Πάφο και στη Ρόδο και απειλές για γεωτρήσεις νοτίως της Κύπρου. Τίποτα από αυτά δεν είναι καινοφανές. Οι Τούρκοι πρωτομίλησαν για αποστρατιωτικοποίηση των νησιών το 1964. Οι γκρίζες ζώνες εμφανίσθηκαν με την κρίση των Ιμίων το 1996. Οι ειδικές περιστάσεις αναφέρονται από το 1975, ενώ η διεκδίκηση μεγάλων θαλάσσιων περιοχών της Ανατολικής Μεσογείου δημοσιεύτηκε σε τουρκικό ΦΕΚ τον Απρίλιο του 2012.

Το ενδιαφέρον είναι ότι για πρώτη φορά ύστερα από πολλά χρόνια εμφανίζονται όλες αυτές οι διεκδικήσεις μαζί. Επιπλέον έχουμε συχνές έμπρακτες παρενοχλήσεις ελικοπτέρων που μεταφέρουν έλληνες αξιωματούχους, από τον Πρωθυπουργό έως τον αρχηγό ΓΕΣ. Το ερώτημα που τίθεται είναι εάν έχει κάτι αλλάξει στην τουρκική εξωτερική πολιτική.

Είναι γεγονός ότι, είκοσι τρία χρόνια μετά τα Ιμια, Ελλάδα και Τουρκία δεν ξαναέφτασαν κοντά σε πολεμική σύγκρουση. Εως τότε, τουλάχιστον ανά μία δεκαετία είχαμε κάτι σχετικό. Τα 17 από αυτά τα τελευταία 20 χρόνια κυβερνά την Τουρκία ο Ερντογάν. Στην Ελλάδα πολλοί θεωρούν ότι ο Ερντογάν επέλεξε να κρατήσει απέναντι στην Ελλάδα πιο χαμηλούς τόνους, εν αντιθέσει προς τους κεμαλικούς προκατόχους του.

Στην πραγματικότητα, όμως, ουδέποτε η Τουρκία περιόρισε τις διεκδικήσεις της έναντι της Ελλάδας. Επί παραδείγματι, οι παράνομες δεσμεύσεις περιοχών εντός του FIR Αθηνών εξακολουθούν να ανακοινώνονται κάθε φθινόπωρο και οι τουρκικές αεροναυτικές ασκήσεις στο Αιγαίο παραμένουν οι ίδιες εδώ και δεκαετίες. Αντιθέτως, επί Ερντογάν οι διεκδικήσεις διευρύνθηκαν. Το 2012 η τουρκική κυβέρνηση «εκχώρησε» στην τουρκική κρατική εταιρεία πετρελαίου όλη την υφαλοκρηπίδα του Καστελλόριζου και μεγάλο μέρος της υφαλοκρηπίδας της Ρόδου και της Καρπάθου. Παράλληλα, μεταξύ 2009-13 καθιερώθηκε η επίδειξη σημαίας από τουρκικά πολεμικά που πραγματοποιούσαν «αβλαβείς» διελεύσεις ανάμεσα στα νησιά του Αιγαίου. Επίσης, δεν έλειψαν ούτε τα σοβαρά επεισόδια. Τον Μάιο του 2006 καταρρίφθηκε το αεροσκάφος του Κωνσταντίνου Ηλιάκη κοντά στην Κάρπαθο, γεγονός που παρ’ ολίγον να οδηγήσει τις δύο χώρες σε θερμό επεισόδιο.

Εάν θέλουμε να είμαστε αντικειμενικοί, θα διαπιστώσουμε ότι δεν ξαναφτάσαμε κοντά σε πολεμική σύγκρουση επειδή η ελληνική πλευρά περιόρισε τις αντιδράσεις της σε τουρκικές προκλητικές ενέργειες. Παράλληλα, οι Τούρκοι δεν ενδιαφέρονταν ιδιαιτέρως τα τελευταία χρόνια για το Αιγαίο. Απλώς συντηρούσαν στοιχειωδώς τις διεκδικήσεις τους. Από το 2000 έχουν επικεντρωθεί στην Ανατολική Μεσόγειο. Στόχος τους είναι να μετατρέψουν τη θαλάσσια περιοχή μεταξύ Ρόδου, Κρήτης και Κύπρου σε ένα δεύτερο Αιγαίο, μια γκρίζα περιοχή αμφισβητήσεων.

Η πρόσφατη έγερση όλων των τουρκικών διεκδικήσεων και στο Αιγαίο συνδέεται με το ότι η Τουρκία αντιλαμβάνεται ότι έχει απομονωθεί από τις εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο. Ιδίως έχει θορυβηθεί από τις στρατιωτικές ασκήσεις στις οποίες συμμετέχουν Ελλάδα, Κύπρος, Ισραήλ μαζί με τις ΗΠΑ. Διαπιστώνει ότι περνάει ο καιρός και δεν έχει κατορθώσει να παρεμποδίσει την Κυπριακή Δημοκρατία από τη συνέχιση του ενεργειακού της προγράμματος. Γι’ αυτόν τον λόγο χρησιμοποιεί παλιές δοκιμασμένες πρακτικές. Φέρνει στην επιφάνεια όλες τις τουρκικές διεκδικήσεις, παντού. Σε συνδυασμό με απειλές για γεωτρήσεις στην κυπριακή ΑΟΖ πιστεύει ότι θα επανέλθει στο παιχνίδι. Οι επόμενοι μήνες προβλέπεται ότι θα είναι δύσκολοι.

Ο Αγγελος Μ. Συρίγος είναι αν. καθηγητής Διεθνούς Δικαίου και Εξωτερικής Πολιτικής, Πάντειο Πανεπιστήμιο, υπ. βουλευτής Α’ Αθήνας με τη Νέα Δημοκρατία