«Σε χώρα που κυβερνάται άσχημα, {LF}ο πλούτος είναι ντροπή»

Σε έναν ιδεατό κόσμο, από εκείνους που δεν υπάρχουν, μια μεγάλη, μια εθνική τραγωδία, από εκείνες που υπάρχουν αναπόφευκτα ακόμα και εκεί, δημιουργεί αυτομάτως ένα μέτωπο εθνικής ενότητας που τίποτα και κανείς δεν μπορεί να διαρρήξει. Στον πραγματικό κόσμο που ζούμε, το «μέτωπο εθνικής ενότητας» δεν είναι κατά κανόνα παρά ένα ονειροπόλημα δημοσιογράφων και πολιτικών. Μια όμορφη, παρήγορη έκφραση χωρίς αντίκρισμα. Ναι, το πένθος μπορεί να ενώσει στιγμιαία τους ανθρώπους, είναι θέμα χρόνου όμως να διχαστούν εκ νέου. Κάποιοι θα επιχειρήσουν να καπηλευτούν την τραγωδία, κάποιοι θα αντιδράσουν, κάποιοι θα αναζητήσουν αποδιοπομπαίους τράγους, ακόμα και μεταξύ εκείνων που έσπευσαν να βοηθήσουν, κάποιοι θα φτάσουν, μόλις πέντε ημέρες αργότερα, να φωνάζουν σε αστυνομικούς «Αυτοκτονήστε! Αυτοκτονήστε!». Συνέβη στο Παρίσι, πέντε ημέρες μετά την πυρκαγιά στη Νοτρ Νταμ, το Σάββατο, κατά την 23η κατά σειρά πράξη κινητοποίησης των Κίτρινων Γιλέκων. Και το γεγονός ότι την ίδια ημέρα άλλοι διαδηλωτές φώναζαν στους γάλλους αστυνομικούς, που μετρούν ανάμεσά τους 28 αυτόχειρες από τις αρχές της χρονιάς, «Μην αυτοκτονείτε, ενωθείτε μαζί μας!» δεν το κάνει λιγότερο ανατριχιαστικό – ίσως μάλιστα το αντίθετο.

Θα μπορούσε βέβαια να αντιτείνει κανείς πως τα Κίτρινα Γιλέκα, ή ό,τι έχει απομείνει από αυτά, έχουν πάρει πια από καιρό τον δρόμο του τυφλού μίσους, δεν είναι αντιπροσωπευτικά ούτε του κινήματος που ήταν αρχικά ούτε της γαλλικής κοινωνίας εν γένει. Θα μπορούσε επίσης να αρνηθεί, θα ήταν θεμιτό να το κάνει, την οποιαδήποτε συσχέτιση ανάμεσα στα δύο γεγονότα, στη φωτιά που προκάλεσε μεγάλη καταστροφή σε ένα σύμβολο του γαλλικού και ευρωπαϊκού πολιτισμού και παγκόσμια θλίψη, και στη συνεχιζόμενη λαϊκή κινητοποίηση για μεγαλύτερη κοινωνική δικαιοσύνη – αν είναι ακόμη τέτοια, ελέγχεται αυτό. Η ζωή συνεχίζεται, ο κόσμος δεν μένει παγωμένος. Υπάρχει, πάντως, κάτι που μοιάζει να μένει σταθερό: η απέχθεια προς τους πλούσιους. Μια απέχθεια διαχρονική, αν κρίνει κανείς από τις ρήσεις μεγάλων ανδρών που έχουν μείνει στην Ιστορία – «ανήρ δίκαιος πλούτον ουκ έχει ποτέ», «τι εστί πλούτος; Θησαυρός κακών, εφόδιον ατυχημάτων, χορηγία πονηρίας» κ.ο.κ. Και πάντα επίκαιρη, αν κρίνει από τις βιτριολικές, γεμάτες σαρκασμό αντιδράσεις που πυροδότησε η απόφαση κάποιων από τις πλουσιότερες οικογένειες της Γαλλίας (Αρνό, Πινό, Μπετανκούρ…) να συνεισφέρουν οικονομικά στην ανοικοδόμηση της Παναγίας των Παρισίων – «μαικήνες γύπες», «γενναιοδωρία της υποκρισίας», «δωράκια από και προς δισεκατομμυριούχους» κ.ο.κ.

Αρκετοί γάλλοι μεγαλοδωρητές έχουν ήδη δηλώσει δημόσια ότι παραιτούνται των φοροαπαλλαγών που προβλέπει ο νόμος για τις χορηγίες. Μικρή σημασία είχε. Δεν αγαπάμε τους πλούσιους, ακόμα και όταν δίνουν χρήματα για έναν καλό σκοπό, συνόψισε η «Monde». Επισημαίνοντας παράλληλα και το γνωστό παράδοξο: αν πληκτρολογήσει κανείς «πώς να γίνεις» στη γραμμή αναζήτησης του Google, θα δει να εμφανίζεται ως πρώτη επιλογή το «πώς να γίνεις πλούσιος». Ισχύει στη Γαλλία, ισχύει και στην Ελλάδα – με δεύτερο το «πώς να γίνεις χάκερ» και τρίτο το «πώς να γίνεις λατίνος εραστής», άβυσσος η ψυχή. Ας επανέλθουμε όμως στο προκείμενο.

Η «Monde» απευθύνθηκε σε έναν γερμανό ιστορικό και κοινωνιολόγο, τον Ράινερ Ζίτελμαν, που μελέτησε τους μηχανισμούς αυτής της απέχθειας για τους πλούσιους: μόλις κυκλοφόρησε μια μεγάλη έρευνα με τίτλο «Προκαταλήψεις και στερεότυπα εναντίον των πλουσίων», μελετώντας, συγκρίνοντας και παραγγέλνοντας δημοσκοπήσεις σε τέσσερις χώρες, Γαλλία, Βρετανία, Γερμανία και ΗΠΑ. Η καθεμία έχει βέβαια τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της, οι ερωτηθέντες ωστόσο απέδωσαν παντού στους πλούσιους τα ίδια αρνητικά ηθικά χαρακτηριστικά: ψυχροί, εγωκεντρικοί, άπληστοι, υλιστές, αλαζόνες, ανέντιμοι.

Η έρευνα του Ζίτελμαν επιβεβαίωσε όμως και άλλα, δεδομένα από την αρχαιότητα, στοιχεία. Τη ρήση του Μενάνδρου για παράδειγμα: «Βουλόμεθα πλουτείν πάντες αλλ’ ου δυνάμεθα». Ή και του Κομφούκιου: «Σε χώρα που κυβερνάται καλά, ντροπή είναι η φτώχεια. Σε χώρα που κυβερνάται άσχημα, ντροπή είναι ο πλούτος». Ενα συντριπτικό ποσοστό των ερωτηθέντων τάχθηκε υπέρ της αύξησης της φορολόγησης στους πλουσιότερους. Και αυτό το αίτημα δεν είναι βασισμένο ούτε σε προκαταλήψεις ούτε σε στερεότυπα. Σύμφωνα με μια άλλη έρευνα που δημοσίευσε αρχές Απριλίου το World Inequality Lab, στέλεχος του οποίου είναι και ο γνωστός γάλλος οικονομολόγος Τομά Πικετί, παρότι το ευρωπαϊκό κοινωνικό μοντέλο παραμένει περισσότερο προστατευτικό από εκείνο των ΗΠΑ, από τη δεκαετία του 1980 μέχρι σήμερα οι ανισότητες έχουν αυξηθεί σημαντικά σε ολόκληρη τη Γηραιά Ηπειρο. Το μέσο εισόδημα του 50% των λιγότερο πλούσιων αυξήθηκε μέσα στο διάστημα αυτό κατά 30%, ενώ το μέσο εισόδημα του 0,01% των πλουσιότερων κατά 200%. Σε αυτά τα δύο ποσοστά βρίσκεται η απαρχή πολλών από τα πάθη που μας ταλανίζουν εν έτει 2019, παραμονές των ευρωεκλογών. Η Νοτρ Νταμ μπορεί πράγματι να γίνει πιο όμορφη από ό,τι ήταν, ο άνθρωπος είναι ικανός για τα καλύτερα. Τα χειρότερα κινδυνεύουμε να τα δούμε στην κάλπη.