Σούπερ πακέτο παροχών με το βλέμμα στον Ιούνιο

Η κυβέρνηση βιάζεται να ξοδέψει προκαταβολικά το υπερπλεόνασμα του 2019, προχωρώντας όχι μόνο σε ανακοινώσεις μετά το Πάσχα αλλά και σε άμεση καταβολή ενός ακόμα επιδόματος το οποίο θα κινείται στη λογική του κοινωνικού μερίσματος ενδεχομένως υπό μορφή 13ης σύνταξης. Το υπερπλεόνασμα θεωρείται και φέτος δεδομένο από την κυβέρνηση παρά τις προειδοποιήσεις των θεσμών. Μέσω εκθέσεών τους Κομισιόν και ΔΝΤ έχουν προειδοποιήσει ακόμα και για το ενδεχόμενο δημοσιονομικού εκτροχιασμού εάν επιβεβαιωθεί μια σειρά κινδύνων που συνδέονται τόσο με επιβράδυνση του ρυθμού ανάπτυξης όσο και – κυρίως – με τις δικαστικές αποφάσεις για αναδρομικά.

Η κυβέρνηση όμως βιάζεται να ανοίξει το πουγκί και όπως λένε στο υπουργείο Οικονομικών «δεν υπάρχει λόγος να περιμένουμε έως τον Οκτώβριο» όπως συνέβαινε τα προηγούμενα χρόνια. Αυτή η βιασύνη πολιτικής κεφαλαιοποίησης των υπερπλεονασμάτων της λιτότητας και της υπερφορολόγησης έρχεται σε αντιδιαστολή με τη φραστική επιμονή του Πρωθυπουργού στο σενάριο εθνικών εκλογών τον Οκτώβριο και η πρόωρη προσφυγή σε φιλολαϊκά μέτρα «μυρίζει» κάλπες νωρίτερα, με τον Ιούνιο να αποτελεί το νέο ορόσημο.

Μέτρα τα οποία αφορούν το μέλλον για την ερχόμενη τετραετία μπορούν να συντηρηθούν στην επικαιρότητα για μήνες στο πλαίσιο της προεκλογικής περιόδου, με την (σχετική) αξία τους να συναρτάται με τις πιθανότητες να κυβερνήσει αυτός που τα υπόσχεται. Το 2015 δεν αποτελεί ενδεικτική περίπτωση.

Μείωση του ΦΠΑ, μετατάξεις από τον υψηλό συντελεστή στον χαμηλότερο για είδη πρώτης ανάγκης, μείωση του ΦΠΑ στην εστίαση, μειώσεις στον ΕΝΦΙΑ και την ειδική εισφορά αλληλεγγύης μπορεί να ηχούν ευχάριστα στα αφτιά των ψηφοφόρων αλλά εντάσσονται σε ένα πλαίσιο υποσχέσεων για την ερχόμενη τετραετία και αν κρίνει κανείς από τις δημοσκοπήσεις η σημερινή κυβέρνηση έχει περιορισμένες πιθανότητες να τις υλοποιήσει.

Αντίθετα, αν ξαφνικά στη βάση του «έξτρα δημοσιονομικού χώρου» προέκυπτε ένας μποναμάς της τάξης των 500 εκατ. ευρώ όπως είναι ένα από τα σενάρια ή ακόμα καλύτερα αν με την ανοχή των δανειστών η κυβέρνηση άνοιγε άμεσα ένα πουγκί παροχών της τάξης του 1 δισ. ευρώ, οι πιθανότητες άμεσης κεφαλαιοποίησης στην κάλπη αυξάνονται ή τουλάχιστον έτσι ελπίζουν στην κυβέρνηση. Το ζεστό χρήμα είναι αλλιώς.

Το πρώτο κύμα παροχών, συνδυάζοντας ένα τμήμα εφάπαξ μέτρων και ένα κομμάτι μόνιμου χαρακτήρα θα δοθεί άμεσα, μαζί με την ενεργοποίηση των νέων σχημάτων ρυθμίσεων οφειλών σε 120 δόσεις για χρέη προς τα Ταμεία και την Εφορία, ενώ θα έχουν προηγηθεί η πρώτη πληρωμή επιδομάτων ενοικίου και το άνοιγμα της πλατφόρμας για την υποβολή αιτήσεων δόσης στεγαστικού δανείου σε συνδυασμό με κούρεμα οφειλών στις τράπεζες και νέο χρονοδιάγραμμα εξόφλησης.

Η ΑΦΟΡΜΗ. Την αφορμή που αναζητούσε η κυβέρνηση για παροχές στη βάση έξτρα δημοσιονομικού χώρου εντός του 2019, έδωσαν οι ανακοινώσεις της Eurostat. Η κοινοτική στατιστική υπηρεσία επικύρωσε τη Μ. Τετάρτη στοιχεία που πιστοποιούσαν μια ακόμα χρονιά εκρηκτικών πρωτογενών πλεονασμάτων, το 2018.

Κυβέρνηση και θεσμοί έπεσαν για μια ακόμα φορά έξω στους υπολογισμούς τους ή τουλάχιστον έτσι δείχνουν οι επίσημες προβλέψεις. Το πρωτογενές πλεόνασμα του περασμένου έτους δεν ήταν ούτε 3,9% όπως εκτιμούσε το οικονομικό επιτελείο της κυβέρνησης αλλά ούτε και 3,8% του ΑΕΠ όπως εκτιμούσε η Κομισιόν. Το πλεόνασμα «χτύπησε» 4,3% του ΑΕΠ σχεδόν 1,5 δισ. ευρώ παραπάνω σε σχέση με τον στόχο, παρά το γεγονός ότι στο τέλος της περασμένης χρονιάς είχαν ξοδευτεί παραπάνω από 2 δισ. ευρώ για κοινωνικό μέρισμα και καταβολή αναδρομικών στα ειδικά μισθολόγια. Αν δεν είχαν μεσολαβήσει αυτές οι παροχές στο τέλος του περασμένου έτους, το πρωτογενές πλεόνασμα θα είχε κάνει άλμα πάνω από τα 10 δισ. ευρώ ή περίπου 3,5 δισ. ευρώ πάνω από τον στόχο, όταν το ΑΕΠ της χώρας μετά βίας έφτασε τα 180 δισ. ευρώ το 2018.

Η υποεκτίμηση των πλεονασμάτων είναι συστηματική. Το 2016, ο στόχος για πρωτογενές πλεόνασμα ήταν 1,75% του ΑΕΠ. Προέκυψε πλεόνασμα 3,6% του ΑΕΠ σε όρους Eurostat ή 4,2% σε όρους Μνημονίου, μετά τη διανομή κοινωνικού μερίσματος.

Το 2017 και πάλι ο πήχης των δεσμεύσεων επέβαλε πλεόνασμα 1,75% του ΑΕΠ. Προέκυψε 4,19% του ΑΕΠ (και πάλι μετά τη διανομή κοινωνικού μερίσματος) και η επανάληψη του σήριαλ ακολούθησε το 2018, κάνοντας τους οικονομολόγους να αναρωτιούνται αν στο υπουργείο Οικονομικών δεν ξέρουν να κάνουν προβλέψεις ή αν εσκεμμένα βάζουν τον πήχη χαμηλότερα για να περνούν από πάνω.

Πηγές του υπουργείου Οικονομικών έλεγαν τις προηγούμενες ημέρες ότι κάποιο «δομικό πρόβλημα υπάρχει στον υπολογισμό των πλεονασμάτων». Αυτό το δομικό στοιχείο, υποστηρίζουν πως ψάχνουν να βρουν τώρα προκειμένου να μετρήσουν τα περιθώρια για να ανοίξουν πρόωρα το πουγκί των παροχών.

Το παράδοξο είναι ότι αυτό το «δομικό πρόβλημα» στον υπολογισμό των πλεονασμάτων ανέκυψε στα χρόνια διακυβέρνησης της χώρας από τον ΣΥΡΙΖΑ, όταν εκδηλώθηκε ένα πρωτοφανές κύμα αυξήσεων έμμεσων φόρων και εισφορών, αποτέλεσμα των οποίων, μεταξύ άλλων, είναι και η έκρηξη ληξιπρόθεσμων χρεών στην Εφορία στα 104 δισ. ευρώ με την προσθήκη επιπλέον 34 δισ. ευρώ απλήρωτων εισφορών στα Ταμεία.

Τα υπερπλεονάσματα και η πρακτική διανομής κοινωνικών μερισμάτων στο τέλος κάθε χρονιάς καθιερώθηκαν επί των ημερών του ΣΥΡΙΖΑ, κάνοντας ακόμα και τον «μετριοπαθή» Ντέκλαν Κοστέλο της Κομισιόν να μιλήσει πρόσφατα για «κακή στόχευση και κακή εφαρμογή» των κοινωνικών επιδομάτων στην Ελλάδα. Ο ίδιος μάλιστα επανειλημμένα έχει τονίσει την ανάγκη να σταματήσει η πρακτική υποεκτέλεσης των δημοσίων δαπανών, ιδίως στο μέτωπο του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων όπου υπάρχει άμεση αντανάκλαση στη δυναμική ανάκαμψης της ελληνικής οικονομίας. Η στάση των θεσμών στο νέο κύμα παροχών το οποίο ετοιμάζεται να ενεργοποιήσει η κυβέρνηση παραμένει ερωτηματικό. Προς το παρόν καταγράφεται μια συγκρατημένη «ενόχληση», χωρίς όμως να λαμβάνει διαστάσεις.

Μετά την πρώτη σύσκεψη του Αλέξη Τσίπρα με τον Ευκλείδη Τσακαλώτο και τον Γιώργο Χουλιαράκη, ο αναπληρωτής υπουργός Οικονομικών θα ενημερώσει τους ομολόγους του στο EuroWorking Group στις 2 Μαΐου για τα σχέδια της κυβέρνησης. Θα ακολουθήσει (τουλάχιστον) μία ακόμα σύσκεψη στο Μαξίμου με τον Πρωθυπουργό πριν από τις ανακοινώσεις, τις οποίες πηγές του υπουργείου Οικονομικών τοποθετούν «αμέσως μετά το Πάσχα».