Τι θα ψηφίσουν οι 17άρηδες;

Υπάρχει ένα μπισμαρκικό απόφθεγμα που συνοψίζει την εκλογική συμπεριφορά των νέων: Οποιος δεν είναι σοσιαλιστής στα 19 του, δεν έχει καρδιά. Οποιος είναι ακόμα σοσιαλιστής στα 30 του, δεν έχει μυαλό. Οσοι ασχολούνται, όμως, με τις ελληνικές δημοσκοπήσεις φαίνεται να αντιμετωπίζουν πλέον τη σχέση των νεότερων ηλικιών με τις κάλπες με βάση ένα άλλο τσιτάτο, εκείνο που θέλει έναν νέο να είναι μια θεωρία κι έναν γέρο να είναι ένα γεγονός. Με δυο λόγια; Δύσκολα μπορεί κανείς να προβλέψει με σιγουριά πώς θα λειτουργήσουν την Κυριακή των εκλογών. Αλλά με όποιον τρόπο κι αν λειτουργήσουν, οι δημοσκόποι εικάζουν πως θα επηρεάσουν την εικόνα που θα έχει ο χάρτης της επικράτειας το βράδυ της 26ης Μαΐου.

Η εν λόγω συζήτηση γίνεται παραδοσιακά σε κάθε προεκλογική περίοδο. Απλά σε αυτήν έχει ένα μεγαλύτερο ενδιαφέρον μιας και χάρη στον εκλογικό νόμο που ψηφίστηκε τον Ιούλιο του 2016 αποκτούν δικαίωμα ψήφου οι 17άρηδες. Οταν διεξαγόταν η σχετική συζήτηση στο Κοινοβούλιο σύσσωμη η αντιπολίτευση κατηγορούσε την κυβέρνηση για «προσπάθεια αλλοίωσης του εκλογικού αποτελέσματος». Το σκεπτικό τους ήταν πως οι 17χρονοι ανήκουν σε μια προνομιακή για τον ΣΥΡΙΖΑ εκλογική δεξαμενή, αυτή των νεαρών ηλικιών. Δεν ήταν αβάσιμο σκεπτικό, αφού «το 2015» λέει γνωστός αναλυτής «οι νέοι είχαν ψηφίσει σχεδόν μαζικά ΣΥΡΙΖΑ». Ο Σταύρος Θεοδωράκης, ας πούμε,  μιλούσε τότε από κοινοβουλευτικού βήματος για συριζαϊκό σχέδιο με στόχο «να καλοπιάσει περίπου 130.000 νέους ψηφοφόρους».

Σύμφωνα, ωστόσο, με τα στοιχεία της πρώτης για το τρέχον έτος αναθεώρησης των εκλογικών καταλόγων, οι 17 ετών που θα ψηφίσουν για πρώτη φορά στις δύο προγραμματισμένες εκλογικές αναμετρήσεις είναι 106.760. Το σύνολο των εγγεγραμμένων στους εκλογικούς καταλόγους είναι 9.922.294. Επομένως, μιλάμε για το 1,075% των ψηφοφόρων. Οπως το θέτει κι ένας δημοσκόπος, «το νούμερο είναι εξαιρετικά μικρό για να αλλάξει το αποτέλεσμα της κάλπης». Βέβαια, σε αυτούς θα πρέπει να προσθέσει κανείς κι όσους είναι από 18 μέχρι 21 χρονών και θα ασκήσουν για πρώτη φορά το εκλογικό τους δικαίωμα. Το υπουργείο Εσωτερικών υπολογίζει πως οι 17 με 21 που ψηφίζουν για πρώτη φορά είναι 528.996 άτομα. Δηλαδή, το 5,33% του εκλογικού σώματος.
Οι ερευνητές έχουν δύο προσεγγίσεις για τον τρόπο που ψηφίζουν οι νέοι. Σύμφωνα με την πρώτη «βασικά δεν ενδιαφέρονται. Τα επίπεδα πολιτικού κυνισμού είναι υψηλά στις νεαρές ηλικίες», ενώ η δεύτερη υποστηρίζει πως «ψηφίζουν με βάση το ρεύμα που διαμορφώνεται». Ορισμένοι επισημαίνουν ως καθοριστικό παράγοντα της συμπεριφοράς τους και «την επιρροή της οικογένειας», τις πολιτικές προτιμήσεις των γονέων τους. Βασιζόμενος στην προσέγγιση που επικεντρώνεται στο «ρεύμα» εξηγεί ο αναλυτής το ότι ψήφισαν μαζικά ΣΥΡΙΖΑ το 2015. Και συμπληρώνει πως ακριβώς για αυτόν τον λόγο δεν θα του προκαλούσε έκπληξη «να ψηφίσουν ΝΔ στην κάλπη του 2019». Οπως, εξάλλου, παραδέχεται, η συγκεκριμένη ψήφος είναι μια ψήφος που μπορούν να την κρίνουν – ήτοι να τη διαβάσουν – μόνο εκ του αποτελέσματος.

Την εκτίμηση της παραπάνω πηγής – πως υπάρχει σοβαρό ενδεχόμενο η νεανική ψήφος να διοχετευθεί στη ΝΔ – στηρίζει και η ανάλυση που θέλει τον πολιτικό κυνισμό των νέων να έχει αυξηθεί λόγω ΣΥΡΙΖΑ. Για την ακρίβεια, λόγω της διάψευσης των προσδοκιών που τους καλλιέργησε η κυβερνώσα. Βέβαια, εκφράζεται κι η αντίθετη άποψη. Οσων υποστηρίζουν ότι ακριβώς επειδή ενισχύθηκε ο κυνισμός στην ηλικιακή κατηγορία 17-34, δεν αποκλείεται να μεγαλώσει και το ποσοστό της νεανικής αποχής.

Οπως και να ‘χει, για αρκετούς δημοσκόπους ο ΣΥΡΙΖΑ δεν κυριαρχεί πια στα νεανικά εκλογικά κοινά. Τα νούμερα το μαρτυρούν. Τον Σεπτέμβριο του 2018, σύμφωνα με έρευνα της Κάπα Research, το 19% των νέων έλεγε πως ο ΣΥΡΙΖΑ είναι το κόμμα που βρίσκεται πιο κοντά τους. Το αντίστοιχο ποσοστό που απαντούσε «η ΝΔ» ήταν 13%. Τον Μάρτιο του 2019 σε μέτρηση της Prorata η ΝΔ προηγείτο 5 μονάδες στην πρόθεση ψήφου του ΣΥΡΙΖΑ στην ηλικιακή κατηγορία 18 – 34. Τον ίδιο μήνα, πάλι, η Metron Analysis έδινε προβάδισμα 6,1% στον ΣΥΡΙΖΑ – έναντι της ΝΔ – στις ηλικίες 17 με 34.

Το κατά γαλάζιο στέλεχος «στραπάτσο του ΣΥΡΙΖΑ στους νέους» δεν συνεπάγεται αυτόματα οφέλη για τη ΝΔ. Ούτε εκείνη μοιάζει να έχει απήχηση στη συγκεκριμένη κατηγορία ψηφοφόρων. Οι νεοδημοκράτες το γνωρίζουν. Απλά επικρατεί η σκέψη πως «σημασία έχει ότι χάνει ο ΣΥΡΙΖΑ». Αρα εμμέσως κερδίζουν εκείνοι. Σύμφωνα, πάντως, με έμπειρο αναλυτή, αν τελικά οι νέοι ψηφίσουν τον Μάιο «όλα θα μπερδευτούν». Κι οι δημοσκόποι δεν είναι και νέοι να τα ξέρουν όλα.